Bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu


Na mapach: 41°53′22″N 12°28′11″E/41,889444 12,469722

Bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu (wł. Basilica di Santa Maria in Trastevere) – rzymskokatolicki kościół tytularny, jeden z najstarszych kościołów w Rzymie na Zatybrzu, założony przez św. Kaliksta.

Świątynia ta jest kościołem parafialnym oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1]. Jest też kościołem stacyjnym z trzeciego czwartku Wielkiego Postu.

Spis treści

Lokalizacja | edytuj kod

Kościół znajduje się w XIII. Rione RzymuZatybrze (Trastevere) przy Piazza Santa Maria in Trastevere[2].

Historia | edytuj kod

Według legendy kościół ufundował Kalikst I w latach 217-222.[3] Jednak bardziej prawdopodobne jest, że – tak jak praktykowano w tamtych czasach – w jego domu odbywały się spotkania modlitewne grupy chrześcijan[3]. Natomiast budowlę o charakterze sakralnym w tym miejscu postawił Juliusz I pomiędzy 340 a 352 rokiem[3][2]. W aktach synodu z 499 roku kościół określony został jako Titulus Iulii, natomiast dopiero podczas kolejnego synodu w 595 roku jako Titulus Iulii et Callisti[2].

W VIII i IX wieku kościół podlegał przebudowom, podczas których m.in. dodano nawy boczne[3]. W tym czasie w kościele umieszczono relikwie św. Kaliksta przeniesione z katakumb[3]. W latach 1138-1148 miała miejsce kolejna przebudowa na polecenie papieża Innocentego II, podczas której wykorzystano materiał pochodzący z term Karakalli[2]. W 1291 Pietro Cavallini ozdobił fasadę kościoła mozaikami na zlecenie Bertolda Stefaneschiego. W latach 1580-1585 prawdopodobnie Martino Longhi Starszy odnowił kościół i zbudował kaplicę Altemps. Z kolei w 1617 Domenichino ozdobił kasetonowy strop. W 1702 papież Klemens XI zlecił przebudowę portyku Carlowi Fontanie[3], a w 1866-1877 Virginio Vespignani odrestaurował kościół[3].

Centralne drzwi wejścia głównego bazyliki pełniły funkcję Drzwi Świętych w latach jubileuszowych 1625, 1700, 1825 i 1900.[2]

Architektura i sztuka | edytuj kod

Dzwonnica bazyliki pochodzi z XII wieku, ma cztery kondygnacje powyżej linii dachu, które oddzielone są ozdobnymi gzymsami[2]. Na drugiej kondygnacji jest ok. 250-letni zegar[2]. W niszy na szczycie dzwonnicy umieszczono XVII-wieczną mozaikę Matka Boża z Dzieciątkiem[3].

W górnej części fasady znajduje się mozaika z XIII wieku przedstawiająca tronującą Matkę Bożą, dwóch donatorów i 10 postaci kobiecych, symbolizujących ewangeliczne Panny Mądre i Głupie[2].

Dzwonnica bazylikiXIII-wieczna mozaika w górnej części fasady


Portyk jest dziełem Carla Fontany z 1702 roku, zbudowanym z pięciu arkad w stylu jońskim, z balustradą u góry ozdobioną figurami papieży (dzieła od lewej: Jeana-Baptisty Théodona, Michela Maille, Lorenza Ottoniego i Vincenza Felici)[3].

Bazylika jest trójnawowa, podzielona przez 21[2] granitowych kolumn pochodzących z term Karakalli[3]. Drewniany sufit został zaprojektowany w 1617 r. przez Domenichino, w jego centrum znajduje się malowidło Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny[2]. Z kolei na ścianach bocznych nawy głównej znajduje się 16 fresków z lat 1865-1866 różnego autorstwa przedstawiających świętych męczenników[2].

Wnętrze bazylikiSufit bazylikiWidok na ołtarz główny


W prezbiterium umieszczono cyborium na czterech kolumnach, dzieło Vespignaniego[3]. Pod ołtarzem głównym znajduje się konfesja z relikwiami świętych: Kaliksta, Korneliusza, Juliusza i Kalepodiusza, które zostały przeniesione w to miejsce z katakumb w 790 roku[2].

Apsyda dekorowana jest mozaikami. W jej górnej części znajduje się Chrystus z Maryją po prawicy i ze świętymi po obu stronach (po prawej: św. Piotr, Korneliusz, Juliusz i Kalepodiusz, po lewej: papież Innocenty z modelem kościoła w rękach, Wawrzyniec i Kalikst)[2]. W pasie poniżej znajduje się Baranek Boży i 12 owiec symbolizujących Apostołów[3]. Poniżej z kolei na wysokości okien umieszczono cykl mozaik ze scenami z życia Maryi prawdopodobnie z lat 1290-1291 autorstwa Pietra Cavalliniego[2]. Nad stallami znajdują się freski Agostino Ciampelli z 1600 roku przedstawiające anioły i symbole maryjne[2].

Mozaiki w apsydzieChrystus z Maryją w otoczeniu świętychPietro Cavallini – Narodziny Dziewicy, mozaika w apsydziePietro CavalliniZwiastowanie, mozaika w apsydzie


W trzech oknach nad wejściem znajdują się witraże z XIX wieku, przedstawiające (od lewej do prawej) trzech świętych papieży: Juliusza, Kaliksta i Korneliusza[2].

Podłoga jest w stylu Cosmatich, ale została odrestaurowana i przebudowana w XIX wieku, chociaż w sposób ogólnie wierny oryginalnemu projektowi[2].

W prawej nawie za wejściem bocznym zlokalizowana jest zakratowana nisza, w której umieszczono łańcuch i kamień, wg tradycji przywiązany do szyi św. Kaliksta podczas wrzucania go do studni[3].

Witraże ze świętymi papieżami: Juliszem, Kalikstem i KorneliuszemPodłoga bazyliki w stylu CosmatichNisza z kamieniem, który wg tradycji przywiązano do szyi św. Kaliksta


Kaplica po lewej stronie prezbiterium nosi nazwę Kaplicy Altemps (od nazwiska kard. Marco Sittico Altemps)[3]. W ołtarzu tej kaplicy znajduje się obraz Madonna della Clemenza z VI-IX wieku[2]. Projektantem kaplicy Altemps był Martino Longhi Starszy, natomiast została ona udekorowana stiukiem i freskami autorstwa Pasquale Cati (przedstawiającymi m.in. Sobór Trydencki)[3].

W westybulu znajdują się dwa fragmenty mozaiki z I wieku przedstawiające ptactwo wodne i sceny morskie, pochodzące z Palestriny[2].

Pod posadzką kaplicy chrzcielnej (projektu Filippo Raguzzini z 1741 roku) w 1920 roku odkryto antyczne ruiny zabudowań mieszkalnych – być może są to pozostałości domu papieża Kaliksta I.[3]

Kaplica AltempsKaplica AltempsMadonna della ClemenzaMalowidła na suficie kaplicy AltempsPasquale Cati (1588) – Sobór trydencki


Kardynałowie prezbiterzy | edytuj kod

Bazylika Santa Maria in Trastevere jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus S. Mariae trans Tiberim)[4]. Jego kardynałem był także Kardynał Józef Glemp, a poprzednim był Stefan Wyszyński.

W XVI wieku kardynałem tego kościoła był Stanisław Hozjusz, który został w nim pochowany (jego płyta nagrobna została wmurowana w pobliżu ołtarza po prawej stronie nawy).


Przypisy | edytuj kod

  1. a b Parrocchia santa Maria in Trastevere w serwisie Diocesi di Roma (wł.). [dostęp 2018-11-17].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Santa Maria in Trastevere na Churches of Rome (ang.). [dostęp 2018-11-17].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p Zatybrze cz. 3 – Zaułki Trastevere na Zagubieni w Rzymie. [dostęp 2018-11-17].
  4. Bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2018-11-17]

Bibliografia | edytuj kod

  • Rudolf HülsSari Gilbert, Michael Brouse: Przewodnik National Geographic – Rzym. G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 182-183. ISBN 83-88132-81-4.
  • Przewodniki Wiedzy i Życia – Rzym. Hachette Livre Polska Sp. z o.o., 2006, s. 212-213. ISBN 83-7184-448-4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy