Anna Danuta Szyfer


Anna Danuta Szyfer w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Anna Danuta Szyfer (ur. 22 października 1931 w Warszawie, zm. 24 lipca 2018 w Olsztynie[1]) – polska dialektolożka i etnografka, badaczka tradycyjnej kultury Warmii i Mazur, związana z Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prof. dr hab. nauk humanistycznych o specjalności antropologia miasta, etnografia Polski[2][1].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodziła się w rodzinie inteligenckiej, związanej z podwarszawską miejscowością Gołąbki. Rodzice to Wanda (z domu Alwast) i Stefan Szyfer, kierownik księgowości[3]. W 1950 roku zdała maturę i podjęła studia na Uniwersytecie Warszawskim na kierunku polonistyka, specjalizacja dialektologia. Podczas studiów na polonistyce uczęszczała na zajęcia prowadzone przez etnolożkę prof. Annę Kutrzebę-Pojnarową. W latach 1953–1954 uczestniczyła w seminariach prowadzonych przez prof. Kazimierza Dobrowolskiego w Krakowie. Pracę magisterską Słownictwo pasterskie Tatr i Podhala przygotowała pod kierunkiem prof. Witolda Doroszewskiego, obroniła ją w 1960 roku[3]. Po ukończeniu studiów podjęła pracę w Instytucie Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk. Następnie w ramach nakazu pracy została skierowana do pracy w liceum ogólnokształcącym w Ostrowi Mazowieckiej jako nauczycielka języka polskiego. W latach 1955–1961 pracowała w Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Warszawie. W latach 1961–1967 współpracowała z Pracownią Dialektologii Zakładu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, zbierając hasła do słownika gwar Warmii i Mazur. W 1967 roku rozpoczęła pracę w Ośrodku Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, a w latach 1970–1980 pełniła funkcję zastępcy dyrektora do spraw naukowych[4].

W 1968 roku uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie etnografii na podstawie pracy Tradycyjna astronomia i meteorologia na Mazurach, Warmii i Kurpiach i jej współczesne przeobrażenia[1] napisanej pod kierunkiem prof. A. Kutrzeby-Pojnarowej. W 1977 uzyskała stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza na podstawie pracy Przemiany społeczno-kulturowe na wsi warmińskiej w latach 1945–1970 (Olsztyn 1971)[1][4]. W 1984 roku objęła stanowisko docenta w Instytucie Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza[5]. W 1987 roku uzyskała tytuł profesora[2] w oparciu o pracę Społeczność i kultura małego miasta. Studium na przykładzie Rynu (Olsztyn 1986). W latach 1984–1998 kierowała Zakładem Etnologii Polski. W 2002 roku przeszła na emeryturę[4]. Pracowała na stanowisku profesora w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w Collegium Da Vinci oraz w Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu[2][4].

Zmarła 24 lipca 2018 roku w Olsztynie[1][6][7]. Została pochowana w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Prawosławnym w Warszawie, w części katolickiej[8].

Działalność naukowa | edytuj kod

Zainteresowania naukowe dotyczyły zagadnień związanych z: procesami społeczno-kulturowymi na Ziemiach Zachodnich i Północnych, zachowanymi elementami kultury typu ludowego i ich przemian, procesów tożsamości na pograniczach kulturowych, aktywności kulturalnej wsi, tożsamości małych miast. Prowadziła badania terenowe na obszarze Podhala, Pogórza, Kurpiowszczyzny, Powiśla, Warmii i Mazur, Śląska Cieszyńskiego i Podlasia. Współpracowała z Polskim Atlasem Etnograficznym.

O badaniach terenowych pisała tak:

„Rozumieć – to dobrze poznać, precyzyjnie zinterpretować i zawsze widzieć problem z pozycji nie tylko badacza, ale i tego, który jest podmiotem naszej rozmowy”[9]

Badawczo najdłużej związana była z Warmią, której poświęciła swoje najważniejsze publikacje w dorobku. Jedna z nich dotyczyła warmińskiej wsi Woryty[10], w której miała dom[11].

Publikowała m.in. w czasopismach „Rocznik Olsztyński”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskich[12], „Lud”, „Przegląd Zachodni”. Współpracowała z redakcją czasopisma „Słowo na Warmii i Mazurach”, które ukazywało się w latach 1952–1982 jako dodatek niedzielny do „Słowa Powszechnego”[13].

W 2002 roku ukazała się publikacja Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer (Wydawnictwo Poznańskie) pod redakcją Andrzeja Brencza, wydana z okazji 70-lecia A. Szyfer.

Działalność dydaktyczna | edytuj kod

Wypromowała 8 doktorów[14], 96 magistrantów i 26 licencjatów. Przez wiele lat prowadziła zajęcia dydaktyczne w ramach przedmiotów „Etnografia Polski” i „Teorie kultury ludowej”[8].

Działalność społeczna | edytuj kod

Była członkinią Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Związku Harcerstwa Polskiego[12], Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu[15], Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Komitetu Nauk Etnologicznych I Wydziału Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk[2], Rady Naukowej Instytutu im. Oskara Kolberga w Poznaniu[16].

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

Publikacje | edytuj kod

  • Niektóre wnioski z materiałów językowych, Wrocław 1959
  • Materiały do językowego zróżnicowania terenu Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, Wrocław – Warszawa 1962
  • Słownictwo pasterskie Tatr i Podhala, Wrocław 1962
  • Z badań nad tradycyjną wiedzą ludową z zakresu astronomii oraz meteorologii na wsi mazurskiej i warmińskiej na przełomie 19 i 20 w., Olsztyn 1962
  • Słownictwo zwierząt w gwarach Mazur i Warmii, Olsztyn 1963
  • Tradycyjne wierzenia i zwyczaje okresu Bożego Narodzenia na Warmii, Olsztyn 1965
  • Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków, seria: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1968
  • Współczesne przeobrażenia kultury tradycyjnej wsi Mazur i Warmii, Łódź 1968
  • Tradycyjna astronomia i meteorologia ludowa na Mazurach, Warmii i Kurpiach i jej współczesne przeobrażenia, serie: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie nr 27, Olsztyn 1969
  • Relacja z podróży po Mazurach sprzed 100 lat, Olsztyn 1970
  • Badania nad procesami integracji kulturowo-społecznej na Mazurach i Warmii, Wrocław – Poznań 1971
  • Przemiany społeczno-kulturowe na wsi warmińskiej w latach 1945–1970, Olsztyn 1971
  • Społeczność i kultura małego miasta: studium na przykładzie Rynu, serie: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1986
  • Warmiacy: studium tożsamości, Poznań 1996
  • Jest taka wieś – typowa czy inna?, Wągrowiec 2000
  • Ludzie pogranicza. Kulturowe uwarunkowania osobowości, Poznań 2005
  • Zapisane w pamięci, seria: Prace Komisji Etnograficznej, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk t. 3, Poznań 2006
  • Aktywność kulturalna wsi polskiej – wczoraj, dzisiaj, jutro, Poznań 2010
  • Kulturowe światy wsi polskiej: eseje, Poznań 2017

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Zmarła Prof. zw. dr hab. Anna Szyfer. etnologia.amu.edu.pl. [dostęp 2019-07-26].
  2. a b c d e Prof. Anna Danuta Szyfer, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2018-10-19] .
  3. a b Anna WeronikaA.W. Brzezińska Anna WeronikaA.W., Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, 2018, s. 540, ISSN 0076-1435 .
  4. a b c d Anna WeronikaA.W. Brzezińska Anna WeronikaA.W., Anna Danuta Szyfer (1931-2019), „Lud”, 102, 2018, s. 541, ISSN 0076-1435 .
  5. AndrzejA. Brencz AndrzejA., O jubilatce i tomie jej dedykowanym słów kilka, [w:] AndrzejA. Brencz (red.), Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002, s. 9–10, ISBN 83-7177-094-4 .
  6. Nekrolog, 30 lipca 2018 .
  7. Nekrolog, 28 lipca 2018 .
  8. a b Anna WeronikaA.W. Brzezińska Anna WeronikaA.W., Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, 2018, s. 542, ISSN 0076-1435 .
  9. AnnaA. Szyfer AnnaA., Zapisane w pamięci, t. 3, seria: Prace Komisji Etnograficznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2006, s. 5, ISBN 83-7063-483-4 .
  10. Jest taka wieś – typowa czy inna?, Wągrowiec 2000.
  11. FilipF. Wróblewski FilipF., Anna Szyfer (1931-2018). Pod lasem, ostatni dom po prawej, „Dziedzictwo kulturowe wsi”, 2, 2018, s. 317–318, ISSN 2544-6401 .
  12. a b AnnaA. Szyfer AnnaA., Leksykon kultury Warmii i Mazur .
  13. Leksykon kultury Warmii i Mazur .
  14. Prof. Anna Danuta Szyfer, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2018-10-19] .
  15. Wspominaliśmy prof. Annę Szyfer .
  16. Instytut im. Oskara Kolberga.
  17. Nagroda im. Oskara Kolberga „za zasługi dla kultury ludowej”, 2016.

Bibliografia | edytuj kod

  • Brencz A. (2002), Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  • Anna Szyfer (2009), w: J. Bednarski, P. Fabiś (red.), Etnologia uniwersytecka w Poznaniu 1919-2009, s. 102–103. Poznań: NEWS – Witold Nowak.
  • Brzezińska A. W., Chwieduk, A. (2012). Anna Szyfer. O rzeczach ważnych, których można nauczyć się od Pani Profesor. „Twórczość Ludowa. Kwartalnik Stowarzyszenia Twórców Ludowych”, 304 (73), 27-30.
  • Brzezińska A. W. (2018), Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, s. 539–544.
  • Wróblewski F. (2018), Anna Szyfer (1931-2018). Pod lasem, ostatni dom po prawej, „Dziedzictwo kulturowe wsi”, 2, s. 315–318.
Kontrola autorytatywna (osoba):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Anna Danuta Szyfer" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy