Anna Dymna


Anna Dymna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Anna Dymna, urodzona jako Małgorzata Dziadyk[1] (ur. 20 lipca 1951 w Legnicy) – polska aktorka teatralna i filmowa, działaczka społeczna, założycielka i prezes Fundacji Anny Dymnej „Mimo Wszystko” (2003), laureatka Orła za drugoplanową rolę kobiecą w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy (2015).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Jej rodzina pochodziła z Kresów, matka urodziła się w Brodach, zaś rodzina ojca wywodziła się z Kołomyi. Jej prababka była Ormianką[2][3].

Rodzice aktorki poznali się na studiach w Krakowie. Jej matka była ekonomistka, a ojciec – inżynierem lotnikiem[4]. Miała dwóch braci[4].

Ukończyła VII Liceum Ogólnokształcące im. Zofii Nałkowskiej w Krakowie. Umiejętności aktorskie rozwijała w teatrze Jana Niwińskiego[4]. W 1973 ukończyła studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. W 1990 została wykładowczynią na tej uczelni.

Od 1973 związana z krakowskim Starym Teatrem. Zadebiutowała w 1969 w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w roli Isi i Chochoła w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (w reż. Lidii Zamkow).

W wywiadach często podkreślała wielki wpływ, jaki wywarła na nią barwna osobowość jej pierwszego męża, Wiesława Dymnego[5], którego poślubiła na studiach. Z okazji poświęconego mu programu telewizyjnego w 20. rocznicę śmierci poprosiła ulubiony zespół swojego syna, Big Cyc, o napisanie trzech piosenek do jego tekstów („Mam to w nosie”, „Łazik z Tormesu” i „Wszyscy święci”). Dzięki udostępnionej przez nią twórczości Wiesława Dymnego (po części wcześniej niepublikowanej) grupa nagrała album pt. Wszyscy święci.

W 2002 zainicjowała odbywający się w niedzielne przedpołudnia Krakowski Salon Poezji w Teatrze im. Juliusza Słowackiego, który prowadzi wraz z Józefem Opalskim, Bronisławem Majem oraz swoim trzecim mężem Krzysztofem Orzechowskim, dyrektorem teatru. Inicjatywę uhonorowano nagrodą literacką Nike za najciekawszą działalność kulturalną w regionie w 2003.

W 2003 na antenie TVP2 zaczęła prowadzić cykliczny program Anna Dymna – Spotkajmy się, poruszając tematy miłości, akceptacji, samotności, szczęścia, wiary i nadziei, goszcząc w audycjach osoby niepełnosprawne oraz ciężko chore. Program był dwukrotnie nominowany do Nagrody im. Andrzeja Wojciechowskiego, przyznawanej za materiały dziennikarskie, które wpływają na życie Polaków.

Działalność społeczna | edytuj kod

Anna Dymna z Januszem Świtajem

Angażowała się w działalność Obywatelskiego Komitetu Ratowania Krakowa, uczestniczyła w akcjach Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, Stowarzyszenia „Wielkie Serce”, Fundacji „Mam Marzenie”, Fundacji „Akogo?” i Fundacji „Nuta Nadziei”. Została także ambasadorem Stowarzyszenia Debra Polska „Kruchy Dotyk” skupiającego osoby cierpiące na epidermolysis bullosa[6].

W 1999 rozpoczęła współpracę z Fundacją im. Brata Alberta, pomagając m.in. przy realizacjach inscenizacji Teatru „Radwanek”, którego aktorami są osoby niepełnosprawne intelektualnie. Zajęła się pisaniem scenariuszy i reżyserowaniem przedstawień tej grupy teatralnej.

W 2003 założyła w Krakowie Fundację Anny Dymnej „Mimo Wszystko”, obejmując społecznie funkcję prezesa tej instytucji. Pierwotnym celem fundacji było utrzymywanie Warsztatów Terapii Artystycznej i opieka nad ich podopiecznymi, niepełnosprawnymi intelektualnie mieszkańcami schroniska w podkrakowskich Radwanowicach. Stopniowo fundacja przekształcała się w dużą instytucję charytatywną, pomagającą osobom chorym i niepełnosprawnym w całej Polsce, organizującą Festiwal Zaczarowanej Piosenki im. Marka Grechuty, Ogólnopolskie Dni Integracji „Zwyciężać mimo wszystko” oraz Ogólnopolski Festiwal Twórczości Teatralno-Muzycznej Osób Niepełnosprawnych „Albertiana”, a także budującą nowoczesne ośrodki rehabilitacyjno-terapeutyczne.

Życie prywatne | edytuj kod

W trakcie studiów została żoną artysty Wiesława Dymnego. Po jego śmierci wyszła za Zbigniewa Szotę, z którym ma syna Michała. Jej trzecim mężem został aktor i reżyser teatralny Krzysztof Orzechowski. Zamieszkała w Rząsce pod Krakowem[7].

Wybrane role | edytuj kod

Teatr | edytuj kod

  • 1970: Kasia, Król Mięsopust Jarosława Marka Rymkiewicza, reż. Bogdan Hussakowski
  • 1973: Dziewczyna, Dziady Adama Mickiewicza, reż. Konrad Swinarski
  • 1974: Kora i Małgorzata, Noc listopadowa Stanisława Wyspiańskiego, reż. Andrzej Wajda
  • 1974: Lorchen, Pierwszy dzień wolności Leona Kruczkowskiego, reż. Marek Okopiński
  • 1975: Ania, Wiśniowy sad Antona Czechow, reż. Jerzy Jarocki
  • 1976: Sylwia, Małe kroki, wielkie kroki Macieja Karpińskiego, reż. Maciej Karpiński
  • 1976: Anna, Warszawianka Stanisława Wyspiańskiego, reż. Henryk Tomaszewski
  • 1977: Zosia, Wesele Stanisława Wyspiańskiego, reż. Jerzy Grzegorzewski
  • 1979: Diana, Queen Mary Charlesa Dyera, reż. Jerzy Bińczycki
  • 1979: Nina Zarieczna, Dziesięć portretów z czajką w tle Antona Czechowa, reż. Jerzy Grzegorzewski
  • 1982: Postać w Chórze Kobiet z Canterbury, Mord w katedrze Thomasa S. Eliota, reż. Jerzy Jarocki
  • 1982: Maria Derkum, Zwierzenia clowna Heinricha Bölla, reż. Mieczysław Grąbka
  • 1982: Elektra, Oresteia Ajschylosa, reż. Zygmunt Hübner
  • 1984: Elżbieta de Valois, Don Carlos Friedricha Schillera, reż. Laco Adamík
  • 1985: Świntusia Macabrescu, Gyubal Wahazar Stanisława Ignacego Witkiewicza, reż. Romana Próchnicka
  • 1986: Słodka Dziewuszka, Korowód Arthura Schnitzlera, reż. Mieczysław Grąbka
  • 1986: Podstolina, Zemsta Aleksandra Fredry, reż. Andrzej Wajda
  • 1987: Wiera, Dzwony Giennadija Mamlina, reż. Stanisław Nosowicz
  • 1987: Adela, Republika marzeń Brunona Schulza, reż Rudolf Zioło
  • 1988: Anna Wojnicew, Płatonow Antona Czechowa, reż. Filip Bajon
  • 1991: Pani, Do Damaszku Augusta Strindberga, reż. Krzysztof Babicki
  • 1991: Gospodyni, Wesele Stanisława Wyspiańskiego, reż. Andrzej Wajda
  • 1991: Praskowia, Śmierć Iwana Iljicza Lwa Tołstoja, reż. Jerzy Grzegorzewski
  • 1992: Hipolita, Sen nocy letniej Williama Szekspira, reż. Rudolf Zioło
  • 1992: Matka, Tak zwana ludzkość w obłędzie Stanisława Ignacego Witkiewicza, reż. Jerzy Grzegorzewski
  • 1993: Peanut Coe, Zatrute pióro R. Harwooda, reż. Krzysztof Orzechowski
  • 1994: Matriona Wasiljewna Czelcowa, Miłość na Krymie Sławomira Mrożka, reż. Maciej Wojtyszko
  • 1995: Pątniczka Agapia, Reformator M. Kulisza, reż. Rudolf Zioło
  • 1995: Krystyna, Wznowienie;; M. Wojtyszko, reż. Maciej Wojtyszko
  • 1998: Aneta, Słomkowy kapelusz Eugène’a Labiche, reż. Andrzej Wajda
  • 1999: Katia, Tomasz Mann J. Łukosza, reż. Krzysztof Orzechowski
  • 2000: Madame de Montreuil, Markiza de Sade Yukio Mishimy, reż. Tadeusz Bradecki
  • 2000: Althea i Noc, Tryptyk Wyspiański Stanisława Wyspiańskiego, reż. Marek Fiedor
  • 2000: Wanda, Spaghetti i miecz Tadeusza Różewicza, reż. Kazimierz Kutz
  • 2001: Pani Dyndalska, Damy i huzary Aleksandra Fredry, reż. Kazimierz Kutz
  • 2003: Baba, Pieszo Sławomira Mrożka, reż. Kazimierz Kutz
  • 2007: Klitajmestra, Oresteja Ajschylosa, reż. Jan Klata
  • 2008: Maria, Król umiera, czyli ceremonie Eugène’a Ionesco, reż. Piotr Cieplak
  • 2009: Barbara Jeziorkowska, Sikorka i Postać w Obrazie, Trylogia Henryka Sienkiewicza, reż. Jan Klata

Film | edytuj kod

Dubbing | edytuj kod

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Ordery i odznaczenia
Odcisk dłoni w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
Nagrody artystyczne
  • 1977 – nagroda przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za rolę Kory w Nocy Listopadowej
  • 1979 – Nagroda Miasta Krakowa w dziedzinie upowszechniania kultury – nagroda dla młodego, wyróżniającego się twórcy za osiągnięcia w teatrze i filmie[11]
  • 1980 – XX Kaliskie Spotkania Teatralne – nagroda aktorska za rolę Niny Zariecznej w Dziesięciu portretach z czajką w tle
  • 1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia;
  • 1983 – XXII Rzeszowskie Spotkania Teatralne – nagroda publiczności za najlepszą rolę kobiecą – Marii Derkum w Zwierzeniach clowna
  • 1984 – tytuł „Gwiazda Filmowego Sezonu'83” na XIV LLF w Łagowie
  • 1988 – XIV Opolskie Konfrontacje Teatralne – Klasyka Polska – nagroda aktorska za rolę Adeli w Republice marzeń
  • 1993 – nagroda wojewody krakowskiego w dziedzinie teatru
  • 1993 – XVIII Opolskie Konfrontacje Teatralne – Klasyka Polska – nagroda aktorska za rolę Gospodyni w Weselu
  • 1994 – Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza za najlepszą kobiecą rolę sezonu (Podstoliny w Zemście i Molly Bowser w Palcu Bożym)
  • 1994 – tytuł „Człowiek Roku' 94” przyznany przez czytelników „Gazety Krakowskiej” za wspaniałe kreacje teatralne i filmowe, za wrażliwość i aktywny udział w akcjach charytatywnych
  • 1995 – „Złota Kaczka” w kategorii najlepsza polska aktorka
  • 1996 – XXXVI Kaliskie Spotkania Teatralne – nagroda aktorska za rolę Krystyny we Wznowieniu
  • 1996 – „Złota Maska” – plebiscyt na najpopularniejszą krakowską aktorkę
  • 1998 – „Złota Maska” – plebiscyt na najpopularniejszą krakowską aktorkę
  • 1999 – „Złota Maska” – plebiscyt na najpopularniejszą krakowską aktorkę
  • 2004 – Superwiktor (za całokształt pracy artystycznej)
  • 2009 – Wiktor (w kategorii „osobowość telewizyjna”)
  • 2016 – Orzeł za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy)
  • 2016 – Złoty Szczeniak na 5. Festiwalu Aktorstwa Filmowego im. Tadeusza Szymkowa we Wrocławiu za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy)[12]
Pozostałe wyróżnienia

Przypisy | edytuj kod

  1. Anna Dymna nie opuszcza teatru bo kocha go... jak męża. e-teatr.pl, 23 kwietnia 2019. [dostęp 2019-06-25].
  2. Moja Dolina Issy. Z Anną Dymną rozmawia Beata Maciejkiewicz. „Kwartalnik Filmowy”. Nr 5, 1994. [dostęp 2018-06-12]. 
  3. Alicja Dołowska. Ona jest wiarą mocna. „Niedziela”. Nr 20, s. 15, 2006. [dostęp 2018-06-12]. 
  4. a b c Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 141. ISBN 83-7337-452-3.
  5. Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 144–145. ISBN 83-7337-452-3.
  6. Ambasador Stowarzyszenia Debra. debra-kd.pl. [dostęp 2015-04-13].
  7. Anna Dymna. polki.pl. [dostęp 2015-04-11].
  8. Prezydent: To dobre lata dla polskiej kultury. prezydent.pl, 26 maja 2014. [dostęp 2014-05-26].
  9. M.P. z 2005 r. nr 2, poz. 14
  10. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2015-04-11].
  11. Wręczenie nagród miasta. „Echo Krakowa”. Nr 115, s. 1, 25 maja 1979. 
  12. Michalina Łabacz i Bartłomiej Topa nagrodzeni we Wrocławiu na FAF. wyborcza.pl, 28 października 2016. [dostęp 2016-10-31].
  13. Noworoczny Koncert Kolęd i wręczenie Dyplomów „BENEMERENTI”. mon.gov.pl, 6 stycznia 2007. [dostęp 2015-04-11].
  14. Anna Dymna z doktoratem honoris causa Akademii Pedagogiki Specjalnej. Pisze go przez całe swe życie. dziennikpolski24.pl, 14 maja 2016. [dostęp 2017-04-03].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Anna Dymna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy