Baranowo (powiat mrągowski)


Na mapach: 53°49′39″N 21°26′54″E/53,827500 21,448333

Baranowo (powiat mrągowski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 21 paź 2020. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Baranowo – kościół

Baranowo (niem. Baranowen, Barranowen, w latach 1938–1945 Hoverbeck[3]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim, w gminie Mikołajki[4][5]. Do 1954 roku siedziba gminy Baranowo.

W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa suwalskiego.

Wieś leży na malowniczych wzgórzach obok drogi, która prowadzi z Mikołajek do Mrągowa. We wsi znajduje się zespół szkół (podstawowa i gimnazjum), Zakład Doświadczalny Agrobiologii PAN, stacja PKP, dwa przystanki PKS, sklepy, bar. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 16.

Integralne części wsi | edytuj kod

Dawniej w obrębie Baranowa była jeszcze osada Niewolewo (niem. Niewolowen). Osada znajdowała się w obrębie dóbr Baranowo, istniała w XIX wieku. Osada była w dzierżawie dziedzicznej. W 1838 roku w osadzie był jeden dom z 6 mieszkańcami.

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki o wsi były w 1555 r[6]. Wtedy była to wieś czynszowa, posiadająca 75 włók (w tym 6 należało do sołtysa). W 1563 r. we wsi było 57 gospodarzy (dwie działki były nieobsadzone) oraz dwie karczmy. W 1566 r. książę Albrecht nadał 56 włók na prawie lennym Wilhelmowi Milewskiemu (von der Milbe). W 1655 r. (wg innych źródeł w 1964 r.[7]) 80 włók i wieś otrzymał rezydent elektora pruskiego Jerzego Wilhelma baron Johan von Hoverbeck. Jan von Hoverbeck posiadał także Nakomiady (66 włók) oraz Budziska (39,5 włóki). W 1739 istniała już szkoła we wsi. W 1765 majątek ziemski w Baranowie był w posiadaniu rodziny Rogala von Bieberstein. W 1785 r. dwór i wieś w Baranowie składały się z 45 domów. W 1815, łącznie z folwarkami Małoszewo i Nadawki, było 45 domów z 328 mieszkańcami. W 1818 r. w tutejszej szkole uczyło się 53 dzieci. W tym czasie nauczycielem był Mörschner. Po uwłaszczeniu chłopów w ok. 1900 r. Rogalla-Biebersteinowie posiadali jeszcze 42 włóki w Baranowie. W 1899 r. właścicielką Baranowa została Fryderyka von Bieberstein (siostra ostatniego właściciela Baranowa - Ryszarda Rogali von Bieberstein). W 1901 r. powstała nowa parafia, do której przyłączono 12 miejscowości z parafii w Mikołajkach, 3 z parafii w Mrągowie i jedną z parafii w Nawiadach. W 1902 Fryderyka wyszła za mąż za barona Waldemara von Ketelhold, a majątek przeszedł w posiadanie barona i był w jego władaniu do 1945 r. W 1907 oddano do użytku kościół, wybudowany na wzór barokowych kościołów z południowych Niemiec. Po I wojnie światowej we wsi zbudowano nową, trzyklasowa szkołę. W latach 20. XX w. Baranowem zarządzał baron Albert von Ketelhold, starosta powiatowy, hodowca koni. W tym okresie majątek ziemski w Baranowie obejmował 617 ha, była tu gorzelnia, tartak, hodowano konie, bydło i owce. W 1935 r. uczyło się w niej 151 dzieci. Do tej szkoły chodziły także dzieci z Ludwikowa, Nadawek, Nowych Nadawek i Inulca. W 1937 r. do tutejszej parafii należało 2600 osób. Od pastora wymagano znajomości języka polskiego. Od 1911 pastorem w Baranowie był Oskar Łoś (Losch). W 1938 roku w ramach akcji germanizacyjnej zmieniono nazwę wsi na Hoverbeck, nawiązując do nazwiska pierwszego właściciela. W 1939 r. we wsi mieszkało 560.

W 1945 miejscowość została włączona do Polski. Utworzono tu PGR. W budynku pałacu mieściły się biura i mieszkania pracownicze. W latach 70. XX w. do sołectwa Baranowo należały wsie: Ludwikowo, Małoszewo, Nadawki, Nowe Nadawki.


Na początku lat 80. XX w. powstał zakład doświadczalny Polskiej Akademii Nauk. Zakład Doświadczalny Agrobiologii wykonuje usługi naukowo–badawczych z zakresu rolnictwa i ochrony środowiska, prowadzenia hodowli lokalnych ras zwierząt gospodarskich, produkcji rolniczej oraz przetwórstwa rolnego. W 1996 r. rozpoczął się remont dworu. W 2001 r. planowano uruchomić Centrum Edukacji Ekologicznej.

Zabytki | edytuj kod

  • Dwór z połowy XVIII wieku, przebudowany w 1838 po pożarze, późnoklasycystyczny, parterowy, kryty dachem naczółkowym z dwoma facjatkami na osi[8], przed II wojną światową własność rodziny Rogalla von Biebersteinów, a następnie von Kethelhodt. Po wojnie PGR, od 1980 w zarządzie zakładu doświadczalnego PAN. Częściowo odrestaurowany - remont prowadzono w latach 1997-2003 z zamiarem uruchomienia tu Centrum Edukacji Ekologicznej PAN.
  • Park o powierzchni ok. 7 ha z odtworzonym w roku 2002 układem wodnym. Stan drzewostanu niezły (prace rewaloryzacyjne przerwane). Po wichurach w roku 2007 sporo ubytków. Kilka okazów kwalifikujących się do objęcia ochroną.
  • Spichlerz z XIX w - częściowo odbudowany - remont przerwano w 2002 r.
  • Neobarokowy kościół z 1904-1907, przed 1945 ewangelicki, z wieżą o baniastym hełmie.

Przypisy | edytuj kod

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 52
  7. Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1975)
  8. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 296

Bibliografia | edytuj kod

  • Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1975, 488 str.
  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich. Dobra utracone czy ocalone?, Wydanie III poszerzone i uzupełnione, Studio Arta, Olsztyn 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​.
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​ s. 70
  • Polska Akademia Nauk
Na podstawie artykułu: "Baranowo (powiat mrągowski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy