Airbus


Airbus w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Airbus (ˈɛərbʌs) – konsorcjum europejskie zajmujące się produkcją samolotów, spółka zależna Airbus Group (dawniej EADS). Siedziba koncernu znajduje się w Amsterdamie w Holandii.

Airbus zatrudnia około 50 tysięcy pracowników w różnych państwach Europy: Niemczech (Hamburg), Francji (Tuluza), Wielkiej Brytanii (Bristol) i Hiszpanii (Sewilla), Polsce (Warszawa), a od 2009 roku także w Chinach (Tiencin)[3]. Spółki zależne od firmy znajdują się w Stanach Zjednoczonych, Japonii, Chinach i Indiach.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Historia Airbusa rozpoczęła się w 1967 roku, kiedy ministrowie Francji, Niemiec i Wielkiej Brytanii na lipcowym spotkaniu zdecydowali, że[4]:

Airbus A300 – pierwszy model samolotu produkowany przez Airbusa należący do Lufthansy Airbus A310 linii Hapagfly Airbus A318 linii Air France Airbus A320 – najpopularniejszy samolot firmy Airbus należący do linii Swiss Airbus A321 – wydłużona wersja Airbusa A320 linii Alitalia Airbus A330 – najpopularniejszy szerokokadłubowy samolot koncernu Airbus A340-600 – czterosilnikowy samolot dalekiego zasięgu Airbus A380 – największy samolot pasażerski na świecie na lotnisku w Dubaju

29 maja 1969 roku na pokazach lotniczych w Le Bourget we Francji podpisano umowę inicjującą projekt A300 – pierwszego dwusilnikowego szerokokadłubowego samolotu pasażerskiego na świecie[4]. Konsorcjum Airbus Industry zostało oficjalnie założone w 1970 roku w celu konkurowania z amerykańskimi korporacjami takimi jak Boeing, Lockheed czy McDonnell Douglas[5]. W skład konsorcjum weszło przedsiębiorstwo francuskie Aérospatiale oraz cztery przedsiębiorstwa niemieckie skupione w grupie Deutsche Airbus: Messerschmittwerke, Hamburger Flugzeugbau, VFW GmbH oraz Siebelwerke ATG[6]. Kilka lat później do spółki dołączyło hiszpańskie przedsiębiorstwo Construcciones Aeronáuticas SA (CASA).

Lot pierwszego produkowanego przez Airbusa samolotu – A300 – odbył się 28 października 1972 roku w Tuluzie i zakończył się sukcesem. Dwa lata później, 23 maja 1974 roku, Airbus A300 wykonał swój pierwszy komercyjny lot na trasie ParyżLondyn w liniach Air France[7].

Następnym samolotem wyprodukowanym przez firmę był Airbus A310, w którym zastosowano nowe elektroniczne systemy kontroli lotu. W 1984 roku oficjalnie ogłoszono rozpoczęcie projektu A320 – samolotu średniego zasięgu wyposażonego, jako pierwszy na świecie, w technologię fly-by-wire[8]. Uroczyście samolot zaprezentowano w Tuluzie lutym 1987 roku. Na ceremonii obecnych było około 1400 gości, w tym książę i księżna Walii oraz ówczesny premier Francji Jacques Chirac[8]. Samolot osiągnął spektakularny sukces na rynku, stając się najliczniej zamawianym modelem.

Cztery miesiące po pierwszym locie A320 firma rozpoczęła projektowanie dużych samolotów długodystansowych – dwusilnikowego A330 i czterosilnikowego A340[9]. Samoloty ukończono odpowiednio w 1991 i 1992 roku. W międzyczasie trwały prace nad wydłużoną i skróconą wersją modelu A320 – samolotach A321 i A319. Pierwszy z nich odbył swój pierwszy lot w marcu 1993 roku, drugi trzy miesiące później[10].

1 maja 1996 roku firma oficjalnie ogłosiła rozpoczęcie prac nad dużym samolotem pod nazwą Airbus A3XX[11]. Nad projektem pracowało około 600 osób, wzięło w nim udział 1000 firm z całego świata, w tym 800 ze Stanów Zjednoczonych, Rosji i Azji[12]. Efektem projektu był samolot Airbus A380 – największy samolot pasażerski na świecie – który został publicznie zaprezentowany 18 stycznia 2005 roku, a swój pierwszy lot odbył 27 lipca[13].

Od 1994 roku (z wyjątkiem 2001) Airbus zwiększał produkcję, równolegle ze wzrostem portfela zamówień. W latach 2003-2011 Airbus produkował więcej samolotów niż jego rywal w segmentach samolotów dla ponad 100 pasażerów, amerykański Boeing Commercial Airplanes. Między 2010 a 2012 Airbus dostarczył 1632 samoloty komercyjne, o jeden więcej niż w dekadzie 1990-1999. Po latach dominacji Boeinga w segmencie szerokokadłubowym obaj producenci stworzyli duopol z ofertą samolotów o podobnych parametrach.

W grudniu 2004 roku firma rozpoczęła prace nad samolotem Airbus A350, następcy A340[14], który nie zdołał konkurować z bardziej ekonomicznym dwusilnikowym Boeingiem 777. Model A330 od wypuszczenia na rynek przez koncern z Seattle w 2003 nowego Dreamlinera zdobył zamówienia na prawie 800 sztuk i stał się najlepiej sprzedającym się szerokokadłubowcem europejskiego koncernu. 14 lipca 2014 roku ogłoszono uruchomienie programu zmodernizowanego A330neo (New Engine Option) wyposażonego w silniki Rolls-Royce Trent 7000[15]. Samolot ma być o 14% bardziej ekonomiczny i będzie dostępny w dwóch wersjach: A330-800neo (od 257 miejsc) i A330-900neo (od 287 miejsc), zastępując kolejno wersje -200 i -300. Oblot A330-900neo zaplanowano na 2016 rok, a dostawy na 2017 rok.

W styczniu 2010 roku firma dostarczyła swój 6000. samolot – był to Airbus A380 przeznaczony dla linii Emirates[16]. Już w 2013 sierpniu 2013 roku przekazano 8000. samolot, A320 dla AirAsia[17]. 14 października 2016 dostarczono 10-tys. Airbusa, był to model Airbus A350-900 dla Singapore Airlines[18]. Od 2005 do 2015 producent zwiększył roczną produkcję o 40%, głównie dzięki rosnącej sprzedaży rodziny A320 i A330. W grudniu 2010 roku firma udostępniła wersje samolotów A319, A320 i A321 wyposażone w silniki Pratt & Whitney PW1100G lub CFM International LEAP-1A ze mniejszym o 15% zużyciem paliwa. Nową generację rodziny A320 nazwano A320neo (New Engine Option)[16]. Prototyp A320neo oblatano 25 września 2014[19]. 20 stycznia 2016 dostarczono pierwszego A320neo do Lufthansy[20], jego inauguracyjny lot odbył się 25 stycznia. Do czasu rozpoczęcia dostaw producent zebrał zamówienia na ponad 4000 sztuk swojego wąskokadłubowego samolotu, w tym 3300 na A320neo i 1000 na A321neo.

Na koniec 2016 roku producent kolejny rok z rzędu pobił rekord rocznych dostaw liczbą 688 samolotów oraz powiększył portfel zamówień[21]. Koncernowi udało się minimalnie wyprzedzić Boeinga, bo w grudniu 2016 zdobył lukratywne zamówienie na 98 samolotów dla Iranu[22]. Airbus miał jednak problem ze znalezieniem nabywców dla swojego flagowego produktu. W związku z brakiem nowych zamówień na A380, europejska firma ograniczy produkcję tego modelu do 20 szt. w 2017 i do 12 szt. od 2018 roku[23]. W 2015 roku Airbus dostarczył aż 144 samoloty szerokokadłubowe, co było rekordowym wynikiem oraz 143 szt. w 2016, ale jego amerykański rywal dostarczył w tych latach kolejno 267 i 258 szt. swoich samolotów, obie firmy dysponują jednak zbliżonym portfelem zamówień.

16 października 2017 roku Airbus i Bombardier Aerospace ogłosiły strategiczne partnerstwo przy produkcji i sprzedaży w programie samolotu średniego zasięgu Bombardier CSeries (sprzedawany pod nazwami CS100 i CS300). W tym celu powołano spółkę "C Series Aircraft Limited Partnership" (CSALP) w której Airbus objął 50,01% udziałów, a pozostałe ~31% Bombardier i ~19% prowincja Quebec[24]. 10 lipca 2018 samolot został przemianowany na Airbus A220 (A220-100 i A220-300)[25]. Kanadyjski Bombardier podjął taką decyzję ponieważ jego samolot został obłożony 299,45% cłem przez Departament Handlu Stanów Zjednoczonych[26]. Skarżący go Boeing oskarżył Bombardiera o dumping cenowy przy sprzedaży samolotu do USA poniżej kosztów produkcji oraz korzystanie z pomocy publicznej (rządowy kredyt oraz subsydia od prowincji Quebec). Samolot jest montowany w Montrealu-Mirabel natomiast Airbus odpowiedzialny jest za sprzedaż, wsparcie oraz uruchomienie drugiej linii finalnego montażu w amerykańskim Mobile, Alabama[27].

20 maja 2019 roku firma dostarczyła 12 tysięczny samolot w swojej historii. Jubileuszową maszyną został A220-100 przekazany liniom Delta Air Lines. Samolot został zmontowany w zakładach usytuowanych w Mirabel w Kanadzie[28].

Produkty | edytuj kod

Cywilne | edytuj kod

Linia produktów Airbus rozpoczęła się od modelu A300 – pierwszego dwusilnikowego szerokokadłubowego samolotu na świecie. Jego krótsza wersja jest znana jako model A310. Dzięki sukcesowi poprzednich modeli, Airbus rozpoczął pracę nad samolotem A320, wyposażonym w innowacyjny system sterowania fly-by-wire. Model odniósł ogromny sukces na rynku, stając się najczęściej produkowanym samolotem przez firmę. Jego krótsze wersje to modele A318 i A319, natomiast wersja wydłużona to model A321, która rywalizuje na rynku z konkurencyjnymi modelami Boeinga 737[29].

Szerokokadłubowe samoloty dalekiego zasięgu – dwusilnikowy A330 i czterosilnikowy A340 – posiadają skrzydła wyposażone w tzw. winglety. Airbus A340-500 ma zasięg działania 16 700 km (9000 mil morskich), drugi wśród samolotów komercyjnych (po Boeingu 777-200LR – zasięg 17 446 km lub 9420 mil morskich)[30]. Spółka jest szczególnie dumna z wykorzystania technologii fly-by-wire oraz wspólnych systemów kokpitu w całej swojej rodzinie samolotów, co znacznie ułatwia szkolenie załogi.

Airbus pracuje obecnie nad samolotem zdolnym zastąpić serię A320, roboczo nazwanym NSR od „New Short-Range aircraft” („Nowy samolot krótkiego zasięgu”)[31][32]. W trakcie prac nad maszyną obliczono, że NSR będzie w stanie zaoszczędzić 9 do 10% paliwa w porównaniu do A320. Jednak Airbus zdecydował się poprawić już istniejące A320 wyposażając je w nowe winglety i poprawiając aerodynamikę[33]. Tak ulepszone samoloty powinny mieć od 4 do 5% mniejsze zużycie paliwa; ich wejście jest planowane na lata 2017-2018.

24 września 2009 roku Fabrice Bregier oświadczył Le Figaro, że spółka będzie potrzebowała od 800 milionów do 1 miliarda w ciągu sześciu lat do opracowania nowej generacji samolotów i zachowania przewagi technologicznej firmy w stosunku do nowych konkurencyjnych samolotów, takich jak chiński Comac C919[34], który ma wejść do służby w latach 2015-2020[35].

W lipcu 2007 roku Airbus dostarczył do FedEx ostatnie egzemplarze samolotów A300, kończąc tym samym ich produkcję. Firma zamierza przenieść produkcję modelu A320 z Tuluzy do Hamburga, a w zamian przenieść do Tuluzy produkcję samolotów A350 i A380. Operacja odbywa się według planu organizacji Power8 rozpoczętego przez byłego CEO firmy Christiana Streiffa.

Airbus zapewniał części zapasowe i serwisowanie dla samolotów Concorde aż do zakończenia przez nie lotów w 2003 roku[36][37].

10 listopada 2011 europejski koncern ogłosił, 20 latach po oblocie, oficjalne zakończenie programu A340[38] (ostatnie egzemplarze wyprodukowano w 2010 roku). W 2013 roku Airbus przeprojektował skrzydła modelu A380, a w 2014 zmiany wdrożono do produkcji. Producent ma nadzieję osiągnąć próg rentowności A380 na poziomie operacyjnym (gdy cena sprzedażny przewyższy koszty produkcji) w 2015 roku (zwrot kosztów całego programu wymaga min. 420 sztuk)[39]. 14 marca 2013 Airbus świętował dostarczenie setnego seryjnego egzemplarza A380, był to ostatni (6) samolot dla Malaysia Airlines[40].

Wojskowe | edytuj kod

Pierwszy samolot typu A400M w Sewilli 26 czerwca 2008

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych Airbus stawał się coraz bardziej zainteresowany rozszerzeniem działalności na rynek lotnictwa wojskowego. Ekspansja na rynku samolotów wojskowych jest pożądana, ponieważ zmniejsza niebezpieczeństwo kryzysu Airbusa w wypadku problemów na rynku cywilnym. Pojawiły się dwie główne drogi rozwoju: powietrzne tankowce reprezentowane przez modele A310 MRTT i A330 MRTT oraz samoloty transportowe, których przedstawicielem jest A400M.

W styczniu 1999 roku Airbus ustanowił odrębną spółkę – Airbus Military SAS – w celu rozwoju i produkcji samolotów transportowych Airbus A400M[42]. Samolot A400M jest rozwijany przez kilka państw członkowskich NATO takich jak: Belgia, Francja, Niemcy, Luksemburg, Hiszpania, Turcja i Wielka Brytania, jako alternatywę dla zagranicznych samolotów transportowych, takich jak ukraiński Antonow An-124[43] i amerykański Lockheed C-130 Hercules[44][45]. Projekt A400M był kilkukrotnie opóźniany[46][47]. Airbus zagroził, że anuluje cały projekt, jeżeli nie otrzyma dotacji państwowych[48].

25 lutego 2008 roku ogłoszono, że Airbus wygrał zamówienie ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich na trzy powietrze tankowce zaadoptowane z samolotów pasażerskich A330[49]. 1 marca 2008 roku ogłoszono, że konsorcjum Airbus i Northrop Grumman wygrało kontrakt o wartości 35 miliardów dolarów na budowę 179 nowych powietrznych tankowców KC-45A przeznaczonych dla Sił Powietrznych USA[50]. Na decyzję formalną skargę złożył Boeing[51][52], przez co kontrakt został anulowany i przeznaczony do ponownego rozpatrzenia[53][54]. Ostatecznie postępowanie przetargowe wygrał zmodyfikowany Boeing KC-767, który otrzyma oznaczenie wojskowe KC-46A. Airbus nie oprotestował tej decyzji[55].

W 2009 roku EADS połączyło Airbus Military SAS/AMSL i EADS-CASA/MTAD pod nazwą Airbus Military, który włączono do Airbusa jako dział odpowiedzialny za produkcję wojskową. Jego siedziba główna znajduje się w Barajas (Madryt), zakłady produkcyjne w Sewilli produkują modele CASY: CN-235 i C-295 oraz odpowiadają za finalny montaż A400M, zakłady w Getafe to główny ośrodek badawczy oraz centrum wyposażania samolotów A330 MRTT[56]. Airbus Military North America w Mobile, Alabama obsługuje samoloty C-212 i CN-235/HC-144, EADS PZL Warszawa-Okęcie zajmują się obsługą C-295 oraz modernizacją PZL-130 Orlik. W 2011 roku Airbus Military dostarczył 3 C-212, 7 CN-235/HC-144, 10 C-295 i 6 A330 MRTT oraz zmodernizował 3 P-3 Orion[57]. W 2012 roku dostawy ponownie wyniosły 29 samolotów: 3 C-212, 2 HC-144A, 15 CN-235/C-295, 5 MRTT i 4 konwersje P-3C. W styczniu 2013 dostarczono ostatni C-212 wyprodukowany w Hiszpanii, produkcję pod nazwą NC212 kontynuuje Indonesian Aerospace[58]. W całym 2013 roku przekazano 31 samolotów, w tym 5 CN-235 (2 HC-144A), 14 C-295, 7 MRTT, 3 konwersje P-3C i po raz pierwszy 2 A400M dla Francji[59].

Po tym jak styczniu 2014 roku EADS przemianowano na Airbus Group, Airbus Military wraz z należącymi do EADS Astrium i Cassidian połączono w dział wojskowy Airbus Defence and Space. W 2014 dostawy wyniosły 29 samolotów i 14 satelitów, w tym 5 A330 MRTT, 9 A400M. W 2015 roku dostawy wyniosły 19 C295, 4 A330 MRTT i 11 A400M.

Samoloty wojskowe:

Dostawy i zamówienia | edytuj kod

Dane na 31 grudnia 2018 dla samolotów serii A3XX. Dane szczegółowe: <https://www.airbus.com/aircraft/market/orders-deliveries.html>

Zakłady produkcyjne | edytuj kod

Airbus posiada kilka linii montażowych przeznaczonych dla poszczególnych modeli samolotów. Są one zlokalizowane w poszczególnych miastach[61]:

Airbus ponadto posiada wiele innych zakładów położonych w różnych miejscach w Europie. Problem transportu poszczególnych elementów samolotów pomiędzy fabrykami rozwiązano wykorzystując do transportu części samoloty Beluga. Wyjątkiem są części do A380, które są zbyt duże, by mógł je transportować Beluga[62]. Jego elementy są transportowane na pokładzie statku do Bordeaux, a następnie poprzez specjalną trasę Itinéraire à Grand Gabarit do zakładów w Tuluzie. Z Francji A380 leci do Hamburga, gdzie jest malowany, wyposażony we wnętrze i przekazywany nabywcy. Pomysł z transportem elementów samolotów wykorzystał konkurent Airbusa – Boeing – który przystosował do transportu części trzy własne samoloty Boeing 747.

W Tuluzie oprócz montażu A320, A350 XWB, A330 i A380 odbywa się też malowanie i wyposażanie modelu A330. W Tuluza Saint-Éloi produkowane są pylony i gondole silników. Zakłady w Saint-Nazaire produkują przednie lub centralne sekcje kadłuba dla większości modeli. W Nantes powstają elementy strukturalne, w tym te z włókna węglowego, wśród komponentów są to m.in. centropłaty dla wszystkich modeli Airbusa, stępki do A350, lotki dla A330 i A380 oraz wloty dla A320neo, A350 i A380. Główne zakłady w Niemczech w Hamburgu odpowiadają m.in. za malowanie i wyposażanie rodziny A320 i A380 oraz produkcję tylnej sekcji modeli A330 i A350. Fabryka w Bremen produkuje ruchome elementy skrzydeł, tj. sloty i klapy, rampy załadunkowe do A400M oraz kompletuje skrzydła dostarczone z Wielkiej Brytanii. W Stade powstają stateczniki pionowe wszystkich Airbusów oraz elementy z tworzywa sztucznego wzmocnionego włóknem węglowym (CFRP), w tym zwłaszcza większość pokrycia modelu A350 XWB oraz klapy do A320 i spojlery A330. Obiekt w Buxtehude rozwija i produkuje elektroniczne systemy komunikacji i sterowania dla załóg i pasażerów. W Wielkiej Brytanii w Broughton produkowane są skrzydła dla całej rodziny samolotów Airbusa wraz z poszyciami skrzydeł oraz ich wyposażeniem (komponenty skrzydeł produkuje jako poddostawca także chiński Xi’an Aircraft), obiekt w Filton zajmuje się pracami badawczo-rozwojowymi i testami oraz produkcją komponentów do skrzydeł A400M. Hiszpańskie zakłady w Getafe to producent wielu komponentów dla linii w Tuluzie i Hamburg, w tym tylnych sekcji kadłubów A380 i A350 XWB. W Illescas powstaje wiele struktur do A350 XWB, A380 i A400M. Zakłady w Puerto Real specjalizują się w produkcji ruchomych sterów dla wszystkich modeli oraz struktur A380 i A350 XWB.[63]

Najnowszym zakładem jest fabryka w Tiencin w Chinach, gdzie od 2008 produkowane są maszyny A320[64]. W kwietniu 2013 rozpoczęto budowę linii finalnego montażu A320 w amerykańskim w Mobile, Alabama, która powinna rozpocząć dostawy maszyn w 2016[65].

2 marca 2016 roku opublikowana została informacja o budowie nowego centrum wykończeniowo-dostawczego samolotów A330 w Tiencinie w Chinach. Znajdować się ma obok końcowej linii montażowej A320. Jest to pierwsza taka inwestycja Airbusa poza Europą. Odbywać tam mają się prace wykończeniowe kabin pasażerskich, nakładanie powłok lakierniczych, loty próbne, oraz dostawy odbiorcom z regionu[66].

Struktura zatrudnienia | edytuj kod

Liczba pracowników w poszczególnych oddziałach firmy | edytuj kod

(Stan z 31 grudnia 2010)

Numerowanie egzemplarzy samolotów Airbusa | edytuj kod

System numeracji samolotów jest to alfanumeryczny numer modelu, a następnie łącznik i trzycyfrowy numer.

Numer modelu często przyjmuje postać litery „A”, po 3”, cyfra, następnie następuje zwykle przez '0', na przykład A380. Istnieją pewne wyjątki, takie jak: A318, A319, A321 i A400M.Kolejnych trzech cyfr reprezentuje serię samolotów, producent silnika i numer wersji silnika odpowiednio. Aby móc korzystać z A320-200 z International Aero Engines (IAE) V2500-A1 silników przykład; kod jest 2 dla serii 200, 3 na IAE i wersji silnika 1, a tym samym numer samolotu wynosi A320-231.

Dodatkową literą jest czasem wykorzystywane. Należą do nich, ‘C’ dla wersji Combi (pasażer / frachtowiec), „F” dla modelu frachtowca, „R” na długi zasięg i modelu „X” dla zaawansowanego modelu.

Kod silnika | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. What we do, 2019 .
  2. Registration Document, 2016 .
  3. Worldwide presence (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  4. a b Early days (1967-1969) (ang.). [dostęp 2011-05-08].
  5. Airbus Industrie (ang.). [dostęp 2011-05-08].
  6. First order, first flight (1970-1972) (ang.). [dostęp 2011-05\08].
  7. Champagne…and drought (1973-1977) (ang.). [dostęp 2011-05=08].
  8. a b Fly-by-wire (1980-1987) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  9. The family grows (1988-1991) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  10. Expansion (1991-1992) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  11. Record-breakers (1993-2000) (ang.). [dostęp 2011-05013].
  12. Going global (2001-2004) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  13. The “wow” factor…and a new era dawns (2004-2007) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  14. Challenges and achievements (2006-2009) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  15. Living up to its billing: Airbus officially launches the A330neo programme.
  16. a b Preparing the future (2009-2010) (ang.). [dostęp 2011-05-13].
  17. Airbus dostarczył 8000. samolot.
  18. Airbus celebrates the delivery of its 10,000th aircraft. airbus.com, 14 października 2016.
  19. Oblot A320neo. altair, 25 września 2014.
  20. Pierwszy A320neo dostarczony. altair, 21 stycznia 2016.
  21. Altair Agencja Lotnicza, www.altair.com.pl [dostęp 2017-11-21]  (ang.).
  22. Na koniec roku Airbus pobił Boeinga. logistyka.wnp.pl, 11 stycznia 2017.
  23. Airbus: Mniej A380, ale to nie koniec programu. pasazer.com, 15/07/2016.
  24. Airbus and Bombardier Announce C Series Partnership. Airbus, 16 października 2017.
  25. Airbus introduces the A220-100 and A220-300.
  26. Airbus rzuca rękawicę Boeingowi. Przejmuje jego konkurenta.
  27. Airbus and Bombardier Announce C Series Partnership. bombardier.com, 16 października 2017.
  28. 12 000 Airbusów, „Lotnictwo Aviation International”, nr 6 (2019), s. 17, ISSN 2450-1298
  29. Informacja z serwisu „Chicago Tribune” (ang.).
  30. „Simon Calder: The man who pays his way” – artykuł z „The Independent” (ang.).
  31. „Airbus May Not Do A320 Replacement Alone” – artykuł z serwisu Aviation Week (ang.).
  32. „THE 737 STORY: Smoke and mirrors obscure 737 and Airbus A320 replacement studies” – artykuł z serwisu Flightglobal (ang.).
  33. Pictures: Airbus aims to thwart Boeing’s narrowbody plans with upgraded ‘A320 Enhanced’ – artykuł z serwisu Flightglobal (ang.).
  34. „China names first jumbo jet C919, to take off in 8 years” – artykuł z serwisu ChinaView (ang.).
  35. „Airbus needs extra cash for new planes: report” – informacja z serwisu Reuters (ang.).
  36. „BA chief blames French for killing off Concorde” – artykuł z „The Times” (ang.).
  37. „End of an era – Concorde is retired” – artykuł z „The Independent” (ang.).
  38. Completion of production marks new chapter in the A340 success story.
  39. A380 new wing phase-in to slow production this year, but break-even target unchanged.
  40. Airbus delivers 100th A380. airbus, 14 marca 2013.
  41. Opis z serwisu aerospace-technology.com (ang.).
  42. „A400M (Future Large Aircraft) Tactical Transport Aircraft, Europe” – artykuł z serwisu airforce-technology.com (ang.).
  43. „Strategic airlift agreement enters into force” – artykuł z serwisu NATO (ang.).
  44. „RAF transport aircraft delay” – artykuł z The Sunday Times (ang.).
  45. Hercules support deal transforms RAF operations – artykuł z serwisu flightglobal (ang.).
  46. „Why wait for the Airbus?” – artykuł z serwisu defencemanagement.com (ang.).
  47. „Airbus A400M delay does not foster confidence – Bundeswehr Inspector General” – artykuł z serwisu Forbes (ang.).
  48. „A400M Partners to Renegotiate Contract with EADS” – artykuł z serwisu DefenceNews (ang.).
  49. „Airbus wins UAE order for 3 MRTT aircraft – source” – artykuł z serwisu Reuters (ang.).
  50. „Air tanker deal provokes US row” – artykuł z serwisu BBC (ang.).
  51. „Boeing Protests U.S. Air Force Tanker Contract Award” – informacja z serwisu firmy Boeing (ang.).
  52. „Statement Regarding the Bid Protest Decision Resolving the Aerial Refueling Tanker Protest by The Boeing Company” – dokument United States Government Accountability Office (ang.).
  53. „SecDEF announces return of KC-X program” – artykuł z oficjalnej strony Sił Powietrznych USA (ang.).
  54. CORRECTED: Pentagon says new tanker rules „crystal clear” – artykuł z serwisu Reuters (ang.).
  55. Airbus won’t protest Boeing’s tanker win.
  56. Airbus Military sites and facilities (ang.). airbusmilitary.com. [dostęp 2013-01-17].
  57. New orders and deliveries strengthen Airbus Military’s prospects for future sales opportunities (ang.). airbus.com. [dostęp 2012-01-17].
  58. Airbus Military has delivered the last C212-400 assembled in Spain. 24 stycznia 2013.
  59. [1].
  60. Airbus: New Orders in 1988 Of Nearly $7 Billion.
  61. Final assembly and tests airbus.com.
  62. „Supersize Wings” – artykuł z serwisu Ingenia Online (ang.).
  63. PRODUCTION airbus.com.
  64. „AIRBUS TO BUILD A320 JET ASSEMBLY LINE IN TIANJIN IN 2006” – artykuł z serwisu HighBeam Research (ang.).
  65. Airbus in Alabama.
  66. Airbus’ Tianjin, China industrial activity expands to widebody jetliners with the A330 Completion and Delivery Centre, „airbus” [dostęp 2016-12-21]  (ang.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (producent samolotów):
Na podstawie artykułu: "Airbus" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy