Australia


Na mapach: 28°S 137°E/-28,000000 137,000000

Australia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 13 wrz 2019. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Australia (formalnie Związek Australijski, ang. Commonwealth of Australia) – państwo demokratyczne, położone na półkuli południowej, obejmujące kontynent Australia, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Stolicą kraju jest Canberra, największym miastem jest Sydney.

Jest szóstym pod względem powierzchni państwem świata i jedynym państwem na świecie obejmującym cały kontynent. Jest zamieszkiwane przez 25 mln osób, z czego 2/3 populacji mieszka w pięciu największych australijskich metropoliach[2].

Australia jest krajem wysoko rozwiniętym, ze społeczeństwem wielokulturowym. W porównaniu z innymi państwami wskaźnik rozwoju społecznego (uwzględniający jakość życia, opiekę zdrowotną, przeciętną długość życia, poziom wykształcenia, swobodę działalności ekonomicznej, wolność osobistą i prawa polityczne) Australii jest bardzo wysoki. Według danych na rok 2014 znajduje się ona na 2. miejscu pod tym względem po Norwegii. Miasta australijskie są w światowej czołówce w dziedzinie życia kulturalnego.

Australia jest członkiem ONZ, Wspólnoty Narodów, G20, OECD, ANZUS, APEC, Pacific Islands Forum oraz WTO.

Spis treści

Pochodzenie nazwy | edytuj kod

Nazwa Australia, odnosząca się do kontynentu, pochodzi od określenia Terra Australis, czyli Ziemia Południowa po łacinie. W dawnej Europie wierzono, że na półkuli południowej znajduje się naprawdę duży kontynent. Ostatecznie nazwa przypadła o wiele mniejszemu, niż zakładano.

Ustrój polityczny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Australii.

Australia jest członkiem Wspólnoty Narodów, zachowującym w aktach prawnych nazwę dominium. Ustrojem politycznym jest formalnie federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem. Konstytucja Australii pochodzi z 1900 roku (z późniejszymi zmianami); głową państwa jest królowa Australii (obecnie Elżbieta II), reprezentowana przez gubernatora generalnego. Tytuł królowej Australii został nadany panującemu monarsze brytyjskiemu w 1971 przez parlament australijski.

Praktycznie głową państwa jest gubernator generalny Australii (obecnie Peter Cosgrove), reprezentujący królową Australii Elżbietę II. Premierem Australii jest Scott Morrison[4]. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sześcioletniej, liczący 76 senatorów: po 12 przedstawicieli każdego stanu i po 2 przedstawicieli Terytorium Północnego i Australijskiego Terytorium Stołecznego (co 3 lata połowa składu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentantów o kadencji trzyletniej, licząca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludności; system wyborczy do Senatu jest mieszany.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd, formalnie pod przewodnictwem gubernatora generalnego, a faktycznie z premierem na czele, powołany przez gubernatora generalnego w imieniu królowej i odpowiedzialny przed Izbą Reprezentantów; do wyłącznej kompetencji władz federalnych należą sprawy obrony, polityki zagranicznej, handlu zagranicznego i imigracji.

Prawa wyborcze (ograniczone cenzusami osiadłości) przysługują obywatelom, którzy ukończyli 18 lat. Wybory w Australii są obowiązkowe dla wszystkich obywateli, kara za nieoddanie ważnego głosu wynosi 20 dolarów australijskich[5]. Według przepisów wyborczych obywatel zobowiązany jest oddać ważny głos. Głosowanie jest tajne.

Wymiar sprawiedliwości sprawują: Federalny Sąd Najwyższy, Sąd Federalny (sprawy gospodarcze i bankructwa), Australijski Sąd Rodzinny oraz stanowe sądy najwyższe i sądy jednostek terytorialnych.

Każdy stan ma własną konstytucję, dwuizbowy organ ustawodawczy (z wyjątkiem Queenslandu, gdzie istnieje parlament jednoizbowy) i rząd stanowy; na czele stanów stoją gubernatorzy mianowani przez monarchę brytyjskiego na wniosek rządu Australii; stany dzielą się na hrabstwa, okręgi i miasta (z organami samorządowymi i radami municypalnymi).

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Australii.

Geografia | edytuj kod

Uluru w centralnej części Australii Australia – zdjęcie z kosmosu  Osobny artykuł: Geografia Australii.

Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione jest wschodnie i południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkuli południowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; 2/3 powierzchni leży w klimacie suchym lub półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 19 tys. km napotkać można jedynie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria i Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt Góra Kościuszki[6] odkryty, zdobyty i nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m.

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Osadnictwo w Australii.  Osobny artykuł: Australijczycy.

31 marca 2016 populacja Australii wynosiła 24 051 400 osób.

Sydney Melbourne Brisbane Perth Adelaide

Miasta Australii | edytuj kod

 Osobny artykuł: Miasta Australii.

Stolicą Australii jest Canberra. Największym miastem jest Sydney. W Australii jest pięć metropolii z liczbą ludności powyżej jednego miliona, w których mieszka ponad 16 mln osób (2/3 populacji Australii)[2].

Statystyki demograficzne | edytuj kod

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1] lub tu https://www.census.gov/main/www/popclock.html


Religia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Religia w Australii. Katedra anglikańska w Melbourne

Dane według spisu powszechnego w 2016[9]:

Gospodarka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Gospodarka Australii.

Australia należy do krajów rozwiniętych, gospodarkę Australii cechuje daleko posunięta koncentracja produkcji oraz centralizacja kapitału. Największe organizacje produkcyjno-usługowe to: Broken Hill Proprietary (BHP), Colonial Sugar Refining, Imperial Chemical Industries, Telstra.

Dzięki ogromnym bogactwom naturalnym Australia jest jednym z największych producentów boksytu, a także należy do najpoważniejszych dostawców węgla, rudy żelaza i złota. Gdy w 1979 roku w rejonie Kimberley odkryte zostały złoża diamentów – Australia w produkcji tych kamieni doścignęła nawet Republikę Południowej Afryki.

Grunty orne stanowią jedynie 4% terytorium Australii, z czego uprawia się 80%. Pas ziemi uprawnej ciągnie się wzdłuż zachodnich zboczy Wielkich Gór Wododziałowych. Pastwiska zajmują 60% kraju. 25% powierzchni Australii zajmują gospodarstwa hodowlane, których jest ok. 16 tysięcy, o powierzchni średnio 30 tysięcy hektarów.

Liczba owiec w Australii stanowi 12% światowego pogłowia tych zwierząt.

Siły zbrojne | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko australijskie. Anzac Day

Australia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe (Australian Army), marynarkę wojenną (Royal Australian Navy) oraz siły powietrzne (Royal Australian Air Force). Wojska australijskie liczą 58 tys. żołnierzy zawodowych oraz 44,2 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2018) australijskie siły zbrojne stanowią 21. siłę militarną na świecie[10]. W 2017 roku, roczny budżet na obronność wyniósł 27,5 mld dolarów (2,0% PKB), co jest 13 wynikiem na świecie[11][12].

Transport | edytuj kod

Przecinający nizinę Nullarbor trakt kolejowy jest najdłuższym zbudowanym w linii prostej traktem kolejowym na świecie. Kolej kursuje między południową a zachodnią Australią.

AdelaideMount GambierBroomeEsperanceGeraldtonHalls CreekKalgoorlieKarrathaKununurraNewmanParaburdooPerthPort HedlandAlburyBroken HillNewcastleSydneyWagga WaggaAurukunBrisbaneCairnsCharters TowersCloncurryCooktownGold CoastHughendenMackayMount IsaRockhamptonTownsvilleDevonportHobartLauncestonAlice SpringsAyers RockDarwinTennant CreekMelbournePortlandCanberraJervis Bay Porty lotnicze w Australii Mapa z głównymi drogami w Australii

Kultura | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Pierwsze amatorskie przedstawienia teatralne odbywały się w teatrach więziennych. Pierwszy teatr w kraju powstał w Sydney (1830) i nazywał się Theatre Royal.

W kuchni australijskiej nie należy zapominać o tradycyjnej kuchni rdzennej ludności, tzn. o kuchni Aborygenów, której można spróbować w głębi lądu w rezerwatach. Kuchnia ta nawet otrzymała własną nazwę: Bush tucker food. Do składników tej kuchni zaliczyć można[13]:

  • Zioła, korzenie, nasiona, serca palmowe czy też owoce jak np. quandong
  • Kangury (np. w formie steku z sosem z owoców quandong), węże, jaszczurki, żółwie i strusie w formie np. filetów
  • Insekty i wszelkiej maści larwy owadów bogate w białko

Media | edytuj kod

Pierwszą australijską gazetą była „Sydney Gazette and the News South Wales Advertiser” (wydawana w latach 1803-1842). Główne dzienniki i czasopisma są w rękach korporacji prasowych takich jak: „Sydney News Ltd.” i „The Herald Sun”. W Australii ukazuje się 3 tys. gazet. Największe dzienniki to: „The Herald Sun” (założony w 1840, nakład 558 800 egzemplarzy) i „The Daily Telegraph” (założony w 1879, nakład 442 tys. egzemplarzy). Wśród czasopism kobiecych prowadzi „Australian Women’s Weekly” (założony w 1933, nakład 1230 tys. egzemplarzy). Agencje prasowe: „Australian Agency Press” (AAP, założona w 1935 w Melbourne, obecna centrala w Sydney) i „Australian United Press Ltd.” (AUP).

Radio Australijskie rozpoczęło nadawanie 13 listopada 1923, a telewizja 1 listopada 1956. Działa telewizja i radio państwowe oraz stacje komercyjne, etniczne i środowiskowe. Media publiczne nadzoruje Australian Broadcasting Corporation (ABC), jest finansowana przez państwo (abonament zniesiono w 1974 r.). Istnieje jeden państwowy nadawca telewizyjny i 4 stacje radiowe. W Australii nadaje około 50 komercyjnych stacji telewizyjnych i około 140 radiowych.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Australijskie prawodawstwo nie określa de iure języka urzędowego.
  2. a b c d Australian Bureau of Statistics: 3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2017-18. Australian Bureau of Statistics.
  3. a b c d e World Economic Outlook, April 2018, www.imf.org [dostęp 2018-04-18]  (ang.).
  4. Premier Australii "zmuszony" do ustąpienia. Następca już zaprzysiężony, „TVN24.pl” [dostęp 2018-09-15] .
  5. AEC redirection page - Australian Electoral Commission
  6. Naprawdę Strzelecki tak nazwał sąsiadującą górę, gdyż myślał, że góra, którą nazwał, jest najwyższa w Australii.
  7. Joshua Project (ang.). [dostęp 2012-10-01].
  8. Australia - The World Factbook, 2018
  9. 2016 Census: Religion. Australian Bureau of Statistics. [dostęp 2017-08-08].
  10. Australia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-17].
  11. Stockholm International Peace ResearchS.I.P.R. Institute Stockholm International Peace ResearchS.I.P.R., Trends in World Military Expenditure, 2017 [PDF] .
  12. SIPRI: Data for all countries from 1988–2017.
  13. Kuchnia Australii – eksplozja smaków (pol.). 2013. [dostęp 2013-20-05].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

 Wikimedia Atlas: Australia – wikiatlas z mapami w Wikimedia Commons Kontrola autorytatywna (Commonwealth realm):
Na podstawie artykułu: "Australia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy