Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy w Chełmży


Na mapach: 53°11′10,967″N 18°36′50,400″E/53,186380 18,614000

Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy w Chełmży w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bazylika konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży – dawna katedra biskupstwa chełmińskiego. Od 1982 roku Bazylika mniejsza a od 1994 roku konkatedra diecezji toruńskiej.

Spis treści

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: diecezja chełmińska.  Zobacz też kategorię: Pochowani w bazylice konkatedralnej Świętej Trójcy w Chełmży. Nawa główna w stronę ołtarza Późnorenesansowa ambona z 1604 roku Nawa boczna w stronę organów

Usytuowany na skarpie nad brzegiem jeziora, wznoszony etapami od 1251 roku do II ćw. XIV w. W czasie budowy katedra była dwukrotnie niszczona najazdami Prusów (1267 i 1286), a w 1422 roku, w wyniku najazdów litewsko-tatarskich, nastąpił pożar kościoła (założono wtedy nowe sklepienia). Do ważniejszych późniejszych prac budowlanych należy podwyższenie i zwieńczenie w 1692 roku barokowym hełmem północnej wieży fasady. Katedra chełmżyńska poniosła dość duże straty w XIX i XX w. W 2. poł. XIX w. rozebrano przylegające do kościoła gotyckie krużganki i zabudowania kapituły. W 1906 roku zastąpiono pierwotny gotycki portal zachodni neogotycką kruchtą. W 1950 roku wybuchł pożar, który zniszczył dachy, część sklepień nawy głównej, hełm wieży oraz belkę tęczową. Odbudowa w latach 1968-1971 przywróciła kościołowi dawny wygląd.

Świątynię odwiedziło wielu polskich królów: Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt August, Zygmunt III Waza wraz z synem Władysławem IV oraz Jan III Sobieski, który podarował kościołowi zdobyty podczas odsieczy wiedeńskiej i zachowany do dzisiaj czaprak Kara Mustafy. Obecni w niej byli również prezydenci Stanisław Wojciechowski oraz Ignacy Mościcki. W 1966 roku kazanie w kościele wygłosił prymas Stefan Wyszyński[1][2].

Architektura | edytuj kod

Jest to kościół gotycki, trójnawowy, o korpusie halowym, z transeptem i dwiema wieżami od zachodu, z których w pełnej wysokości zrealizowano tylko jedną (północną). Nawy boczne są dwa razy węższe od nawy głównej. Jego architektura łączy ze sobą elementy typowej architektury katedralnej, tj. transept, dwuwieżową fasadę i wieżyczki przy transepcie, z formami charakterystycznymi dla architektury zakonów żebraczych (franciszkanów i dominikanów), do których należy prostokątne prezbiterium bez obejścia. Z zewnątrz szczególnie bogato opracowany jest szczyt wschodni szczyt prezbiterium, dzielony blendami z maswerkami i zwieńczony sterczynami. Wnętrze jest przestronne, dzielone ośmiobocznymi filarami, wspierającymi sklepienia gwiaździste[3].

Wyposażenie wnętrza | edytuj kod

Gotyk (do XVI w.) | edytuj kod

Renesans (XVI w.) | edytuj kod

  • stalle fundowane w 1519 roku przez biskupa Jana Konopackiego, przekształcone w początku XVII w., z fragmentami późnogotyckimi
  • nagrobek biskupa Piotra Kostki (zm. 1595 roku) w prezbiterium, z arkadową wnęką mieszczącą postać zmarłego przedstawioną jako śpiąca osoba – prawdopodobnie dzieło warsztatu krakowskiego
  • ambona z 1604, fundacji biskupa Wawrzyńca Gembickiego, przekształcona w 1676 roku

Barok (XVII-XVIII w.) | edytuj kod

Galeria | edytuj kod

Ołtarze | edytuj kod

Ołtarz główny z ok. 1650 r.Późnobarokowy ołtarz Krzyża Świętego w północnym ramieniu transeptuPłaskorzeźba w antependium ołtarza Krzyża Św.Barokowy ołtarz bocznyBarokowy ołtarz MB Bolesnej (Chełmińskiej)

Epitafia i nagrobki | edytuj kod

Renesansowy nagrobek biskupa Piotra Kostki herbu DąbrowaBarokowe epitafium biskupa Tomasza Czapskiego herbu LeliwaEpitafium biskupa Kazimierza Szczuki herbu GrabieEpitafium kanonika Wojciecha Krzywkowskiego herbu PółkozicEpitafium biskupa Macieja Bystrama herbu Tarnawa

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Chełmża Parafia pw. św. Mikołaja Biskupa parafiachelmza.pl - Konkatedra pw. Trójcy Świętej, parafiachelmza.pl [dostęp 2017-04-20]  (pol.).
  2. Chełmża Parafia pw. św. Mikołaja Biskupa parafiachelmza.pl - Kościoły, parafiachelmza.pl [dostęp 2017-04-20]  (pol.).
  3. Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży, „Przewodnik Wiki” [dostęp 2017-04-20]  (pol.).
  4. Urząd Miasta Chełmży, www.chelmza.pl [dostęp 2017-04-20]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy w Chełmży" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy