Archidiecezja katowicka


Na mapach: 50°15′02″N 19°01′08″E/50,250556 19,018889

Archidiecezja katowicka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Archidiecezja katowicka (łac. Archidioecesis Katovicensis) − jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce. Ustanowiona diecezją 28 października 1925 roku przez papieża Piusa XI bullą „Vixdum Poloniae unitas”. Podniesiona do rangi archidiecezji 25 marca 1992 roku przez papieża Jana Pawła II bulląTotus Tuus Poloniae populus”. Tworzy metropolię katowicką wraz z sufraganiami: diecezją gliwicką i diecezją opolską.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W dniu 28 października 1925 diecezja katowicka została ustanowiona przez papieża Piusa XI bullą Vixdum Poloniae unitas i weszła jako sufragania w skład metropolii krakowskiej. Złożyły się na nią dwie niejednolicie geograficznie i historycznie ukształtowane części, składowe diecezji wrocławskiej. Pierwsza, to dawny obszar Wikariatu Cieszyńskiego (do końca I wojny światowej część Śląska Austriackiego), a druga to wschodnia część pruskiego Górnego Śląska. Granice powołanej do życia diecezji, liczącej 4225 km² pokrywały się z granicami województwa śląskiego.

W 1938 ordynariuszowi katowickiemu przekazano pod zarząd fragment diecezji wrocławskiej, leżący w granicach Czechosłowacji, tzw. Zaolzie, obejmujące 29 parafii: 9 z dekanatu Jabłonków (Czeski Cieszyn, Łomna Górna, Jabłonków, Końska, Mosty, Ropica, Trzycież, Trzyniec, Wędrynia), 9 z frysztackiego (Bogumin (Stary), Dziećmorowice, Dąbrowa, Frysztat, Łąki, Lutynia Niemiecka, Nowy Bogumin, Piotrowice, Rychwałd), 7 z karwińskiego (Błędowice, Sucha Górna, Karwina, Orłowa, Sucha Średnia, Stonawa, Cierlicko), 1 ze śląskoostrawskiego (Pietwałd) i 3 z frydeckiego (Dobracice, Domasłowice, Gnojnik). 13 stycznia 1939 roku biskup katowicki przejął zarząd nad skrawkiem diecezji nitrzańskiej w okręgu Czadeckim, obejmującym 2 parafie: Czarne i Skalite. 1 stycznia 1940 roku Zaolzie powróciło pod jurysdykcję biskupa wrocławskiego.

W końcu ustanowiona archidiecezją 25 marca 1992 roku przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus (dokonał on reorganizacji istniejących diecezji i prowincji kościelnych, której efektem było powstanie kolejnych 9 prowincji kościelnych). Z liczebnie dużej diecezji katowickiej 13 dekanatów weszło w skład nowo utworzonej diecezji gliwickiej (powierzchnia - ok. 800 km², katolicy - ok. 200000, parafie - 48, co stanowi 1/4 obszaru diecezji). Dalsze 8 dekanatów weszło w skład nowo utworzonej diecezji bielsko-żywieckiej (powierzchnia - ok. 1000 km², katolicy - 350000, parafie - 84 co stanowi ok. 1/4 dotychczasowego obszaru diecezji katowickiej).

W lutym 2020 premier Mateusz Morawiecki, przedstawiciele województwa śląskiego, miasta Katowice i abp Wiktor Skworc podpisali umowę w sprawie sfinansowania budowy w archikatedrze w Katowicach tzw. Panteonu Górnośląskiego. Wkład finansowy ze środków publicznych wyniesie minimum 46 mln. złotych. Strona kościelna ma wnieść 3 mln. zł[2].

Archidiecezja w liczbach | edytuj kod

  • 1921 - po plebiscycie część księży została po stronie niemieckiej, część zaś przeniosła się na stronę polską obawiając się prześladowań
  • 1922 - administrator apostolski ks. August Hlond przyjął do pracy grupę księży z innych diecezji, w tym kilku spoza granic Polski. Wszyscy posiadali wyższe wykształcenie teologiczne. W okresie międzywojennym otrzymywali wykształcenie na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na jednego księdza przypadało 3385 katolików
  • 1925 - katolicy - ok. 915000, dekanaty - 18, parafie i stacje duszpasterskie - 179
  • duchowieństwo nowo powstającej diecezji rekrutowało się z kleru wrocławskiego, wychowanego i wykształconego w seminariach duchownych we Wrocławiu i Widnawie (ok. 300 księży, pośród nich 64 uważało się za Niemców, 4 posiadało obywatelstwo niemieckie)
  • 1925–1935 - katolicy - wzrost o ok. 400000 (mimo wyjazdu ok. 70 tys. Niemców)
  • 1932 - kościoły parafialne - 188 (w tym kościoły tymczasowe - 13, kościoły prywatne - 2, kościół zakonny - 1, kościoły filialne - 20, kaplice z możliwością odprawiania nabożeństw - 133, inne ośrodki kultu - 19
  • 1933 - katolicy - 1195395 (w tym katolicy niemieccy - 149153 tj. 12.4%, jak wynika z oficjalnych statystyk państwowych, na polskim Śląsku na początku lat trzydziestych żyło ok. 100000 ludzi używających języka niemieckiego
  • 1938 - katolicy - 1305000, grekokatolicy - 111, prawosławni - 53, ewangelicy - 67685, żydzi - 19124, innowiercy - 1401, ateiści - 399
  • 1939 - w przeddzień wybuchu II wojny światowej księża - 489. Wybuch wojny zastał przy życiu 72 księży - działaczy plebiscytowych i powstańczych, z których 41 było represjonowanych, wielu przeniosło się dobrowolnie lub przymusowo do Generalnego Gubernatorstwa. Łącznie księża dotknięci różnymi represjami - 157 (45 księży i kleryków zginęło w obozach koncentracyjnych, 5 w więzieniach, 2 w czasie działań wojennych, 5 rozstrzelano, 7 zmarło jako ofiary wojny, 26 przeżyło obozy, 15 czasowo przebywało w obozach, 50 czasowo przebywało w więzieniach, 34 otrzymało zakaz urzędowania, 33 wysiedlono do GG, 12 uciekło za granicę w obawie przed prześladowaniami)
  • od poł. 1940 na Górny Śląsk sprowadzano ludność niemiecką z Besarabii i Bukowiny, wyznania protestanckiego i katolickiego (w czasie okupacji, z Kościoła katolickiego wystąpiło ok. 4000 wiernych, tj. 0.4%) tworzącą m.in. kadrę urzędniczą powstającej wówczas administracji okupacyjnej
  • podczas okupacji ok. 150 kościołów i kaplic ucierpiało w mniejszym lub większym stopniu
  • po okupacji katolicy - 1250000, z tego 80% deklarowało się jako Polacy, a 20% jako Niemcy
  • 1986 - katolicy - 2357000
  • 1988 (diecezja katowicka) - katolicy - 2.5 mln., dekanaty - 42, parafie - 398
  • obecnie katolicy - 1 386 000, dekanaty - 34, parafie - 322[3]

Patroni | edytuj kod

Obraz Matki Boskiej Piekarskiej, patronki archidiecezji

Błogosławieni i męczennicy | edytuj kod

Biskupi | edytuj kod

Protonotariusze apostolscy | edytuj kod

  • Ks. Infułat Stanisław Świerczyński
  • Ks. Infułat Józef Pawliczek
  • Ks. Infułat Rudolf Brom

Świątynie | edytuj kod

Świątynia główna | edytuj kod

Bazyliki | edytuj kod

Na terenie archidiecezji znajduje się sześć bazylik mniejszych:

Instytucje diecezjalne | edytuj kod

Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne | edytuj kod

WŚSD w Katowicach Kuria metropolitalna w Katowicach Wydział teologiczny UŚ w Katowicach

W 1980 przeniesiono siedzibę Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego z Krakowa do Katowic. W 1989 w seminarium studia teologiczne w ramach studium domesticum odbywało 294 alumnów. Obecnie wszyscy kandydaci do kapłaństwa kształcą się na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Od 2013 rektorem seminarium jest ks. dr Marek Panek.

Kuria Metropolitalna w Katowicach | edytuj kod

  • Kanclerz – ks. prałat Jan Smolec
    • Dyrektor Wydziału Katechetycznego – ks. Roman Buchta
    • Dyrektor Wydziału Duszpasterstwa – ks. Roman Chromy
    • Dyrektor Wydziału Duszpasterstwa Rodzin – ks. Zdzisław Brzezinka
    • Notariusze – ks. Jakub Kania, ks. Paweł Rylski
    • Ekonom Archidiecezji Katowickiej – ks. Damian Suszka
    • Delegat ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży - ks. Łukasz Płaszewski
  • Caritas Archidiecezji Katowickiej – dyrektor ks. Łukasz Stawarz
  • Dom Księży Emerytów św. Józefa – dyrektor ks. Łukasz Stawarz
  • Egzorcyści diecezjalni – ks. Marek Antosz, ks. Dariusz Borowiec, o. Franciszek Skowronek OFM, ks. Andrzej Chorzępa, ks. Bogdan Kuczyński[6]
  • Muzeum Archidiecezjalne – dyrektor ks. Leszek Makówka
  • Archiwum Archidiecezjalne – dyrektor Wojciech Schaffer
  • Radio eM – redaktor naczelny ks. Rafał Skitek
  • Gość Niedzielny – redaktor naczelny ks. Adam Pawlaszczyk
  • Księgarnia św. Jacka – dyrektor Tadeusz Cieślik
  • Drukarnia Archidiecezjalna – dyrektor Andrzej Kałuzinski
  • Archidiecezjalny Dom Rekolekcyjny – dyrektor ks. Mateusz Tomanek
  • Gospodarstwo Rolne Archidiecezji – dyrektor ks. Mateusz Tomanek

Sąd Metropolitalny w Katowicach | edytuj kod

  • Oficjał (Wikariusz sądowy) - ks. Piotr Ryguła
  • Wiceoficjałowie (Pomocniczy wikariusze sądowi):
    • ks. Mariusz Auguścik
    • ks. Alojzy Drozd
    • ks. Marek Górka
    • ks. Józef Kużaj
  • Sędziowie:
    • ks. Paweł Buchta
    • ks. Jan Buchta
    • ks. Andrzej Sacher
    • ks. Zbigniew Janczewski
    • ks. Czesław Mąka
    • ks. Łukasz Płaszewski
    • ks. Łukasz Radecki
    • ks. Wojciech Solik
    • ks. Piotr Wenzel
  • Obrońca węzła:
    • ks. Krzysztof Jurczyński
    • ks. Andrzej Kumor
    • ks. Marcin Matonóg
  • Notariusze:
    • ks. Paweł Czyrnik
    • ks. Rafał Oleksy
    • ks. Łukasz Nocoń
  • Adwokaci:
    • Alicja Droździk-Makówka
    • Bolesław A. Dullek
    • Monika Gwóźdź
    • Jacek Sosnowski
    • Elżbieta Tryba-Smok
    • Paweł Walkowski

Zakony | edytuj kod

Na terenie archidiecezji znajduje się siedem domów prowincjalnych, prawie wszystkie w Katowicach: franciszkanów[7], jadwiżanek[8], elżbietanek[9], służebniczek śląskich[10] i niepokalanek[11]. Boromeuszki mają dom prowincjalny w Mikołowie, a salwatorianki[12] w Goczałkowicach Zdroju. W klasztorze w Katowicach Panewnikach ma swoją siedzibę Wyższe Seminarium Duchowne Braci Mniejszych. W Chorzowie Klimzowcu istnieje Franciszkańskie Centrum Młodzieżowo-Powołaniowe Trzej Towarzysze[13].

Zakony męskie[14] | edytuj kod

Zakony żeńskie[15] | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Konferencja Episkopatu Polski, Informator 2017, Biblos 2017, ​ISBN 978-83-7793-478-4
  2. Teresa Semik: To zły czas dla Panteonu Górnośląskiego, ale zacznie działać jeszcze w maju. dziennikzachodni.pl, 7 maja 2020. [dostęp 2020-05-10].
  3. a b Konferencja Episkopatu Polski - Informator 2017. Tarnów: Biblos, 2017, s. 189.
  4. Statistics (ang.). www.catholic-hierarchy.org. [dostęp 2012-01-31].
  5. Tech Studio s.c.- Strony WWWT.S.S.W. Katowice Tech Studio s.c.- Strony WWWT.S.S.W., Parafia św. apostołów Piotra i Pawła w Katowicach, Piotr i Paweł [dostęp 2018-09-10]  (pol.).
  6. Egzorcyści archidiecezjalni. Archidiecezja Katowicka. [dostęp 2019-09-14].
  7. www.panewniki.franciszkanie.pl: Zarys dziejów Prowincji. [dostęp 26 lutego 2009].
  8. Katowice – Bogucice. Zgromadzenie Sióstr Świętej Jadwigi. [dostęp 2011-06-18].
  9. Zgromadzenie Sióstr św. Elżbiety w Katowicach [dostęp 2020-04-12] .
  10. www.sluzebniczki.pl: Struktury. Generalat i Prowincje. [dostęp 2011-06-19].
  11. Prowincja Katowice. www.maria-immaculata.pl. [dostęp 2011-11-23].
  12. Siostry Salwatorianki. [dostęp 2015-05-08].
  13. Idea powstania, Trzej Towarzysze [dostęp 2012-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-18] .
  14. Instytuty zakonne męskie. www.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2012-01-31].
  15. Instytuty zakonne żeńskie. www.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2012-01-31].

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (archidiecezja):
Na podstawie artykułu: "Archidiecezja katowicka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy