Baia Mare


Na mapach: 47°43′N 23°20′E/47,716667 23,333333

Baia Mare w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Baia Mare (nazwa oznacza po polsku „Wielką Kopalnię”, węg. Nagybánya, niem. Frauenbach lub Neustadtl) – stolica i największe miasto okręgu Marmarosz (obecnie często błędnie uznawanym za część Siedmiogrodu) w Rumunii. Miasto w 2002 roku liczyło 137 921 mieszkańców.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W czasie epoki brązu tereny wokół Baia Mare stanowiły królestwo Traków, z których później wywodzili się Dakowie. Były też częścią dużego państwa Daków stworzonego przez Burebistę. Najstarsze wzmianki na temat miasta pochodzą z 1142 roku, kiedy to węgierski król Geza II sprowadził tutaj niemieckich osadników. Nazwa tej osady brzmiała po niemiecku Frauenbach (węg. Asszonypataka, łac. Rivulus Dominarum) i oznaczała „Rzekę Kobiet”. Jednak najcenniejszy dokument to akt lokacyjny miasta wydany przez króla Ludwika Węgierskiego w 1347 r.

W 1411 r. węgierski król zamienił miasto za Belgrad z Djuradjem, synem Wuka Brankovicia, księciem Serbii (między 1411 a 1521 rokiem Belgrad był węgierską twierdzą graniczną).

W 1446 r. kopalnie i zwierzchność nad Baia Mare przypadły w udziale rodowi Hunyady jako nagroda za bohaterstwo Jánosa Hunyadyego w bitwach przeciwko najeźdźcom tureckim. Hunyady ufundował kościół św. Stefana, z którego do dziś przetrwała jedynie Wieża św. Stefana, która pozostaje charakterystycznym elementem pejzażu miasta.

W 1469 r. król Maciej Korwin nadał miastu prawo do rozwijania swojego systemu murów obronnych i baszt, wzmocnionego głębokimi fosami i palisadami, strzegącego przed najeźdźcami. Dzięki temu Baia Mare stała się imponującą fortecą.

W 1567 r. miasto zostało zaanektowane przez Jana Zygmunta Zápolyę, księcia Siedmiogrodu.

W 1600 roku, jako oznaka wdzięczności za anulowanie wielu miejskich długów, dzierżawca kopalni, Felician Herbstein, rozkazał wybić złotą monetę z wizerunkiem Michała Walecznego, wojewody wołoskiego i wówczas także siedmiogrodzkiego. Kolekcjonerzy uważają że ta moneta ma ogromną wartość numizmatyczną.

W latach 1605–1606, 1621–1629 oraz 1645–1648 miasto i okolice stanowiły część Księstwa Wołoszczyzny. Od XVI stulecia miasto oficjalnie otrzymało nazwę Nagybánya.

W 1703 roku legendarny banita Pintea Viteazul był świadkiem, obok Franciszka II Rakoczego, odzyskania miasta z rąk Habsburgów Austriackich podczas powstania chłopskiego.

W 1889 roku wydana została pierwsza gazeta po rumuńsku – „Gutinul” – poruszająca problemy społeczne, ekonomiczne i kulturalne. W 1910 roku miasto liczyło 12877 mieszkańców: 9992 (77,6%) Węgrów, 2677 (20,8%) Rumunów, 175 (1,4%) Niemców.

Od 1919/1920 roku (Traktat z Trianon) do 1940 (Drugi arbitraż wiedeński), Baia Mare była częścią Królestwa Rumunii, a w latach 1940–1944 Węgier. Traktat Paryski po II wojnie światowej przywrócił miasto Rumunii. W latach 1952–1960 Baia Mare leżała w Regionie Baia Mare, 1960–1968 w regionie Marmarosz, a od 1968 r. w okręgu Marmarosz.

30 stycznia 2000 r. pękła tama otaczająca staw z odpadami poflotacyjnymi, zarządzana przez rumuńsko–australijską firmę górniczą Aural SA, która pozyskiwała złoto i srebro z hałd okolicznych kopalni. W rezultacie do otoczenia rozlało się ok. 100 tys. metrów sześciennych substancji, zawierającej od 50 do 100 ton bardzo trujących cyjanków, a oprócz tego duże ilości metali ciężkich. Silnie zanieczyszczona woda dostała się najpierw do rzeki Lăpuș, następnie do Samoszu, Cisy, a z jej wodami do Dunaju. Stężenie trujących substancji 180–krotnie przekraczało dopuszczalne wartości. Największe straty dotknęło środowisko naturalne Cisy. Katastrofa ta uważana jest jest za drugą pod względem szkód, po katastrofie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej[2][3].

Mieszkańcy | edytuj kod

Wśród mieszkańców dużą liczbę stanowią Węgrzy, w 1992 r. tworzyli 17,5% ludności miasta, choć jest to liczba ciągle malejąca. W 1910 r. stosunek procentowy wyglądał następująco: Węgrzy – 64,8% mieszkańców, Rumuni – 33,7%, Niemcy – 1,2%. Według danych z 2002 r. Rumuni stanowili 82,81% (114 213) populacji, Węgrzy 14,83% (20 466), Romowie 1,51% (2092), a Niemcy 0,36% (507)[1].

Galeria | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Wśród zabytków i obiektów wartych zobaczenia należy wymienić m.in.:

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Structura Etno-demografică a României.
  2. SPILL OF LIQUID AND SUSPENDED WASTE AT THE AURUL S.A. RETREATMENT PLANT IN BAIA MARE (ang.). [dostęp 2020-02-01].
  3. Azonnal ölt: tíz éve történt a tiszai ciánszennyezés (węg.). [dostęp 2020-02-01].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (municipiu of Romania):
Na podstawie artykułu: "Baia Mare" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy