Aretha Franklin


Aretha Franklin w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Aretha Louise Franklin (ur. 25 marca 1942 w Memphis, zm. 16 sierpnia 2018 w Detroit) – amerykańska piosenkarka soulowa i bluesowa. Była nazywana „Królową soulu” (Queen of Soul)[1] i jedną z najpopularniejszych przedstawicielek tego gatunku obok wykonawców, takich jak: Sam Cooke, Ray Charles, Marvin Gaye, Stevie Wonder, Nina Simone czy Al Green[2].

W swej długiej karierze zdobyła aż 18 nagród Grammy. Była pierwszą kobietą, która została przyjęta do Rock and Roll Hall of Fame[3].

Do jej największych przebojów należą słynne utwory: „Respect”, „I Say a Little Prayer”, a także „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman”, „Day Dreaming”, „Jump to It”, „Freeway of Love” czy „A Rose Is Still a Rose”[4].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wczesne lata | edytuj kod

Aretha Louise Franklin[5] urodziła się w Memphis[6] w Tennessee jako córka Barbary Vernice Franklin (z domu Siggers; 1917–1952), pianistki i wokalistki, i Clarence’a LaVaughna „C. L.” Franklina (z domu Walker; 1915–1984), baptystycznego kaznodziei i obrońcy praw człowieka z Shelby[7]. Miała dwie siostry – Ermę i Carolyn oraz brata Cecila. W 1944, kiedy miała dwa lata wraz z rodziną przeprowadziła się do Buffalo[8]. Przed jej piątymi urodzinami, w 1946 na stałe przeniosła się z rodzicami do Detroit, gdzie jej ojciec został pastorem w New Bethel Baptist Church. W 1948 małżeństwo jej rodziców ostatecznie rozpadło się[8]. Miała 10 lat gdy jej matka zmarła na atak serca. Arethę wychowywała głównie babcia. Miała muzyczne pasje. Śpiewała w chórze kościelnym, w kościele, w którym jej ojciec był pastorem. Sama, ze słuchu, nauczyła się grać na fortepianie[8]. W kościele prowadzonym przez jej ojca poznała wokalistki gospel takie jak Albertina Walker, Mahalia Jackson i Clara Ward[8].

Kariera | edytuj kod

Mając 14 lat, zaczęła nagrywać piosenki w profesjonalnym studiu. W wieku 19 lat podpisała swój pierwszy kontrakt z wytwórnią CBS. Śpiewała głównie gospel, koncertowała na środkowym wschodzie USA. Szerszy rozgłos przyniosły jej piosenki jazzowe z elementami popu: „Operation Heartbreak”, „Won't Be Long”, „Rock-A-Bye Your Baby with a Dixie Melody” i „Runnin’ Out of Fools”[7].

Aretha Franklin podczas występu w Białym Domu, kwiecień 2015

Sława przyszła wraz z nowym kontraktem z Atlantic Records. W latach 60. XX wieku wylansowała takie przeboje jak „Respect”, „I Never Loved a Man”, „Chain of Fools”, „Baby I Love You”, „I Say a Little Prayer”, „Think” i „The House That Jack Built”[4]. Swym głębokim, ciepłym głosem i zdolnością interpretacji zwiększyła popularność gatunku soul. Śpiewała też w innych stylach, począwszy od tanecznego popu, gospel do wokalnego jazzu.

W 1967 zaczęto nazywać artystkę „Królową Soulu”. Za singiel „Respect” otrzymała dwie nagrody Grammy[4], jej nazwisko znalazło się na szczycie „Billboardu[4]. W styczniu 1987 nagrała singiel „I Knew You Were Waiting (For Me)” w duecie z George’em Michaelem[9], za który otrzymała Grammy.

3 stycznia 1987 została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame[3][9], a jej piosenka „Respect” znalazła się na piątym miejscu na liście 500 utworów wszech czasów wg magazynu „Rolling Stone”. Zajęła pierwsze miejsce w zestawieniu 100 najlepszych wokalistów wszech czasów wg pisma „Rolling Stone”. W całej karierze zgarnęła w sumie 18 nagród Grammy[7].

Wystąpiła w kilku filmach, w tym w komedii muzycznej Johna Landisa The Blues Brothers (1980) jako pani Murphy u boku Johna Belushi i Dana Aykroyda, a także jej sequelu Blues Brothers 2000 (2000)[9].

W 2005 została odznaczona przez ówczesnego prezydenta USA George’a W. Busha Prezydenckim Medalem Wolności, najwyższym cywilnym odznaczeniem Stanów Zjednoczonych[10]. W styczniu 2009 zaśpiewała na inauguracji pierwszego w historii USA czarnoskórego prezydenta Baracka Obamy[10]. W przeszłości występowała też na inauguracjach dwóch innych amerykańskich prezydentów – Jimmy’ego Cartera i Billa Clintona[11]

Po raz ostatni zaśpiewała w listopadzie 2017 w Nowym Jorku na gali fundacji Eltona Johna, wspierającej walkę z AIDS[12].

Życie prywatne | edytuj kod

W 2010 zdiagnozowano u niej raka. Zespół lekarzy orzekł, że jest to rak nieoperacyjny[10].

Zmarła 16 sierpnia 2018 w wieku 76 lat po ciężkiej chorobie w swoim domu w Detroit[13] na raka trzustki[2]. W dniach 28-29 sierpnia fani mogli pożegnać artystkę w Muzeum Historii Afroamerykanów Charlesa H. Wrighta w Detroit, gdzie wystawiono trumnę z ciałem Franklin[14][15]. Prywatna ceremonia pogrzebowa odbyła się 31 sierpnia 2018 w Greater Grace Temple i była transmitowana w telewizji. Królowa soulu spoczęła na cmentarzu Woodlawn w Detroit[15].

Dyskografia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Jon Pareles (2018-08-16): Aretha Franklin, Indomitable 'Queen of Soul,' Dies at 76 (ang.). The New York Times. [dostęp 2018-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-17)].
  2. a b Peter Lloyd, Frances Kindon (2018-08-16): Aretha Franklin dies aged 76 after battle with pancreatic cancer (ang.). Daily Mirror. [dostęp 2018-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  3. a b Rock ’n’ Roll Hall of Fame Inductees 1986–2010 (ang.). The Rock and Roll Hall of Fame and Museum, Inc.. [dostęp 2016-06-30].
  4. a b c d Richie Unterberger: Aretha Franklin Biography (ang.). AllMusic. [dostęp 2018-01-02].
  5. Aretha Franklin (ang.). Listal. [dostęp 2018-01-02].
  6. Personalidade: Aretha Franklin (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-01-02].
  7. a b c Kim jest Aretha Franklin, gwiazda i legenda muzyki soul?y (pol.). mowimyjak.pl. [dostęp 2018-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  8. a b c d Lesław Dutkowski (2018-08-16): Aretha Franklin: po prostu królowa (pol.). Onet.pl. [dostęp 2018-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-17)].
  9. a b c Aretha Franklin (25 de Março de 1942) (port.). Filmow. [dostęp 2018-01-02].
  10. a b c Aretha Franklin ma raka (pol.). TVN24.pl. [dostęp 2010-12-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  11. Aretha Franklin nie żyje. Zmarła w wieku 76 lat (pol.). Onet.pl. [dostęp 2018-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-17)].
  12. Elton John: Ja. Piotr Grzegorzewski (tłum.). Otwarte, 2020, s. 278. ISBN 978-83-8135-032-7.
  13. Aretha Franklin nie żyje. Legendarna piosenkarka zmarła w wieku 76 lat (pol.). Gazeta.pl. [dostęp 2018-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-02)].
  14. Aretha Franklin's Family Planning Public Viewing at Detroit Museum (ang.). TMZ.com. [dostęp 2018-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-17)].
  15. a b INTERIA.PL, Pogrzeb Arethy Franklin. Jennifer Hudson zaśpiewa „Amazing Grace” [dostęp 2018-08-31]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Aretha Franklin" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy