Anton Denikin


Anton Denikin w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Anton Iwanowicz Denikin (ros. Антон Иванович Деникин, ur. 16 grudnia 1872 w Łowiczu[a], zm. 8 sierpnia 1947 w Ann Arbor) – rosyjski oficer, generał Armii Imperium Rosyjskiego, dowódca Armii Ochotniczej, jeden z kilku dowódców antykomunistycznej „białej” armii Rosji. Admirał Aleksandr Kołczak przed śmiercią przekazał pełnomocnictwa najwyższej władzy w Rosji Antonowi Denikinowi. Po dymisji na ręce Piotra Wrangla pozostawał na emigracji.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Był jedynym dzieckiem emerytowanego majora armii carskiej, Iwana Jefimowicza Denikina, byłego chłopa pańszczyźnianego z okolic Saratowa oddanego przez dziedzica w rekruty, i polskiej szwaczki Elżbiety Wrzesińskiej. Rodzina żyła skromnie z niewielkiej emerytury ojca, który zmarł w 1885 roku. Wówczas młody Denikin zaczął zarabiać udzielaniem korepetycji bogatszym i lepiej sytuowanym kolegom. Po maturze w 1890 roku wstąpił do Kijowskiej Szkoły Junkrów (Киевское пехотное инженерное юнкерское училище). Ukończył Akademię Sztabu Generalnego (1899), brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904–1905), w której okazał się utalentowanym dowódcą. Odnosił także sukcesy podczas I wojny światowej. Od kwietnia do maja 1917 roku był szefem sztabu głównodowodzącego; od maja 1917 roku – głównodowodzącym Zachodnim Frontem. Za wsparcie akcji generała Korniłowa został internowany w Bychowie przez Rząd Tymczasowy.

Po przewrocie bolszewickim w listopadzie 1917 roku został uwolniony przez żołnierzy I Korpusu Polskiego, stanowiących straż twierdzy i zaopatrzony w fałszywe dokumenty na nazwisko polskiego oficera. Po udanej ucieczce nad Don w listopadzie 1917 roku był jednym z organizatorów Armii Ochotniczej, a po śmierci Korniłowa pod Jekaterynodarem został jej wodzem naczelnym (od marca 1918). W 1919 roku stanął na czele Sił Zbrojnych Południa Rosji – w maju-czerwcu zajął Donbas, następnie całą centralną Ukrainę z Kijowem. We wrześniu 1919 roku rozpoczął ofensywę na Moskwę, ale po zdobyciu Orła (trzysta osiemdziesiąt kilometrów od Moskwy) nastąpiła kontrofensywa Armii Czerwonej i ostatecznie natarcie zakończyło się odwrotem na całym froncie i klęską. Oddziały Armii Ochotniczej musiały opuścić całą Ukrainę, utrzymując się jedynie na Krymie.

Trumna ze szczątkami Denikina w soborze św. Mikołaja w Nowym Jorku

W kwietniu 1920 roku Denikin zrzekł się dowództwa na rzecz Piotra Wrangla i wyemigrował na Zachód (Wielka Brytania, Belgia, Węgry, Francja, od 1945 USA). Na emigracji opublikował wspomnienia, w których twierdził, iż bolszewicy utrzymali się przy władzy dzięki Piłsudskiemu, który nie chciał współpracować z Rosją „białych”. Z przekonań politycznych był umiarkowanym monarchistą, zwolennikiem „jednej i niepodzielnej Rosji” – jak mówiono „od Kalisza do Władywostoku”, co uniemożliwiło mu współpracę z innymi siłami antybolszewickimi (m.in. z nowo powstałą Polską) i było jedną z głównych przyczyn klęski. W czasie II wojny światowej przeciwnik kolaboracji z Niemcami.

Jego współpracownikiem był ekonomista i polityk Piotr Struwe. Denikin zmarł w 1947 roku. Po upadku Związku Radzieckiego jego ciało zostało sprowadzone do Rosji i pochowane na moskiewskim cmentarzu Dońskim.

Odznaczenia | edytuj kod

Odznaczony Orderem św. Jerzego III i IV klasy, Orderem Świętego Włodzimierza III i IV klasy, Orderem św. Anny II i III klasy, Orderem św. Stanisława II i III klasy, Odznaką 1 Zimowej Kampanii Kubańskiej, Odznaką Jerzego i Odznaką Jerzego z Brylantami, brytyjskim Orderem Łaźni, francuskim Krzyżem Wojennym i rumuńskim Orderem Michała Walecznego.

Prace | edytuj kod

Denikin na emigracji napisał wiele książek m.in.:

  • Droga rosyjskiego oficera [wspomnienia]
  • Очерки русской смуты[2]
  • The career of a Tsarist officer: Memoirs, 1872-1916. University of Minnesota Press, Minneapolis 1975, ​ISBN 0-8166-0698-6​ (Путь русского офицера, "Put' russkogo oficera" 1953)
  • The Russian turmoil, memoirs, military, social and political. Hutchinson, London 1920, (Очерки русской смуты, Париж, 1921-1923; "Oczerki russkoj smuty", Zarys dziejów anarchii w Rosji)
  • The White Army. Cape, London 1930
  • World events and the Russian problem. Imprimerie rapide C.T., Paris 1939
  • The Russian problem. o.O. 1940

Uwagi | edytuj kod

  1. Jako miejsce urodzenia Denikin wskazał w swoich wspomnieniach „Droga rosyjskiego oficera” Szpetal Dolny (dziś dzielnica Włocławka), co jednak jest nieprawdą – przeczy temu jego akt urodzenia ze zbioru Archiwum Państwowego w Łodzi, zespół parafia prawosławna św. Jana Chrzciciela w Łowiczu, sygn. 29, akt urodzenia nr 35 z roku 1872[1].

Przypisy | edytuj kod

  1. Jacek Perzyński, Gen. Denikin - uzdolniony matematyk, pochodził z Łowicza; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 X 2014, s. 4.
  2. Очерки русской смуты (język rosyjski)

Bibliografia | edytuj kod

  • A. Nieuważny, 2010: Z matki Polki ...wódz białej Rosji. Wiedza i Życie, Inne Oblicza Historii, 4/10 (numer specjalny).
  • Jacek Perzyński, Gen. Denikin - uzdolniony matematyk, pochodził z Łowicza; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 X 2014, s. 4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Anton Denikin" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy