Biała Niżna


Na mapach: 49°38′17″N 20°58′15″E/49,638056 20,970833

Biała Niżna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Biała Niżnawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Grybów.

Wieś królewska Biała, położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należała do tenuty grybowskiej[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Biała Niżna, klasztor Kort tenisowy, lodowisko, Biała Niżna

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Biała Niżna znajduje się w dolinie rzeki Biała. Zabudowania i pola miejscowości zajmują płaskie i dość rozległe dno doliny Białej oraz okoliczne wzgórza, między innymi Matelankę. Znajduje się w dwóch regionach geograficznych: na Pogórzu Rożnowskim (po lewej stronie Białej) i Pogórzu Ciężkowickim (po prawej stronie Białej). Graniczy z miejscowościami: Grybów, Siołkowa, Stróże, Gródek oraz Chodorowa[4].

Części wsi | edytuj kod

Zarys historii | edytuj kod

Ślady bytowania człowieka sięgają czasów przedhistorycznych[potrzebny przypis]. Biała Niżna jest starsza od sąsiedniego Grybowa[7], co stwierdza dokument lokacyjny tego miasta. W 1830 miejscowość stała się własnością Horschów. Następnymi właścicielami wsi, dworu, młynu i tartaku byli Amalia i Cyryl Zieliński. W 1846 roku dochodziło do napadów chłopów na dwory w czasie rzezi galicyjskiej, właściciele posiadłości Białej Niżnej zbiegli na pewien czas na Węgry. Następnymi spadkobiercami majątku została córka dotychczasowych właścicieli Konstancja Zielińska (ur. 1819) która poślubiła hrabiego Eustachego Stadnickiego. W 1863 roku chłopi przeciwni powstaniu styczniowego dokonali marszu na Grybów, gdzie znajdował się punkt werbunkowy powstańców[potrzebny przypis]. W 1873 roku całą ziemską posiadłość w Białej Niżnej wraz z dworem, młynem i tartakiem hrabina Konstancja Stadnicka zapisała testamentem sporządzonym 18 listopada, napisała w nim: … postanawiam aby to miejsce Biała Niżna, tyle dla mnie drogie... było przeznaczone na chwałę Bożą i pożytek wiejskiej ludności ... zapisuję pożytecznemu zgromadzeniu sióstr Dominikanek będących w Wielowsi…[8]. W 1876 roku zmarł hrabia Eustachy Stadnicki, pochowany został w kaplicy grobowej Stadnickich przy kościele parafialnym w Grybowie. Rok po śmierci męża w 1877 roku Konstancja spotkała się założycielką zgromadzenia Kolumbą Białecką aby omówić przekazanie majątku zakonowi. Konstancja Stadnicka zmarła 23 stycznia 1881 roku, pochowana została w Grybowie. Po śmierci Konstancji majątek użytkowała kuzynka hrabina Olimpia Stadnicka do 11 maja 1895. Klasztor Zgromadzenia Sióstr świętego Dominika powstał po przejęciu majątku w Białej Niżnej przez zgromadzenie w 1895 i tym samym roku rozbudowano kaplicę dworską na potrzeby zakonu. W latach 1938-1939 kaplicę rozbudowano która po poświęceniu 17 grudnia 1944 roku pełniła funkcję kościoła dla zakonu i mieszkańców wsi[9]. W okresie okupacji niemieckiej administrator folwarku klasztoru ks Ludwik Jaroński[10] działał w konspiracyjnym podziemiu w komórce Uprawa zaopatrującej oddziały partyzanckie w żywność[11].

Przez miejscowość przebiegają droga krajowa nr 28 oraz droga wojewódzka nr 981[4].

Cmentarz żydowski w Białej Niżnej | edytuj kod

 Osobny artykuł: Cmentarz żydowski w Białej Niżnej.

W Białej Niżnej w 1942 roku w czasie okupacji niemieckiej naziści zamordowali 360 Żydów, po wojnie w miejscu zbrodni wojennej wybudowano pomnik i utworzono cmentarz żydowski.

Edukacja | edytuj kod

W Białej Niżnej działa Zespół Szkolno-Przedszkolny im. św. Jana Kantego.

Ochotnicza Straż Pożarna | edytuj kod

W miejscowości znajduje się jednostka OSP założona w 1912 roku, posiada samochód DAF GBA[12].

Urodzeni w Białej Niżnej | edytuj kod

  • Jan Lamers – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego
  • Stanisław Kogut – polityk, senator
  • Zofia Świdrak – polska plastyczka, działaczka społeczna i animatorka kultury
  • Józef Krok – redemptorysta, kapelan Duszpasterstwa Morskiego, założyciel ośrodka Stella Maris w Gdyni

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane statystyczne Gminy Grybów. Stan na dzień 25 marca 2019. [dostęp 2020-12-01].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 24 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .data dostępu?
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 98.
  4. a b Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  7. Sławomir Kubisa "Ziemia Grybowska",przewodnik turystyczny
  8. ss. Dominikanki, www.sp.bialanizna.pl [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  9. Urodziny Hrabiny Stadnickiego w Białej Niżnej, „Kurier Grybowski”, Nr/61, 2014, s. 13-14, ISSN 1509-670X .
  10. ks. Ludwik Jaroński, do roku 1939 kapelan w stopniu pułkownika w jednym z garnizonów w Małopolsce
  11. Józef Bieniek “Nad brzegami Ropy” str76
  12. OSP Białą Niżna na stronie nowysacz112.pl

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Biała Niżna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy