Błonia krakowskie


Na mapach: 50°03′34,20″N 19°54′36,50″E/50,059500 19,910139

Błonia (Kraków) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Błonia krakowskie) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Błonia – park miejski w postaci rozległej łąki (dawniej pastwisko gminne) o powierzchni 48 ha i obwodzie ok. 3587 metrów, położony w Krakowie, na Półwsiu Zwierzynieckim w pobliżu historycznego centrum. Współczesne Błonia będące zaledwie częścią dawnych, wielkich Błoń, zamknięte są w czworokącie – ul. Piastowska, al. 3-go Maja, al. marszałka Ferdynanda Focha oraz ul. Na Błoniach (wzdłuż rzeki Rudawy).

Błonia są jedną z największych w Europie łąk w centrum miasta. Na ich obszarze mieszczą się dwa kluby sportowe: Zwierzyniecki Klub Sportowy i Juvenia Kraków. W 2000 roku zostały wpisane do rejestru zabytków.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Błonia wiosną ... i latem Widok z zachodu Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej,
2 maja 2019. Widok na Błonia krakowskie i Błękitek z Kopca Piłsudskiego Widok z obrzeży Błoń ku wieży ratuszowej i kościołowi Mariackiemu Widok na Wawel od ul. Piastowskiej Głaz Jana Pawła II Głaz Józefa Piłsudskiego

Historia Błoń sięga roku 1162. Wówczas Jaksa z Miechowa, zamożny szlachcic, późniejszy założyciel zakonu bożogrobców podarował klasztorowi norbertanek łąkę między Zwierzyńcem a Łobzowem. Intencją darczyńcy było wyjednanie sobie błogosławieństwa przed wyruszeniem na pielgrzymkę do Ziemi Świętej.

W 1254 biskup Jan Prandota witał na Błoniach poselstwo z Asyżu przekazujące bullę kanonizacyjną Stanisława ze Szczepanowa.

Przeszło sto lat później w roku 1366 siostry norbertanki zawierając umowę z magistratem, zamieniły ziemię na kamienicę na ulicy Floriańskiej (tzw. kamienica Klimka z Bodzanowa). Transakcja nie była udana, posesja spłonęła niedługo potem. Ciągnące się latami procesy, w które angażowano królów i papieży nie przyniosły zmian w postanowieniach.

Do XIX wieku Błonia były terenem zaniedbanym, a przepływająca przez nie Rudawa, wylewając co roku wiosną, zamieniała je w grzęzawisko, na wysepkach którego w latach epidemii cholery pozostawiano umierających. Rozlewiska Rudawy na obszarze Błoń nazywano wówczas Niecieczą ze względu na brak głównego nurtu w tym miejscu.

Po osuszeniu bagien Błonia świetnie nadawały się do organizowania dużych zgromadzeń. Liczne uroczystości mogły się odbywać z powodzeniem m.in. dlatego, że w 1908 roku założono na Błoniach deptak i wykonano przepusty odprowadzające wodę z Błoń do Rudawy[2].

W 1906 roku przy Błoniach powstały pierwsze krakowskie kluby sportowe: Cracovia i później Wisła. W 1911 roku, z inicjatywy ks. Mieczysława Kuznowicza, na Błoniach powstał Park Sportowy Juvenia.

W czasie okupacji hitlerowskiej Niemcy chcieli zabudować Błonia. Miał na ich miejscu stanąć kompleks reprezentacyjnych budynków rządowych, z poaustriackim fortem pod Kopcem Kościuszki w tle. Sam kopiec planowano zaś zrównać z ziemią.

Historia Błoń to również burzliwa historia wypasu bydła w mieście. W 1834 roku senat Wolnego Miasta Krakowa uregulował problem wypasu krów na Plantach, wydając jego całkowity zakaz. Odtąd jedynym legalnym pastwiskiem w Krakowie pozostały Błonia. Przywilej wypasu na Błoniach został nadany podkrakowskim wsiom jeszcze przez królową Jadwigę i magistrat nie próbował go znieść. Do 1885 roku wolno było wypasać bydło w liczbie 150 sztuk klasztorowi Norbertanek, wsi Zwierzyniec – 353 sztuk, a gminie Półwsie Zwierzynieckie – 79 sztuk. Następnie przeprowadzono inny podział. Przyznano mianowicie norbertankom pod wypas 14 morgów, dla Zwierzyńca – 38 morgów, a Półwsiu Zwierzynieckiemu – 7 morgów[2].

W okresie II Rzeczypospolitej architekci Józef Gałęzowski i Adolf Szyszko-Bohusz stworzyli pomysł dzielnicy oplatającej Błonia[3].

Niegdyś w Krakowie były jeszcze jedne Błonia, zlokalizowane na północ od Pędzichowa. Istnieją także Błonia mogilskie we wschodniej części miasta w dawnej wsi Mogiła.

Wydarzenia na Błoniach | edytuj kod

W 1809 roku kiedy Kraków został włączony do Księstwa Warszawskiego, Błonia były miejscem defilady wojskowej z okazji imienin Napoleona. Pomysłodawcami i organizatorami byli książę Józef Poniatowski i generał Jan Henryk Dąbrowski.

W 1849 roku car Mikołaj I na Błoniach dokonał przeglądu wojsk przed wyprawą na Węgry mającą na celu stłumienie powstania.

Z Błoń w 1910 roku wystartował pierwszy samolot w Krakowie. Za sterami aeroplanu firmy Bleriot siedział znany pilot austriacki inż. Hieronimus.

Między 16 a 20 maja 1910 roku na Błoniach zorganizowano punkt obserwacyjny, z którego tłumy krakowian obserwowały kometę Halleya[2].

Nazajutrz po uroczystościach grunwaldzkich, 16 lipca 1910 roku, na Błoniach odbyły się popisy 4-tysięcznego oddziału Sokolstwa (Zlot Grunwaldzki) na specjalnie w tym celu zbudowanym stadionie, usytuowanym nieco powyżej wejścia do parku Jordana. Zaprojektowany przez druha sokolskiego Perosia obiekt był pierwszym stadionem sportowym w mieście. Zbudowany z drewna, w formie prostokąta o wymiarach 218 × 180 m, mógł pomieścić ponad 20 tys. widzów, z czego 10 tys. mogło zająć miejsca do siedzenia. Boisko miało powierzchnię 15 tys. m². Stadion służył w latach następnych przeróżnym imprezom masowym i rozgrywkom sportowym. W roku 1912 odbyły się tam np. popisy miejskiej straży pożarnej. To na Błoniach rozgrywano pierwsze mecze piłki nożnej i to tam swoje triumfy i porażki przeżywały „Cracovia” i „Wisła”. W dniach 18 i 19 października 1913 roku, w setną rocznicę śmierci księcia Józefa Poniatowskiego, odbył się na Błoniach przegląd już zbrojnych – w obliczu zbliżającej się nieuchronnie wojny – oddziałów Sokoła[2].

Błonia były świadkiem obchodów rocznic ważnych wydarzeń z historii narodu polskiego. W 1910 roku, w podzielonej zaborami Polsce, obchodzono pięćsetną rocznicę zwycięstwa pod Grunwaldem; w roku 1933 Józef Piłsudski odbierał paradę uświetniającą obchody zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem. Obecnie w miejscu gdzie stała trybuna z której odbierał paradę, znajduje się głaz z pamiątkową tablicą.

W 2010 roku na Błoniach krakowskich odbył się Jubileuszowy Zlot Stulecia Harcerstwa Polskiego. W 2016 r. na Błoniach odbyły się 31 Światowe Dni Młodzieży.

Msze w czasie papieskich pielgrzymek | edytuj kod

Błonia podczas czuwania wiernych w intencji zmarłego papieża

Podczas pielgrzymek papieży Jana Pawła II (1979, 1983, 1997 i 2002) oraz Benedykta XVI (2006), krakowskie Błonia były miejscem mszy świętych, w których uczestniczyło kilkaset tysięcy wiernych (najwięcej – ok. 2,5 mln wiernych – w czasie pielgrzymki w 2002 roku). Ołtarze były ustawiane od strony ulicy 3 Maja, na wysokości ulicy Reymana. Dzięki temu ołtarz był dobrze widoczny z każdego miejsca Błoń. W miejscu, w którym budowano ołtarze ustawiono pamiątkowy kamień upamiętniający te wydarzenia. Po śmierci Jana Pawła II na Błoniach odbywały się spotkania wiernych oraz nabożeństwa w intencji papieża.

Z małego lądowiska dla śmigłowców (nieopodal pętli tramwajowej w Cichym Kąciku) podczas niektórych pielgrzymek odlatywał do innych miast Jan Paweł II.

Kultura masowa | edytuj kod

Na Błoniach przez kilka lat odbywały się koncerty organizowane przez radio RMF FM pod hasłem „Inwazja mocy”.

24 czerwca 1994 roku na Błoniach zrealizowano widowisko muzyczne „Harfy Papuszy” z muzyką Jana Kantego Pawluśkiewicza.

28 czerwca 2008 roku na Błoniach odbył się koncert Céline Dion w ramach trasy Taking Chances Tour.

7 maja 2010 roku na Błoniach zorganizowano Lech Maj Party w czasie trwania juwenaliów krakowskich, w których gwiazdą wieczoru był brytyjski zespół muzyczny Apollo 440. Zagrali również: Paweł Kukiz i Piersi, Dżem, Enej oraz Syndrom Kreta. Imprezę poprowadził Krzysztof Skiba[4].

Od 6 czerwca do 1 lipca 2012 roku, podczas Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej, na Błoniach powstała „strefa kibica”, gdzie m.in. został zainstalowany telebim[5]. Hasłem wiodącym strefy była wielokulturowość, przez co zorganizowane zostały atrakcje związane z krajami związanymi z mistrzostwami: kuchnie różnych krajów, konkursy tematyczne, place zabaw dla najmłodszych.

Krzyż na Błoniach | edytuj kod

Podczas jednego z wydarzeń Kulturalnych organizowanych na Błoniach w 2009 roku fotograf Stanisław Markowski dostrzegł i odebrał jako uwłaczające Pamięci Jana Pawła II ustawienie przenośnych toalet w pobliżu Kamienia upamiętniającego ołtarze mszy papieskich. W reakcji na to Towarzystwo Parku im. dr. Jordana, który sąsiaduje z tym miejscem, uznało, aby zachować duchowy charakter Błoń należy postawić obok kamienia 6-metrowy dębowy Krzyż i wyznaczyć w promieniu 100 metrów od niego strefę ochronną w której nie będą mogły się odbywać żadne imprezy komercyjne[6]. Krzyż – mimo braku kompletu pozwoleń – został ustawiony 13 maja 2010 roku ok. godziny 21[7]. Jednak tej samej nocy około godziny 4, inspektorzy Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu, który zarządza terenem Błoń, zdemontowali i zabezpieczyli krzyż[8].

Przypisy | edytuj kod

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30. [dostęp 2012-12-15].
  2. a b c d MarekM. Żukow-Karczewski MarekM., Krakowskie Błonia. Piękno utracone, piękno ocalone, „Aura”, nr 2/1989, s. 24–25 .
  3. Józef Gałęzowski. dziejekrakowa.pl. [dostęp 2015-03-28].
  4. Apollo 440 na Błoniach (pol.). krakow.dlastudenta.pl. [dostęp 2010-05-04].
  5. W czasie EURO 2012 Błonia Krakowskie dla kibiców Zarząd Infrastruktury Sportowej w Krakowie.
  6. Błażej Strzelczyk, Dawid Hajok: Stawiają krzyż na Błoniach, choć nie mają zezwolenia (pol.). gazeta.pl, 2010-05-12. [dostęp 2010-05-11].
  7. Nielegalny krzyż stanął na Błoniach pod osłoną nocy (pol.). gazeta.pl, 2010-05-14. [dostęp 2010-05-11].
  8. Nielegalny krzyż został rano zdjęty i zabezpieczony (pol.). 2010-05-14. [dostęp 2010-05-11].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Błonia krakowskie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy