Architektura socrealistyczna w Polsce


Architektura socrealistyczna w Polsce w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 16 lut 2020. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Plac Cyryla Ratajskiego w Poznaniu Szkoła Podstawowa nr 9 przy ul. Józefa Łukaszewicza 9/13 w Poznaniu (1955-1958) Aleja Róż w Nowej Hucie Defilada uczestników Zlotu Młodych Budowniczych Polski Ludowej w dniu 22 lipca 1952 Wojewódzka Rada Związków Zawodowych w Katowicach (obecnie: Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego) Robotnica z kielnią na tyskim osiedlu A Plan Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Warszawie Pałac Kultury i Nauki w Warszawie Ministerstwo Rolnictwa w Warszawie Biurowiec Prezydium Rządu w Warszawie Teatr Wielki w Łodzi Instytut Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego w Rzeszowie Dom Rybaka we Władysławowie

Architektura socrealistyczna w Polscearchitektura realizowana w latach 1949–1956 w ramach obowiązującej wówczas doktryny realizmu socjalistycznego, definiowana w tym czasie jako „socjalistyczna w treści i narodowa w formie”.

Spis treści

Geneza i założenia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Socrealizm.

Ideologia socrealizmu została do Polski sprowadzona ze Związku Radzieckiego. Został oficjalnie ogłoszony przez Bolesława Bieruta na Konferencji Warszawskiej PZPR 3 lipca 1949 r. Socrealizm w architekturze proklamowano 21 czerwca tego samego roku na Konferencji Architektów Partyjnych. Wielu architektów, między innymi Edmund Goldzamt (autor referatu na konferencję) i Jan Minorski potępiło wówczas architekturę nowoczesną[1].

„Socjalistyczną treść” nowej architektury rozumiano przede wszystkim jako potrzebę zapewnienia powszechnie dostępnych higienicznych warunków zamieszkania – podobne tendencje występowały w tym czasie w całej Europie. Interpretacja „narodowej formy” pozostawiała znacznie więcej wątpliwości. Ostatecznie postanowiono oprzeć się, wzorem architektury radzieckiej, na historycznych zasadach kompozycji oraz elementach dekoracyjnych[2]. Historyzujące formy „narodowe” miały nawiązywać głównie do renesansu[3], choć początkowo nie było to oczywiste – w środowisku warszawskim postulowano nawiązywanie do klasycyzmu[1].

Krytyka socrealizmu i współczesne oceny | edytuj kod

Schyłek stalinizmu przyniósł również zarzucenie doktryny socrealizmu w Polsce. Krytykowano monotonię, przesadny monumentalizm i nieekonomiczność rozwiązań.

Zbudowano ogromne place, gdyż miały wypełniać je manifestacje – życie nie składa się jednak z samych manifestacji. Zbudowano tarasy, loggie, arkady, które ziały pustką[4].

W rezultacie architektura „narodowa w formie” oparta jednak na tradycyjnych formach i w pewnym stopniu swojska została zastąpiona fascynacją modernizmem. Podejściem nadal „socjalistycznym w treści”, lecz tym razem już „nowoczesnym w formie”[3].

Doświadczenia późniejszych lat i pewne znużenie modernizmem skłaniają do znacznie łagodniejszej oceny architektury i urbanistyki socrealistycznej[2]:

  • preferowano zabudowę przyuliczną (obrzeżną), tworzącą czytelne wnętrza urbanistyczne, zaś ulica pozostawała ulicą,
  • większość budynków miała nie więcej niż 4 kondygnacje, nie było jeszcze nacisków aby wszystkie budynki bez windy miały po 5 kondygnacji,
  • stosowano jeszcze dachy spadziste kryte dachówką,
  • w początkowym okresie jakość materiałów i poziom rzemiosła budowlanego pozostawały na wysokim poziomie.

Kalendarium | edytuj kod

  • 21 czerwca 1949 r. – Konferencja Architektów Partyjnych ogłasza realizm socjalistyczny obowiązującą doktryną w polskiej architekturze
  • 23 czerwca 1949 r. – rozpoczęcie budowy Nowej Huty
  • 6 listopada 1949 r. – rada SARP przyjmuje rezolucję architektów partyjnych
  • 16 września 1950 r. – rozpoczęcie budowy MDM
  • 15 stycznia 1951 r. – I Ogólnopolski Pokaz Projektów Architektury w warszawskiej Zachęcie
  • 25 maja 1952 r. – rozpoczęcie budowy Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie
  • 22 lipca 1952 r. – uroczyste otwarcie Placu Konstytucji i MDM w Warszawie
  • 13-15 kwietnia 1953 r. – Krajowa Narada Architektów – pierwsza krytyka socrealizmu
  • kwiecień 1955 r. – krytyka rozwoju architektury i urbanistyki w Polsce ze strony SARP
  • 22 lipca 1955 r. – oddanie Pałacu Pałacu Kultury i Nauki oraz Stadionu Dziesięciolecia w Warszawie
  • 26 marca 1956 r. – Ogólnopolska Narada Architektów – oficjalny koniec socrealizmu w polskiej architekturze

Miasto socjalistyczne | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Spis obiektów | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wojciech Kosiński: Dzieje architektury w Polsce. Kraków: Władysław Kluszczyński, 2003. ISBN 83-88080-95-4.
  2. a b Andrzej Basista: Betonowe dziedzictwo. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Naukowa PWN, 2001. ISBN 83-01-13224-8.
  3. a b Marek Janik: Socjokulturowe aspekty architektury miejsc zamieszkania. Gliwice: Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, 2004. ISBN 83-7335-208-2.
  4. Krzysztof Mordyński: Marzenie o idealnym mieście – Warszawa socrealistyczna. SPOTKANIA Z ZABYTKAMI nr 9, 2006.
  5. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-13].
Na podstawie artykułu: "Architektura socrealistyczna w Polsce" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy