Bagnica torfowa


Bagnica torfowa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pokrój kwitnącej rośliny Owoce Pokrój

Bagnica torfowa[4], drążnica, błotnica sitowa (Scheuchzeria palustris (L.) Dulac.) – gatunek rośliny, jedyny przedstawiciel rodzaju bagnica (Scheuchzeria L.), który jest jedynym rodzajem rodziny bagnicowatych (Scheuchzeriaceae F. Rudolphi). Łacińską nazwę temu rodzajowi i gatunkowi nadał szwedzki botanik Karol Linneusz dla uczczenia szwajcarskiego uczonego – Jana Jakuba Scheuchzera[5][6].

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Występuje w strefie umiarkowanej półkuli północnej, na terenie Europy, Ameryki Północnej i Azji. W Europie zwarty obszar zasięgu tego gatunku obejmuje południową część Półwyspu Skandynawskiego, wschodnią część Niżu Środkowoeuropejskiego, Alpy i Niż Wschodnioeuropejski. Na rozproszonych, nielicznych stanowiskach rośnie w północnej części Półwyspu Skandynawskiego, w Szkocji, we Francji (po Pireneje), w Karpatach i na Kaukazie[7]. W Azji poprzez Syberię sięga po zachodnie i północne Chiny, Mongolię, Półwysep Koreański i Wyspy Japońskie[7][3]. Rozprzestrzeniony jest także w Ameryce Północnej od południowej Alaski po Nowej Fundlandii, na południu sięgając do północnej Kalifornii, Illinois i Nowego Jorku[7][8].

W Polsce jest dość rzadki. Najliczniej występuje w województwie lubuskim, na Pomorzu, Pojezierzu Mazurskim, Polesiu i Roztoczu. Na pozostałych obszarach niżu i w Sudetach występuje na rozproszonych stanowiskach, brak go zupełnie w środkowej części kraju[9]. W Karpatach jest bardzo rzadki i występuje tylko na kilku stanowiskach w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej i na jednym stanowisku w Tatrach (Toporowy Staw Wyżni)[10].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Roślina o wysokości 10–20 cm. Pionowe łodygi wyrastają z ukośnego kłącza z cienkimi rozłogami[11]. Kłącze osłonięte jest tuniką z trwałych nasad liści[3].
Łodyga
Prosta, wzniesiona, szarozielona, u nasady okryta pochwami obumarłych liści, wyżej wyrastają liście, a w górnej części kilka kwiatów[11].
Liście
Równowąskie, rynienkowate, z długimi[11], uszkowatymi[3] pochwami, czasami dłuższe od łodygi. Końce blaszek z wgłębieniami[11]. Odziomkowe osiągają 20–30 cm (rzadko 40 cm) długości. Liście łodygowe są krótsze – osiągają od 2 do 13 cm długości[3].
Kwiaty
Niepozorne, obupłciowe, żółtawozielone, długości do 3 mm są zebrane w luźne grono złożone z 3–6(10) kwiatów. Kwiaty wyrastają z kątów przysadek na szypułkach o długości do 10 mm. Podwójny okwiat. Okółki kwiatu mają długość 2,5–3 mm, są trzylistkowe, żółtawo zielonawe, niezróżnicowane na kielich i koronę. Pręcików zazwyczaj 6, rzadziej 7 lub 8, otaczających 3–6 prawie niezrośniętych słupków o bardzo krótkich szyjkach[11].
Owoce
Torebka o długości 5–7 mm, zawierająca dwa jajowate nasiona o długości 3–4 mm[11][3].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Rozwój
Bylina, geofit. Kwitnie w czerwcu i lipcu[3], zapylana jest przez wiatr. Nasiona dojrzewają w sierpniu i wrześniu[3], rozsiewane są przy udziale zwierząt (zoochoria).
siedlisko
Rośnie na torfowiskach wysokich i przejściowych. Wymaga stanowisk podmokłych i dobrze naświetlonych[10]. Gatunek charakterystyczny związku Rhynchosporion albae i zespołu Caricetum limosae[12].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 22[10].

Zagrożenia i ochrona | edytuj kod

W Polsce gatunek rzadko spotykany, narażony na wyginięcie, objęty ochroną ścisłą. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się spadek liczby stanowisk. Ginie wskutek osuszania i eksploatacji torfowisk[11].

Roślina umieszczona na Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[13] w grupie gatunków wymierających (kategoria zagrożenia E). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię VU (narażony)[14].

Systematyka | edytuj kod

Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Bagnica i rodzina bagnicowate zaliczane są do rzędu żabieńcowców i zajmują w jego drzewie filogenetycznym następującą pozycję[1]:

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa żabieńcowe (Alismatidae Takht.), nadrząd Alismatanae Takht., rząd świbkowce Juncaginales Hutch., rodzina bagnicowate (Scheuchzeriaceae F. Rudolphi, pub. Syst. Orb. Veg.: 28. 1830.), rodzaj bagnica (Scheuchzeria L. 1753)[15].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-10-27].
  2. The Plant List. [dostęp 2017-03-01].
  3. a b c d e f g h Scheuchzeria palustris. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-09-04].
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. Hertel H.. Gattungseponyme bei Flechten und lichenicolen Pilzen. „Bibliotheca Lichenologica”. 107, 2012. 
  6. Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: 1996, s. 141. ISBN 83-05-12868-7.
  7. a b c Scheuchzeria palustris. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. (Za: Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein). [dostęp 2020-09-04].
  8. Scheuchzeria palustris. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-09-04].
  9. Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 503. ISBN 83-915161-1-3.
  10. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  11. a b c d e f g Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  12. WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
  13. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  14. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  15. Crescent Bloom: Scheuchzeria (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 27 stycznia 2009].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Bagnica torfowa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy