Asyryjska lista królów


Asyryjska lista królów w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Asyryjska lista królów, zwana też Asyryjską kroniką królewską[1] – dzieło piśmiennictwa asyryjskiego wymieniające imiona i długość panowania królów rządzących Asyrią poczynając od władców najwcześniejszych (początek II tys. p.n.e.), a kończąc na panowaniu Salmanasara V (726–722 p.n.e.)[1][2][3]. Najważniejsze istniejące źródło do odtworzenia niemal kompletnej listy władców asyryjskich.

Fragment terakotowej tabliczki z tekstem Asyryjskiej listy królów (kopia D); odnaleziony w Aszur, obecnie w Muzeum Archeologicznym w Stambule.

Spis treści

Zachowane kopie | edytuj kod

Znanych jest pięć kopii tego tekstu (tzw. kopie A, B, C, D i E), datowanych na X – VIII w. p.n.e.[2]:

  • kopia A, tzw. „Nassouhi List”[4] – znaleziona w Aszur; posiada liczne luki; kończy się na panowaniu Tiglat-Pilesera II (966–935 p.n.e.);
  • kopia B, tzw. „Khorsabad List”[5] – znaleziona w Dur-Szarrukin; według zachowanego kolofonu została skopiowana z oryginału znajdującego się w Aszur; wraz z kopią C należy do najlepiej zachowanych; kończy się na panowaniu Aszur-nirari V (754–745 p.n.e.); jej tekst zapisany jest na tabliczce w kształcie amuletu;
  • kopia C, tzw. „Seventh-Day Adventist Theological Seminary (SDAS) List”[5] – pochodzenie nieznane; według zachowanego kolofonu należała do egzorcysty (akad. ašipu) z miasta Aszur; wraz z kopią B należy do najlepiej zachowanych; stanowi kopię najpóźniejszą, kończąc się na panowaniu Salmanasara V (726–722 p.n.e.); jej tekst zapisany jest na tabliczce w kształcie amuletu;
  • kopia D[6] – niewielki fragment pochodzący z Aszur;
  • kopia E[7] – niewielki fragment pochodzący z Niniwy

Tekst wszystkich kopii napisany jest dialektem asyryjskim języka akadyjskiego[2]

Kompozycja | edytuj kod

We wszystkich zachowanych kopiach tekst zapisany jest na pojedynczej tabliczce, po obu jej stronach. Na każdej ze stron pionowa linia dzieli tekst na dwie kolumny, które z kolei podzielone są poziomymi liniami na ustępy[2][8]. Każdy z ustępów, z wyjątkiem kilku początkowych, poświęcony jest panowaniu jednego władcy[2][3]. Ustęp I zawiera imiona 17 władców, bez żadnych dodatkowych informacji. Ustęp II, podsumowujący, nazywa ich „17 królami, którzy mieszkali w namiotach”. W ustępie III wymienione są imiona kolejnych 10 władców, tym razem z zaznaczeniem, że każdy z nich był synem swego poprzednika. Ustęp IV nazywa ich „10 królami, którzy byli przodkami”. Ustęp V zawiera imiona sześciu władców i podsumowanie nazywające ich „6 królami, [których imiona zostały zapisane (?)] na cegłach, ale których limmu nie są znani (?)”. Począwszy od ustępu VI (panowanie Eriszuma I) tekst przyjmuje formę, w której każdy ustęp poświęcony jest jednemu władcy, którego pochodzenie i długość panowania są podane. W większości przypadków stosowana jest standardowa formuła „(król) A, syn (króla) B, panował przez X lat”. Od czasu do czasu występuje jednak odstępstwo od tego wzorca. Dotyczy to sytuacji, gdy sukcesja z ojca na syna zostaje przerwana - wówczas w treści ustępu obok imienia króla podawana jest krótka informacja o charakterze kronikarskim wyjaśniająca okoliczności dojścia przez niego do władzy. Tekst Listy, w zależności od kopii, kończy się na panowaniu Tiglat-Pilesera II (kopia A, najwcześniejsza), Aszur-nirari V (kopia B) lub Salmanasara V (kopia C, najpóźniejsza). W przypadku kopii B i C tekst zawiera dodatkowo na końcu kolofon wymieniający imię autora/właściciela tabliczki.

Powstanie i ewolucja Listy | edytuj kod

Zalążek Asyryjskiej listy królów powstał najprawdopodobniej w 1 połowie II tys. p.n.e., w czasach panowania Szamszi-Adada I (1813–1781 p.n.e.), amoryckiego uzurpatora na tronie ówczesnego miasta-państwa Aszur[1][3][9]. Wydaje się, iż w założeniach miał to być tekst propagandowy, mający wykazać, iż król ten był prawowitym władcą Aszur[3][9]. Aby „udowodnić” prawa Szamszi-Adada I do tronu, autor Listy włączył imiona jego przodków (ustępy I-IV) do listy „rdzennych” władców asyryjskich (ustępy V-XI)[3].

Wydawałoby się, iż tak spreparowana Lista nie miała szans przetrwać próby czasu. Stało się jednak inaczej. Upadek dynastii Szamszi-Adada I, z następującym po nim okresem upadku, anarchii i obcych rządów sprawiły, iż potrzebny stał się dokument, który przypominałby Asyryjczykom o ich przeszłości i pochodzeniu. Kolejne pokolenia, motywowane patriotyzmem i poczuciem dumy z własnego dziedzictwa, do istniejącej już Listy zaczęły dodawać imiona kolejnych władców, tworząc w rezultacie dokument stanowiący asyryjski odpowiednik Sumeryjskiej listy królów.

Tłumaczenie | edytuj kod

kolofon (kopia B) | edytuj kod

Kopia z miasta Aszur. Ręka Kandalanu, skryby świątynnego z Arbeli. Miesiąc 'lulubû', dzień dwudziesty,
za eponimatu Adad-bel-ukina, gubernatora Aszur. W czasie jego drugiego eponimatu.
(B IV 33-39)[24][25]

kolofon (kopia C) | edytuj kod

Napisane i sprawdzone z oryginałem. Tabliczka Bel-szuma-iddiny, egzorcysty z Aszur.
[Ktokolwiek] zabierze (tą tabliczkę), niechaj Szamasz go zabierze.
(C IV 28-30)[24][25]

Fragment wersji alternatywnej | edytuj kod

Poza pięcioma „standardowymi” kopiami Asyryjskiej listy królów znana jest też jedna kopia (tekst VAT 9812) alternatywnej wersji tej Listy, różniąca się od pozostałych kompozycją i kolejnością władców[26]. Niewielki fragment zdaje się zawierać imiona władców należących do trzech dynastii[27]: pierwszej kończącej się na Eriszumie II, drugiej zawierającej imiona Szamszi-Adada I i jego następców, oraz trzeciej, której założycielem jest Szu-Ninua. W porównaniu z wersją „standardową” występują tu dodatkowo władcy Mut-Aszkur i Remu(...), brak jest natomiast władców od Aszur-dugula do Lullaji. Inna różnica polega na tym, iż wersja ta wymienia jedynie imiona, bez podania żadnych dodatkowych informacji o poszczególnych władcach.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 136.
  2. a b c d e f g A.K. Grayson Königslisten..., s. 101.
  3. a b c d e f A.K. Grayson, Assyrian..., s. 1.
  4. opublikowana w: E. Nassouhi, „Grande liste des rois d'Assyrie”, Archiv für Orientforschung 4 (1927), s. 1-11, pl. I-II.
  5. a b opublikowana w: I.J. Gelb, „Two Assyrian King Lists”, Journal of Near Eastern Studies 13 (1954), s. 209-230, pl. XIV-XVII.
  6. tekst KAV 15 (nieopublikowany)
  7. opublikowana w: A.R. Millard, „Fragments of Historical Texts from Nineveh: Midle Assyrian and Later Kings”, Iraq 32 (1970), s. 167-176.
  8. K. Greenwood, Assyrian..., s. 368
  9. a b A.K. Grayson Königslisten..., s. 102.
  10. na podstawie: J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 136-145 i A.K. Grayson Königslisten..., s. 102-115.
  11. a b c d e f g według kopii B
  12. a b c d e f g h według kopii C
  13. a b według kopii E
  14. wymienione tu „imiona” są tak naprawdę mieszaniną imion własnych (np. Tudija, Adamu, Imsu), nazw plemion (np. Didanu i Hanu) i toponimów (np. Harharu, Mandaru); H. Lewy, Assyria..., s. 744.; A. Malamat, King Lists..., s. 165.
  15. J.J. Finkelstein, „The Genealogy of the Hammurapi Dynasty”, Journal of Cuneiform Studies 20 (1966), s. 95-118.
  16. a b c d e f A. Malamat, King Lists..., s. 169.
  17. H. Lewy, Assyria..., s. 744.
  18. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 4.
  19. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 5-6.
  20. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 6-17.
  21. H. Lewy, Assyria..., s. 749.
  22. A.K. Grayson, Assyrian..., s. 30-42.
  23. a b c d e według kopii A
  24. a b J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 145.
  25. a b A.K. Grayson Königslisten..., s. 115.
  26. A.K. Grayson, Königslisten..., s. 115.
  27. J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 88.
  28. według: A.K. Grayson, Königslisten..., s. 115.
  29. według rekonstrukcji Hildegarda Lewy'ego imię to brzmi Talmu-Sz(arri); H. Lewy, Assyria..., s. 749.

Bibliografia | edytuj kod

  • J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin–New York 1980–83, s. 86–135.
  • A.K. Grayson, Assyrian Royal Inscriptions, tom 1 (From the Beginning to Ashur-resha-ishi I), seria Records of the Ancient Near East (RANE), Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1972.
  • K. Greenwood, Assyrian King List, w: M.W. Chavalas (red.), The Ancient Near East - Historical Sources in Translation, Blackwell Publishing, 2006, s. 368–372.
  • H. Lewy, Assyria c. 2600–1816 B.C., w: The Cambridge Ancient History, t. I/2 (Early History of the Middle East), Cambridge University Press 1971, s. 729–770.
  • A. Malamat, „King Lists of the Old Babylonian Period and Biblical Genealogies”, Journal of the American Oriental Society 88 (1968), s. 163–173.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Asyryjska lista królów" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy