Bazylika św. Cecylii na Zatybrzu


Na mapach: 41°53′15,20″N 12°28′33,21″E/41,887556 12,475892

Bazylika św. Cecylii na Zatybrzu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bazylika św. Cecylii na Zatybrzu w Rzymie (wł. Santa Cecilia in Trastevere) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie.

Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii św. Chryzogona na Zatybrzu oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1].

Spis treści

Lokalizacja | edytuj kod

Kościół znajduje się w XIII. Rione RzymuZatybrze (Trastevere) przy Piazza di Santa Cecilia.

Patronka | edytuj kod

Patronką świątyni jest św. Cecylia – dziewica, która poniosła śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w III wieku. Św. Cecylia jest wymieniana w pierwszej modlitwie eucharystycznej.

Historia | edytuj kod

Pierwszy kościół w tym miejscu powstał prawdopodobnie już w III w. Według tradycji został zbudowany nad domem św. Cecylii, który ta przed swą śmiercią przekazała papieżowi Urbanowi I na miejsce spotkań dla chrześcijan (Titulus Caeciliae)[2]. Jednak w trakcie wykopalisk w ruinach tego domu, nie odkryto żadnych materialnych śladów po chrześcijanach[3]. Najstarsze rzymskie kościoły miejskie, poświadczone materialnie, pochodzą z końca IV wieku[3].

W 499 r. kościół został wymieniony jako noszący wezwanie św. Cecylii. Według Liber pontificalis 22 listopada 545 r. podczas obchodów ku czci św. Cecylii w tym kościele papież Wigiliusz otrzymał cesarski rozkaz udania się do Konstantynopola[2].

Kościół został rozbudowany w 822 r. na polecenie papieża Paschalisa I, wtedy też przeniesiono do niego relikwie św. Cecylii z katakumb św. Kaliksta[2].

Około 1125 roku wybudowano kampanilę.

Od 1527 r. obok bazyliki mieszka wspólnota benedyktynek, które opiekują się kościołem.

Kościół przechodził renowacje w 1724 roku, w latach 1741–1742 oraz pod koniec XIX wieku.

Architektura i sztuka | edytuj kod

Brama prowadząca na teren bazyliki (tzw. monumentalny portal) została wykonana w latach 1741–1742 według projektu Ferdinando Fuga. W portyk wmurowano kamień z inskrypcją z 75 r. wyznaczający granicę Rzymu (pomerium) znaleziony w 1900 roku w okolicy bazyliki[4].

W atrium przed bazyliką znajduje się fontanna przebudowana w 1929 roku[4].

Obecna fasada kościoła została przebudowana w 1725 r. przez Ferdinano Fugę. W jej skład wchodzą antyczne kolumny oraz architraw z fryzem i mozaiką z XII wieku[4].

Brama prowadząca na teren bazylikiArchitraw z XII wieku


Wnętrze kościoła posiada westybul, zasadnicza część jest 3-nawowa. Nawę główną pokrytą sklepieniem kolebkowym zamyka apsyda. Pomiędzy nawą główną a nawami bocznymi znajdują się antyczne kolumny[4]. Na sklepieniu nawy głównej znajduje się fresk Apoteoza św. Cecylii autorstwa Sebastiano Conca (1727).

Nawa główna bazylikiFresk nad nawą główną Apoteoza św. Cecylii, mal. Sebastiano Conca (1727)


W centralnej części nawy głównej znajduje się gotyckie cyborium z 1293 r. autorstwa Arnolfo di Cambio złożone z czterech kolumn z czarno-białego marmuru, na których opiera się baldachim zdobiony łukami w kształcie liści koniczyny nakrytych tympanonami, udekorowany przedstawieniami świętych Cecylii, Waleriana, Tyburcjusza, Urbana I, dwóch proroków, czterech Ewangelistów i dwóch ewangelicznych Panien Mądrych[4].

Pod ołtarzem znajduje się marmurowa figura z 1600 r. dłuta Stefano Maderno przedstawiająca św. Cecylię w pozycji w jakiej miano odnaleźć jej relikwie w 1599 r.[2].

W apsydzie znajduje się mozaika z 820 r. przedstawiająca Chrystusa w otoczeniu po lewej świętych Pawła i Cecylii oraz papieża Paschalisa I (ofiarującego Chrystusowi model bazyliki), po prawej świętych Piotra, Waleriana i prawdopodobnie Agaty. Papież Paschalis, jako osoba żyjąca w chwili powstawania mozaiki, ma nad głową kwadratowy nimb. W dolnym pasie mozaiki jest Baranek Paschalny, którego z prawej i lewej otacza po 6 owiec symbolizujących apostołów, z boków przedstawiono Jerozolimę (po lewej) i Betlejem (po prawej).

Cyborium autorstwa Arnolfo di Cambio (1293)Św. Cecylia, rzeźba Stefano Maderno (1600) przedstawiająca świętą w pozycji w jakiej znaleziono jej relikwie w 1599 r.Mozaika w apsydzie (ok. 820)


Od prawej nawy bocznej odchodzi korytarz udekorowany freskami Paula Brila przedstawiającymi świętych oraz pejzaże, w głębi znajduje się posąg świętego Sebastiana z I połowy XVI wieku, autorstwo którego przypisywane jest Lorenzetto[4]. Po lewej stronie znajduje się ołtarz z obrazem Św. Walerian i św. Cecylia autorstwa Guido Reni.

W prawej nawie znajduje się również wejście do Kaplicy Łaziennej (caldarium), w której według legendy próbowano uśmiercić św. Cecylię[4]. Kaplica ta udekorowana jest freskami, których autorstwo przypisuje się Andrei Lilli. W ołtarzu znajduje się obraz Guido Reni Ścięcie św. Cecylii (1603)[4].

Ze środkowej części prawej nawy można dostać się do XV-wiecznej Kaplicy Ponzani ze sklepieniem krzyżowym ozdobionym freskiem Bóg Ojciec pomiędzy Ewangelistami autorstwa Antonio del Massaro, który również ok. 1470 roku wykonał freski pokrywające ściany tej kaplicy [4].

Św. Sebastian, przypisywany Lorenzetto (I poł. XVI w.)Fresk na sklepieniu kaplicy Ponzani, mal. Antonio del Massaro (ok. 1470)Kaplica Ponzani


Przednia część prawej nawy łączy się z kaplicą relikwii udekorowaną przez Luigi Vanvitelli, w której przechowywano relikwie św. Cecylii.

W lewej nawie znajduje się przejście do XII-wiecznego krużganka zakonnego[4].

Podczas prac w 1899 roku pod bazyliką odkryto ruiny konstrukcji mieszkalnych z II w. p.n.e. oraz II-IV w n.e., które mogą stanowić pozostałości domu św. Cecylii. W miejscu tym stworzono kryptę, w której umieszczono relikwie św. Cecylii, Waleriana, Tyburcjusza i Maximusa. Prace wykopaliskowe w 1988 roku ujawniły obecność kolejnych obiektów, m.in. baptysterium z V wieku[4].

Nowa kryptaPodziemia bazylikiPozostałości starożytnej zabudowy w podziemiach bazyliki


Kardynałowie prezbiterzy | edytuj kod

Kościół Santa Cecilia in Trastevere jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus S. Ceciliae trans Tiberim).


Przypisy | edytuj kod

  1. Chiesa rettoria santa Cecilia in Trastevere w serwisie Diocesi di Roma (wł.). [dostęp 2018-10-23].
  2. a b c d Angelo Montonati: Święta Cecylia. W: Święci na każdy dzień. T. IX: Listopad. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2009, s. 96-99. ISBN 978-83-7558-301-4.
  3. a b Jastrzębowska 2008 ↓, s. 106.
  4. a b c d e f g h i j k Stare Trastevere na Zagubieni w Rzymie. [dostęp 2018-10-21].
  5. a b c Rudolf Hüls: Kardinäle, Klerus und Kirchen Roms: 1049–1130. Tybinga: Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom, Max Niemeyer Verlag, 1977, s. 154-157. ISBN 978-3-484-80071-7. (niem.)
  6. Zob. Hans-Walter Klewitz: Reformpapsttum und Kardinalkolleg. Darmstadt: Hermann Gentner Verlag, 1957, s. 76, 88, 123. (niem.). Nie ma pewności, czy faktycznie był przypisany do kościoła S. Cecilia.
  7. a b c d e f Johannes M. Brixius: Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130-1181. Berlin: Verlag Trenkel, 1912, s. 136. (niem.)
  8. Istnienie tego kardynała poświadczone jest tylko w pojedynczym dokumencie zachowanym w późniejszej kopii; nie ma pewności co do poprawnego odczytania nazwy jego kościoła tytularnego

Bibliografia

  • Elżbieta Jastrzębowska: Sztuka wczesnochrześcijańska. 2008.
Na podstawie artykułu: "Bazylika św. Cecylii na Zatybrzu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy