Arystotelizm


Arystotelizm w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Arystotelizm – zespół poglądów i nurt filozoficzny związany z filozofią Arystotelesa.

Pojęcie to używane jest w trzech podstawowych znaczeniach[1]:

  1. filozofii Arystotelesa,
  2. filozofii kontynuatorów Arystotelesa, traktujących jego teksty jako punkt wyjścia czy teksty atutorytatywne (arystotelizm jako szkoła czy nurt filozoficzny),
  3. filozofii noszące cechy filozofii Arystotelesa, rozwijającej ją w twórczy sposób.

Arystotelizm rozwijał się zarówno w starożytności, jak i w późniejszych epokach (neoarystotelizm). Rozwijany był nie tylko w obrębie filozofii, lecz także teologii (np. tomizm) czy w naukach przyrodniczych (nowożytna filozofia przyrody).

Spis treści

Przedstawiciele i nurty arystotelizmu | edytuj kod

Arystoteles – powstanie arystotelizmu | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Arystoteles, w sekcji Poglądy filozoficzne.  Osobny artykuł: Corpus Aristotelicum.

Epoka hellenistyczna | edytuj kod

Starożytny Rzym | edytuj kod

Średniowiecze | edytuj kod

 Zobacz też: Corpus Aristotelicum#Średniowiecze.

Dzieła Arystotelesa zostały przybliżone filozofom średniowiecznym przede wszystkim przez Boecjusza, który przetłumaczył niektóre prace Arystotelesa na język łaciński, oraz dzięki filozofom arabskim, takim jak Awerroes. Znajomość jego pism rozpowszechnia się w XIII w. Św. Tomasz z Akwinu zastosował metafizykę Arystotelesa do swoich rozważań nad delikatną równowagą między wiarą a wymogami umysłu.

Renesans | edytuj kod

W okresie renesansu arystotelizm pozostał dominującym nurtem filozoficznym, przenikając całą ówczesną filozofię. O znaczeniu Arystotelesa i arystotelików świadczyć może to, że w żadnym innym okresie nie napisano tylu komentarzy do ich pism[2]. W stosunku do poprzedniego okresu, większe znaczenie zaczęto przywiązywać do pism Stagiryty z zakresu filozofii przyrody, a także np. Poetyki[3].

Obok wcześniej znanych komentarzy autorów żydowskich i muzułmańskich, powszechnie czytano również teksty filozofów greckich i bizantyńskich, takich jak Aleksander z Afrodyzji, Temistiusz, Amoniusz, Jan Filopon, czy Symplicjusz z Cylicji. Arystotelizm pozostawał obecny jako podstawowa rama teoretyczna dyskusji filozoficzna i źródło wpływów[4]. Łączono go z myślą chrześcijańską, platonizmem i innymi wpływami. Taki chrześcijański arystotelizm był promowany przez papieża Mikołaja V na wiodącą doktrynę filozoficzną Kościoła katolickiego, mającą zapewnić spójność świata chrześcijańskiego[5]. Duże znaczenie miała także powstała na hiszpańskim Uniwersytecie w Salamance szkoła scholastyczna, której przedstawicielami byli Francisco de Vitoria, Pedro da Fonseca, Francisco de Toledo, Franciszek Suárez i Domingo de Soto[3].

Filozofów, którzy wyraźnie deklarowali się jako arystotelicy było jednak niewielu, znacznie częściej uznawali się oni za przedstawicieli kierunków wywodzących się z arystotelizmu, np. tomistów czy awerroistów. We Włoszech arystotelizm podzielił się na dwa nurty. Pierwszy z nich, awerroizm, rozwijany był w Padwie przez takich filozofów jak Paweł z Wenecji, Alessandro Achillini, Eliasz del Medigo, Nicoletto Vernia i Agostino Nifo. Drugi nurt arystotelizmu związany był z naukami Aleksandra z Afrodyzji i jego głównym ośrodkiem była Bolonia. Do grona aleksandrystów zalicza się Pietra Pomponazziego, Jacopo Zabarellę czy nauczający w Pizie Szymon Porta.

W renesansie zaczęto uprawiać filozofię w językach wernakularnych. Tworzono w nich filozoficzne pojęcia i tłumaczono pisma starożytnych. Pierwszym tłumaczem Arystotelesa na język polski był Andrzej Glaber z Kobylina. W 1535 wydał on Gadki o składności członków człowieczych z Arystotelesa i też inszych mędrców wybrane, zawierające fragmenty pism medycznych Stagiryty[6]. Przyswojenie językowi polskiemu pism filozoficznych Arystotelesa jest zasługą Sebastiana Petrycego, który na przełomie XVI i XVII wieku przełożył i opatrzył komentarzem Etykę, Politykę i Ekonomikę[7].

Myśl muzułmańska | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Filozofia świata islamu, w sekcji Arystotelizm.

Przypisy | edytuj kod

  1. Kukkonen 2006 ↓, s. 258.
  2. Kuhn 2005 ↓.
  3. a b Casini 2012 ↓.
  4. Neal W. Gilbert: Renaissance. W: Encyclopedia of Philosophy. Donald M. Borchert (red.). Thomson Gale, 2006, s. 425. ISBN 0-02-866072-2.
  5. Marian Ciszewski: Renesansu filozofia. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. T. 8: P-S. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000, s. 3. [dostęp 2013-11-24].
  6. Andrzej Glaber: Gadki o składności członków człowieczych z Arystotelesa i też inszych mędrców wybrane. Kraków: Akademia Umiejętności, 1893. [dostęp 2013-12-01].
  7. Kazimierz Wójcik: Petrycy Sebastian z Pilzna. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. T. 8: P-S. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [dostęp 2013-11-24].

Bibliografia | edytuj kod

  • Renaissance Philosophy, [w:] = Lorenzo= L. Casini = Lorenzo= L., Internet Encyclopedia of Philosophy, 2012 [dostęp 2013-08-23] .
  • TaneliT. Kukkonen TaneliT., Aristotelianism, [w:] Donald M.D.M. Borchert (red.), Encyclopedia of Philosophy, t. 1, Thomson Gale, 2006, s. 258–263, ISBN 0-02-866072-2 .
  • HeinrichH. Kuhn HeinrichH., Aristotelianism in the Renaissance, Edward N.E.N. Zalta (red.), [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy [online], Winter 2017 Edition, Metaphysics Research Lab, Stanford University, 16 listopada 2005, ISSN 095-5054 [dostęp 2018-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-21]  (ang.).???
  • JohnJ. Marenbon JohnJ., Aristotelianism in the Greek, Latin, Syriac, Arabic, and Hebrew Traditions, [w:] HenrikH. Lagerlund (red.), Encyclopedia of Medieval Philosophy. Philosophy between 500 and 1500, Dordrecht – Heidelberg – London – New York: Springer, 2011, s. 99–105, ISBN 978-1-4020-9728-7 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (ruch filozoficzny):
Na podstawie artykułu: "Arystotelizm" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy