Andrew Jackson


Andrew Jackson w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Andrew Jackson (ur. 15 marca 1767 w Waxhaws (ob. hrabstwo Union), zm. 8 czerwca 1845 w Nashville) – amerykański prawnik i polityk, generał Armii Stanów Zjednoczonych, wojskowy gubernator Florydy (1821), członek Izby Reprezentantów USA (1796–1797), senator USA (1797–1798, 1823–1825) oraz siódmy prezydent USA (1829–1837).

Spis treści

Młodość i edukacja | edytuj kod

Andrew Jackson urodził się 15 marca 1767 w Waxhaws przy granicy Karoliny Południowej z Karoliną Północną[1]. Jego ojciec, Andrew senior, był szkocko-irlandzkim imigrantem, który zmarł dwa tygodnie przed narodzinami Andrew[1]. Po śmierci ojca, matka przyszłego prezydenta, Elizabeth Hutchinson wychowywała trzech synów: Hugh, Roberta i Andrew[1].

W 1780 bracia postanowili wziąć udział w amerykańskiej wojnie o niepodległość[1]. Do wojska został przyjęty 18-letni Hugh, który wkrótce potem zmarł w bitwie pod Stono Ferry w roku 1779[1]. Nastoletni Robert i Andrew wykonywali niemilitarne zadania dla walczących oddziałów, lecz zostali pojmani i dostali się do niewoli angielskiej[1]. Niebawem obaj zachorowali na czarną ospę i w drodze powrotnej do domu zmarł starszy z braci – Robert[1]. W tym samym roku zmarła także ich matka[1].

Po tym jak stracił całą najbliższą rodzinę, Andrew Jackson udał się do Salisbury, gdzie uczył się, a następnie praktykował prawo (jako prokurator)[1]. W tym zawodzie, często ścigał przestępców i awanturników, a także organizował regularne wyprawy przeciwko Indianom[2].

Początki kariery politycznej | edytuj kod

W styczniu 1796 był delegatem do Konwencji Konstytucyjnej w Tennessee, która opracowała projekt konstytucji stanowej, dzięki której pół roku później stan został dołączony do Unii[2]. Pod koniec roku Jackson został wybrany do Izby Reprezentantów (grudzień 1796- marzec 1797), a następnie do Senatu (marzec 1797-kwiecień 1798)[3]. Po zakończeniu kadencji, pełnił funkcję sędziego stanowego Sądu Najwyższego (w latach 1798-1804)[3]. Od 1802 był majorem, a od 1811 generałem w milicji stanowej, pracując jednocześnie na plantacji[3].

Kariera wojskowa | edytuj kod

Popiersie wojskowego gubernatora Florydy

W 1812 roku mianowano go dowódcą milicji w całym stanie Tennessee, pomimo że nie wyróżniał się niczym szczególnym poza regularnymi walkami z Indianami z plemienia Krików[3]. Podczas wojny amerykańsko-angielskiej, Jackson został mianowany dowódcą oddziału, który miał bronić rejonów Nowego Orleanu[3]. W 1812 jego dwutysięczny oddział został skierowany na południe, jednak 6 lutego 1813 oddział otrzymał rozkaz powrotu do Tennessee i samorozwiązania[3]. Ponieważ powrót okazał się wyjątkowo trudny i męczący, widząc zaangażowanie Jacksona, żołnierze nadali mu przydomek „Old Hickory” (Stare Drzewo Hikorowe), który przylgnął do niego w historiografii amerykańskiej[3].

Po powrocie do Nashville Jackson ponownie toczył walki z Indianami, których zwyciężył w bitwach pod Talladegą (lato 1813) i pod Tohopeka (marzec 1814)[3]. 31 maja 1814 został awansowany na generała majora w armii amerykańskiej[4]. Wkrótce potem, nie posiadając upoważnienia prezydenta, zaatakował Florydę, która była podówczas hiszpańską kolonią[4]. Wyparł także Anglików z Pensacoli i ruszył na Nowy Orlean[4]. Jego armia była złożona z ochotników z Tennessee i Kentucky, a także czarnoskórych niewolników i Indian z plemienia Czoktawów[4]. Pomimo tego, 8 stycznia 1815 pokonał wojska brytyjskie pod Nowym Orleanem, co było największym zwycięstwem strony amerykańskiej w tej wojnie[4]. Po zakończeniu działań wojennych, Jackson nadal walczył z Indianami z plemienia Krików i Seminolów, a w Pensacoli mianował gubernatorem swojego oficera. W 1821 sam został wojskowym gubernatorem Florydy[5].

Powrót do polityki | edytuj kod

Stany zaznaczone na zielono poparły Jacksona w Izbie Reprezentantów

Po czterech miesiącach pełnienia urzędu gubernatora, Jackson powrócił do Nashville, a 20 lipca 1822 legislatura Tennessee zaproponowała by ubiegał się o prezydenturę[5]. Uzyskał także propozycję wejścia do rządu Jamesa Monroe, ale ją odrzucił, by w 1823 roku zostać senatorem[5].

Zgodził się kandydować w wyborach prezydenckich w 1824 roku, gdzie jego kontrkandydatem był John Quincy Adams[5]. W głosowaniu Kolegium Elektorów Jackson uzyskał 99 głosów, wobec 84 głosów Adamsa[5]. W sytuacji gdzie żaden kandydat nie uzyskał wymaganej większości, o wyborze decydowała Izba Reprezentantów, głosująca stanami[5]. Dzięki porozumieniu, które Adams zawarł z Henrym Clayem, to właśnie on został prezydentem, pomimo że przegrał z Jacksonem, zarówno w głosowaniu powszechnym, jak i w Kolegium Elektorskim[5].

Prezydentura | edytuj kod

Przed wyborami w 1828 roku dokonano nowelizacji ordynacji wyborczej, według której kandydatów na prezydenta wybierają legislatury stanowe, a w głosowaniu powszechnym wybiera się elektorów[5]. Jackson wystartował jako kandydat Partii Demokratycznej, a jego przeciwnikiem z ramienia Narodowej Partii Republikańskiej był urzędujący prezydent, John Quincy Adams[5]. Generał zwyciężył w głosowaniu powszechnym i otrzymał 178 głosów elektorskich wobec 83 głosów Adamsa i został zaprzysiężony jako siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych[5].

W początkowym etapie jego prezydentury, członkowie gabinetu Jacksona wzajemnie się zwalczali, a główną osobą antagonizującą był wiceprezydent John C. Calhoun[6]. Z tego też powodu, prezydent powołał grupę zaufanych współpracowników, spotykających się nieoficjalnie w kuchni Białego Domu[6]. Jeden z członków tych spotkań, Amos Kendall, nazwał ich skład „gabinetem kuchennym”[6]. Jackson ustalił także zwyczaj rotacji urzędów w administracji – odwoływanie urzędników z poprzedniej kadencji i zastępowanie ich ludźmi z klucza partyjnego (patronaż)[6].

Prezydent był zdecydowanym przeciwnikiem Banku Stanów Zjednoczonych, którego kadencja wygasała w 1836 roku[6]. Tuż po wyborach obie izby Kongresu potwierdziły działalność Banku, więc Jackson postanowił skorzystać z prawa weta[6]. Po jego orędziu 10 lipca 1832 weto zostało utrzymane[6], a bank ostatecznie został przeniesiony do Pensylwanii jako bank lokalny, który wkrótce potem zbankrutował[7].

Jackson nie miał doświadczenia w polityce zagranicznej, ale już na początku kadencji osiągnął sukces, jakim było podpisanie porozumienia z Wielką Brytanią 5 października 1830 roku[8]. Zakładało ono, że Stany Zjednoczone otworzą swoje porty na statki brytyjskie, a w zamian Wielka Brytania umożliwi USA handel z Indiami Zachodnimi, zostawiając sobie jedynie możliwość nakładania cła[8].

Znacznie poważniejszym w skutkach działaniem Jacksona była jego postawa wobec Francji, z którą spierał się o odszkodowanie za konfiskaty statków amerykańskich z okresu 1803-1815[8]. Początkowa ustalona ugoda, opiewająca na sumę 25 milionów franków, nie została ratyfikowana przez francuską Izbę Deputowanych, co skłoniło prezydenta USA do zajęcia agresywnego stanowiska[8]. Jackson stwierdził, że skonfiskuje własności francuskie siłą, co doprowadziło do odwołania poselstw w Paryżu i Waszyngtonie i zerwania stosunków dyplomatycznych w 1835 roku[9]. Dopiero mediacja Wielkiej Brytanii ze stycznia 1836 roku pozwoliła na zawarcie ugody, na mocy której Francja zapłaciła zaległe raty, a poselstwa w obu krajach wznowiły działalność[9].

Największym kryzysem wewnętrznym pierwszej kadencji prezydenta była ustawa z 1828 roku, zwana „cłem odrazy”, która zakładała ochronę interesów stanów północnych i z tego powodu była ostro krytykowana na Południu[10]. W 1832 ratyfikowano podobną ustawę, na co Karolina Południowa zareagowała groźbą odstąpienia od Unii[10]. Jackson był zdecydowanym zwolennikiem utrzymania jedności kraju, dlatego 4 grudnia 1832 roku poszedł na ustępstwa i obniżył taryfy celne, jednocześnie zaznaczając, że jakakolwiek próba secesji będzie równoznaczna z wypowiedzeniem wojny[10]. Poprosił także Senat o zgodę na użycie rozwiązań militarnych w przypadku odłączenia Karoliny Południowej od Unii, do czego jednak nie doszło[10]. Jego głównym politycznym przeciwnikiem w tym sporze był wiceprezydent John Calhoun, którego Jackson uznał za zdrajcę i nie desygnował go na dotychczasową funkcję w wyborach w 1832[7]

W 1830 roku przyjęto ustawę „Indian Removal Act of 1830”, według której w stanach południowych można było zwrócić się do Indian o przeniesienie i zakup ich ziemi[7]. W praktyce, gabinet prezydenta nie respektował tego prawa i nakazywał przesiedlić Indian, nawet jeśli mieli oni korzystny dla siebie wyrok sądu[11]. Indianie z plemion Creek i Sauk zostali w 1832 wypędzeni siłą za rzekę Missisipi, natomiast plemiona Czoktawów i Czikasawów przesiedlono na zachód od Oklahomy (Szlak Łez)[11].

W wyborach prezydenckich w 1832 roku, Jackson wystartował z Martinem Van Burenem (Partia Demokratyczna), przeciwko duetowi Henry Clay i John Sergeant (Narodowa Partia Republikańska)[7]. Były to pierwsze wybory, w których kandydaci zostali wybrani na konwencjach partyjnych[7]. Ubiegający się o reelekcję prezydent zwyciężył w głosowaniu powszechnym i uzyskał 219 głosów w Kolegium Elektorskim wobec 49 głosów dla Claya[7]. Został zaprzysiężony na prezydenta przez prezesa Sądu Najwyższego Johna Marshalla[7].

Prezydent, jako zdecydowany ekspansjonista był zdecydowanym zwolennikiem rozszerzenia ówczesnych granic Stanów Zjednoczonych[12]. Jeszcze w czasie pierwszej kadencji wystosował do Meksyku propozycję zakupu Teksasu za 4-5 milionów dolarów[12]. Pomimo że napływ kolonistów amerykańskich został częściowo ograniczony przez ustawę antyimigracyjną z kwietnia 1830, to obecni w Teksasie koloniści zaczęli wzniecać powstania wyzwoleńcze[12]. Tymczasem w samym Meksyku także wybuchło powstanie, na którego czele stanął Antonio López de Santa Anna[12]. Santa Anna zwyciężył, natomiast koloniści teksańscy zebrali się w San Felipe na konwencji stanowej wiosną 1833, gdzie opracowali projekt konstytucji[12]. Ponieważ, wybrany na prezydenta Meksyku, Santa Anna nie zgodził się na autonomię Teksasu, 2 października 1835 rozpoczęły się walki zbrojne[13]. Po kilku początkowych zwycięstwach pod koniec 1835 roku, armia meksykańska pod dowództwem Santa Anny otoczyła i pokonała garnizon rewolucjonistów pod Alamo[13]. Po kolejnej porażce w bitwie pod Goliad, delegaci kolonistów opracowali projekty deklaracji niepodległości i konstytucji Republiki Teksasu, wzorując się na amerykańskich dokumentach[14]. Na dowódcę sił zbrojnych, a także na prezydenta Teksasu powołany został Sam Houston, który w jednym ze starć wziął do niewoli generała Santa Annę[14]. W 1836 roku, kiedy Houston sprawował swój urząd, społeczeństwo teksańskie zdecydowanie opowiadało się za przyłączeniem do Stanów Zjednoczonych[14]. Amerykańska opinia publiczna także przychylnie patrzyła na pomysł aneksji Teksasu, jednak wśród członków gabinetu prezydenta pojawiły się wątpliwości, ze względu na praktykowane w Teksasie niewolnictwo (przyłączenie tego stanu zaburzyłoby dotychczasową równowagę ilości stanów zezwalających i zabraniających niewolnictwa)[15]. Z tego powodu, aneksja Teksasu została opóźniona – obie izby Kongresu rekomendowały uznanie niepodległości stanu, lecz prezydent Jackson wystosował orędzie 21 grudnia 1836, w którym zajął ostrożne stanowisko[15]. W ostatnim dniu swojej drugiej kadencji (3 marca 1837) zaaprobował wysłanie chargé d’affaires do Republiki Teksasu, jednak nie wyraził chęci do przyłączenia go do Unii[15].

Prezydent zabiegał także o nabycie od Meksyku Kalifornii (powyżej 37. równoleżnika), Nowego Meksyku i Teksasu za 5 milionów dolarów[15]. Żaden z tych planów się jednak nie powiódł[15]. W 1836 roku ponowił próby zakupu samej Kalifornii (tym razem na północ od 38. równoleżnika) za kwotę 3,5 miliona dolarów[10]. Podobnie jak wcześniej – nie udało się tego zrealizować – dopiero administracja Jamesa Polka podjęła poważniejsze kroki w tej sprawie[10].

Nominacje do Sądu Najwyższego | edytuj kod

Andrew Jackson nominował sześciu sędziów Sądu Najwyższego (w tym jednego prezesa):

Stany przyjęte do Unii | edytuj kod

Podczas prezydentury Jacksona, przyjęto do Unii dwa nowe stany:

  • Arkansas – 15 czerwca 1836
  • Michigan – 26 stycznia 1837

Emerytura i śmierć | edytuj kod

Żona Jacksona, Rachel

Po ustąpieniu z fotela prezydenckiego, Jackson powrócił do posiadłości „The Hermitage” w Nashville[11]. Nie angażował się w politykę, choć doradzał swoim przyjaciołom i to dzięki jego rekomendacji, James Polk uzyskał nominację Partii Demokratycznej na prezydenta[16].

8 czerwca 1845 Jackson nagle zasłabł[16]. Odzyskał na krótko przytomność, lecz chwilę później zmarł[16]. Został pochowany w rodzinnej miejscowości, obok swojej żony Rachel[16].

Życie prywatne | edytuj kod

W czasach, gdy Jackson był prokuratorem, mieszkał u wdowy – pani Donelson[2]. Jej córka, Rachel Donelson, była zamężna z Lewisem Robardsem, jednak w 1790, z powodu jego zazdrości, zdecydowała się opuścić męża[2]. Lewis Robards rozpuścił wówczas plotki, że rozwiódł się z żoną, natomiast Jackson poślubił Rachel Donelson w sierpniu 1791[2]. Okazało się jednak, że rozwód uprawomocnił się dopiero jesienią 1793, co spowodowało, że przyszła pierwsza para musiała ponownie zawrzeć związek małżeński[2]. Doszło do tego 17 stycznia 1794 w Nashville[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 168.
  2. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 169.
  3. a b c d e f g h L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 170.
  4. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 171.
  5. a b c d e f g h i j L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 172.
  6. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 173.
  7. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 181.
  8. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 174.
  9. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 175.
  10. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 180.
  11. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.
  12. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 176.
  13. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 177.
  14. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 178.
  15. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 179.
  16. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 183.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Andrew Jackson" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy