Agusta A129 Mangusta


Agusta A129 Mangusta w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Agusta A129 Mangustaśmigłowiec szturmowy produkowany przez włoską firmę Agusta (obecnie część koncernu Leonardo S.p.A.).

Jest to pierwszy śmigłowiec szturmowy zaprojektowany i produkowany całkowicie w Europie. Podstawową wersję opracowano w latach 80. XX wieku, jednakże nie cieszyła się ona dużą popularnością - trafiła tylko na wyposażenie włoskiej armii. Był to klasyczny niszczyciel czołgów, uzbrojony tylko w przeciwpancerne pociski kierowane (ppk). W latach 90. XX wieku zmodernizowano go, dzięki czemu powstał wariant eksportowy z nowymi silnikami oraz dodatkowym uzbrojeniem w postaci ruchomego działka z przodu. Wariant ten nie został zakupiony przez żaden kraj, lecz niektóre rozwiązania zastosowano w modernizacji śmigłowców A129 należących do włoskiej armii.

W roku 2007 śmigłowiec A129 wygrał przetarg na śmigłowiec szturmowy dla tureckiej armii. Zgodnie z ustalaniami podpisanego kontaktu na 50 śmigłowców zmodernizowanych do potrzeb Turków (wariant oznaczony jako T-129 ATAK) mają być one wyprodukowane w Turcji. Ponadto Turcja otrzymała prawo do eksportu zmodernizowanego wariantu śmigłowca zagranicę, z wyłączeniem Włoch i Wielkiej Brytanii.

Spis treści

Historia | edytuj kod

A129 Mangusta | edytuj kod

Projektowanie śmigłowca przeciwpancernego A129 rozpoczęto w 1978 roku na zlecenie włoskiej armii. W początkowym okresie do badań używano śmigłowca A109[1]. W marcu 1983 roku firma Agusta otrzymała zamówienie na budowę czterech latających prototypów[2].

Pierwszy prototyp Mangusty (oznaczony jako P1) wykonał swój inauguracyjny lot 15 września 1983 roku na fabrycznym lotnisku Cascina Costa. Prototyp P1 służył tylko do prób w locie i nie miał rozbudowanych systemów awionicznych. Prototyp P3 wyposażony w pełną awionikę i przeznaczony do prób w operacyjnych pierwszy raz wystartował 23 maja 1985 roku. Ostateczny prototyp w pełni uzbrojony i wyposażony (P4) swój pierwszy lot wykonał 18 lipca 1986 roku[2].

W latach 1986-1987 wykonano testy uzbrojenia, a także testy wytrzymałościowe, podczas których w crash teście zniszczono prototyp P3[2].

W grudniu 1987 roku otrzymano pierwsze zamówienie na budowę 15 egzemplarzy A-129 w wersji przeciwpancernej. Po kolejnych testach uzbrojenia i systemów celowniczych jesienią 1990 roku Mangusty trafiły do służby w armii włoskiej[2].

A129 International i A129 CBT | edytuj kod

Pierwsze lata eksploatacji śmigłowców A129 wykazały pewne wady tego śmigłowca. Brakowało działka, dzięki któremu śmigłowiec byłby bardziej wszechstronny. Inną ważną kwestią było niedostosowanie do lotów z goglami noktowizyjnymi. Wobec tego w roku 1991 rozpoczęto pracę nad nowym projektem: A129 International. W nowym śmigłowcu zastosowano nowe silniki LHTEC CTS 800-2 o mocy 1016 kW każdy i nową przekładnię. Zmiany pozwoliły na zwiększenie masy startowej do 4800 kg. Zamontowano też wieżyczkę z wkm kalibru 12,7 mm Lucas. Niestety nowy śmigłowiec początkowo nie znalazł nabywców. W roku 1996 uzbrojenie strzeleckie zmieniono na działko TM 197 B kalibru 20 mm, później zamontowano także nowy pięciołopatowy wirnik i nową awionikę[2].

W drugiej połowie lat 90. opracowano modernizację śmigłowców A129 Mangusta oznaczoną jako A129 CBT (lub inaczej A129 De Combattimento)[2].

W roku 1999 roku AgustaWestland otrzymała zamówienie od włoskiej armii na produkcję piętnastu śmigłowców w standardzie A129 CBT. Natomiast w roku 2002 podpisano kolejną umowę na modernizację czterdziestu pięciu śmigłowców A129 Mangusta do standardu A129 CBT. Pierwsze śmigłowce w tym standardzie dostarczono na przełomie 2001 i 2002 roku[3][4].

T-129 ATAK | edytuj kod

W roku 2007 Agusta wygrała przetarg na nowy turecki śmigłowiec uderzeniowo-rozpoznawczy. 7 września 2007 roku podpisano umowę dotyczącą dostarczenia tureckim wojskom lądowym pięćdziesięciu śmigłowców A129 (z opcją na kolejnych czterdzieści jeden sztuk) zmodyfikowanych do tureckich potrzeb i zmontowanych w zakładach Turkish Aerospace Industries (TAI) z wykorzystaniem tureckich podzespołów. Ponadto w wyniku umowy firma TAI uzyskała prawo do eksportu tego wariantu śmigłowca za granicę, z wyłączeniem Włoch i Wielkiej Brytanii[5]. Ostatecznieo turecki producent wyprodukuje 60 maszyn w wersji A (przejściowej) i w wersji B - docelowej.

Pierwszy oblot prototypu T129 odbył się 28 września 2009 roku w zakładach AgustaWestland w Vergiate. 19 marca 2010 roku podczas jednego z kolejnych lotów testowych rozbił się prototyp. Obaj piloci odnieśli lekkie obrażenia[6].

Oblotu pierwszego prototypu złożonego w tureckich zakładach TAI dokonano 18 sierpnia 2011 roku[7]. Pierwsza seria maszyn T129A Mangusta wyprodukowanych w Turcji, została uroczyście przekazana tureckim siłom zbrojnym 22 kwietnia 2014 roku. Dwa dni wcześniej producent TAI poinformował o przekroczeniu przez śmigłowce nalotu 3000 godzin, podczas których realizowane były próby wyposażenia i konstrukcji[8].

Śmigłowce T129 zostały użyte bojowo podczas nieudanego zamachu stanu w Turcji w lipcu 2016 roku. Wspierały one działania puczystów[9].

Konstrukcja | edytuj kod

A129 opracowano jako lekki śmigłowiec przeciwpancerny dla włoskiej armii, dlatego początkowo nie miał opancerzenia, a jedynym uzbrojeniem były przeciwpancerne pociski kierowane. A-129 był więc w tym czasie najlżejszym śmigłowcem szturmowym na świecie. Brak opancerzenia miały rekompensować małe wymiary oraz niskie współczynniki wykrywalności termicznej, akustycznej i radarowej (dużo niższe w porównaniu do AH-64)[2].

Mangusta zbudowana jest w klasycznej koncepcji śmigłowca bojowego. Kabina załogi zbudowana jest w układzie tandem (operator uzbrojenia, a za nim pilot), kadłub śmigłowca jest wąski, a uzbrojenie przenoszone jest na wspornikach bocznych w kształcie skrzydeł[2].

Duża część płatowca wykonana jest z kompozytów (m.in. przód kadłuba i belka ogonowa). Śmigłowiec wyposażono w podwozie kołowe, trójpodporowe, z kółkiem ogonowym[2], oraz w czterołopatowy wirnik z nowatorskim systemem obniżania poziomu wibracji. Łopaty są odporne na trafienia pociskami kalibru 12,7 mm i częściowo 23 mm. Ponadto łopaty są zdolne przecinać gałęzie drzew o grubości do 15 cm[2]. Wirnik napędzany jest dwoma silnikami Rolls-Royce Gem 2 Mk 1004D o mocy 708 kW każdy. Silniki produkowane są na licencji przez firmę Piaggio. Zasilanie paliwem zostało zdublowane, a zbiorniki paliwa wyłożono masą samozasklepiającą i wyposażono w system wypełniania neutralną pianą, co ma ograniczać ryzyko zapłonu i wybuchu[2].

Śmigłowiec spełnia normę MIL STD 1290 w zakresie przeżywalności załogi w czasie niekontrolowanego zderzenia z ziemią. Podwozie główne wytrzymuje uderzenie z prędkością 4,57 m/s, bez przekraczania limitów wytrzymałościowych kadłuba. Mangusta zapewnia pilotom 90% szansę przeżycia upadku z prędkością pionową 11,2 m/s i poziomą 13,1 m/s. Płatowiec jest odporny na przeciążenia 3,5g i -1g[2].

W wariancie A129 International kabina została wykonana w standardzie glass cockpit. Ponadto w tym wariancie zastosowano nowsze silniki LHTEC CTS 800-2, przekładnię i pięciołopatowy wirnik[2].

Uzbrojenie | edytuj kod

Zasobniki z ppk TOW

Z myślą o eksporcie opracowano wersje A129 Mangusta International która zapewniała większą uniwersalność, siłę ognia i nowszą awionikę przy niższych od pierwowzoru kosztach[2]. A129 może być używany jako śmigłowiec przeciwpancerny, rozpoznawczy, eskortowy a także do celów wsparcia ogniowego i obrony przeciwlotniczej[2].

Z uwagi, że projektowany był jako śmigłowiec przeciwpancerny, w pierwotnej wersji jednym jego uzbrojeniem było osiem wyrzutni ppk. Początkowo myślano o zastosowaniu pocisków AGM-114 Hellfire, jednakże ze względu na koszty zdecydowano się na pociski TOW[2].

W późniejszym okresie konstrukcję dostosowano do przenoszenia dwóch rodzajów rakiet niekierowanych kal. 70 mm (Mk 40 lub Mk 66 Hydra 70), a także rakiet kal. 81 mm z nowszego systemu uzbrojenia Medusa oraz zasobników strzeleckie FN/Herstal z wkm kal. 12,7 mm[2].

Zmianą wprowadzoną w A129 International jest umieszczone z przodu w ruchomej wieżyczce trójlufowe działko TM 197 B kal. 20 mm. Ponadto uzbrojenie wzbogacono o pociski powietrze-powietrze Stinger[2].

Zastosowanie bojowe | edytuj kod

Mangusty w Iraku

Pierwsze śmigłowce A129 Mangusta do armii włoskiej trafiły w roku 1990. Początkowo trafiły do pułku szkolnego, a w późniejszym do jednostek operacyjnych. Mangusty swój chrzest bojowy przeszły w roku 1993 podczas misji ONZ w Somali. W składzie włoskiego kontyngentu wojskowego wysłano tam 3 śmigłowce A129, których zadaniem było eskortowanie nieuzbrojonych śmigłowców transportowych oraz konwojów naziemnych, a także sporadyczne wspieranie ogniem innych jednostek[2].

Kolejnym konfliktem, w którym udział wzięły Mangusty była interwencja w Albanii podczas krachu ekonomicznego. Śmigłowce A129 wykonywały zadania dotyczące rozpoznania, eskortowania i ”demonstracji siły”[2].

Mangusty były także używane m.in. podczas operacji w Afganistanie[10].

Warianty i modyfikacje | edytuj kod

Śmigłowiec A129 CBT Śmigłowiec T129

Seryjne | edytuj kod

  • A129 Mangusta – pierwsza wersja produkcyjna, wyposażona w dwa silniki turbowałowe Rolls-Royce Gem 2[1].
  • A129 Mangusta International – wersja zmodernizowana: wirnik pięciołopatowy, dziobowa ruchoma wieżyczka z uzbrojeniem strzeleckim, możliwość odpalania pocisków Hellfire i TOW, nowe silniki LHTEC CTS 800-2. W roku 2007 przemianowana na AW129[11].
  • A129 CBT – modernizacja śmigłowców A129 Mangusta opracowana w drugiej połowie lat 90. dla potrzeb włoskiej armii. Wykorzystano w niej rozwiązania z wersji A129 International z zachowaniem starych silników Gem do których dodano nowy system transmisji mocy. Masa startowa wzrosła do 4600 kg, uzbrojenie wzbogacono o działko TM 197 B i pociski powietrze-powietrze Stinger[2].
  • T-129 ATAK (także Agusta A129CTB) – zmodernizowana wersja śmigłowca A129 Mangusta International[12] opracowana dla tureckich wojsk lądowych w latach 2008-2012[5]. Turecka wersja posiada mocniejsze silniki LHTEC T800 oraz nowocześniejsze systemy uzbrojenia oraz awionikę w stosunku do wcześniejszej wersji[12].

Projekty i prototypy | edytuj kod

  • A129 Tonal – wspólny projekt firm Agusta, Fokker, CASA i Westland będący rozwinięciem śmigłowca A129 Mangusta. Ostatecznie program anulowano w roku 1990[2].
  • A129 ASV – wersja pokładowa uzbrojona w kierowane pociski rakietowe powietrze-woda oraz wyposażona w radar[2].
  • A139 Utility (także LBH) – 10 miejscowy śmigłowiec transportowy opracowywany w latach 1991-1992. Nie wyszedł poza etap makiety w skali 1:1. Program anulowano w kwietniu 1992 roku[2].

Użytkownicy | edytuj kod

  •  Włochy: Włoskie wojska lądowe – łącznie 60 sztuk[13] (A129 Mangusta - od 1990 i A129 CBT - od 2002)
  •  Turcja: 9 sztuk w wersji podstawowej, zamówienie na 51 sztuk w wersji T-129 ATAK. Produkcja ma ruszyć w 2013 roku[14]

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Dariusz Piotrowski. Śmigłowiec szturmowy A-129 Mangusta. „Technika Wojskowa”. 01/1991, s. 19-20, maj 1991. Cezary Szoszkiewicz – redaktor naczelny. Warszawa: ”Technika Wojskowa” sp. cywilna (pol.). 
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac MiłoszM. Rusiecki MiłoszM., Mangusta, „Nowa Technika Wojskowa”, Andrzej Kiński – redaktor naczelny, 4/2000, Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o, kwiecień 2000, s. 33-43, ISBN 1230-1655  (pol.).???
  3. MANGUSTA A129 (ang.). www.globalsecurity.org. [dostęp 2013-04-01].
  4. Paul Lewis: AgustaWestland to deliver new A129 CBT by end of year (ang.). www.flightglobal.com, 2001-05-22. [dostęp 2013-04-01].
  5. a b Wejście w życie umowy o zakupie Mangusty (pol.). www.altair.com.pl, 2008-06-25. [dostęp 2013-04-01].
  6. Rozbicie prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-03-24. [dostęp 2013-04-01].
  7. Oblot tureckiego T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2011-08-18. [dostęp 2013-04-01].
  8. Pierwsze tureckie T129A Mangusta, „Lotnictwo”, nr 6 (2014), s. 4, ISSN 1732-5323
  9. Szymon Tetera, Działania lotnicze podczas puczu wojskowego w Turcji, „Lotnictwo”, nr 9 (2016), s. 64-67, ISSN 1732-5323
  10. Hiszpańskie Tigery w Afganistanie (pol.). www.altair.com.pl, 2013-03-27. [dostęp 2013-04-01].
  11. AW129 Multi-Role Combat Helicopter, Italy (ang.). www.army-technology.com. [dostęp 2013-04-01].
  12. a b Oblot prototypu T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2009-09-29. [dostęp 2013-04-01].
  13. World Air Forces 2013 (ang.). Flightglobal Insight, 2010. [dostęp 2013-04-01].
  14. Dodatkowe zamówienie T129 (pol.). www.altair.com.pl, 2010-11-09. [dostęp 2013-04-01].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Agusta A129 Mangusta" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy