Bilety kasowe Księstwa Warszawskiego


Bilety kasowe Księstwa Warszawskiego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bilety kasowe Księstwa Warszawskiego – papierowe znaki pieniężne nazwane biletami kasowymi, wyemitowane z datą 1 grudnia 1810 w okresie Księstwa Warszawskiego[1].

Spis treści

Historia biletów kasowych Księstwa Warszawskiego | edytuj kod

Na mocy pokoju w Tylży w 1807 r. utworzono niewielkie, uzależnione od Francji państewko – Księstwo Warszawskie[2].

Wprowadzony w 1810 r. ustrój monetarny księstwa nawiązywał do ustroju z okresu insurekcji kościuszkowskiej. Ustanowiono stopę menniczą dostosowaną do monety pruskiej, a nawet niewiele od niej wyższą (zawartość czystego srebra w talarze była o 0,2 grama niższa niż w pruskim odpowiedniku). Pomimo nawiązań do reformy z 1794 r. pieniądze ukształtowano na wzór saski, ze względu na unię personalną z Saksonią. W księstwie równolegle obiegały pieniądze saskie o tych samych nazwach, ale różniące się kursem, wyższym przeciętnie o 6%[3].

Gospodarka księstwa znajdowała się w ciężkim stanie z powodów[2]:

  • ogromnych zniszczeń wojennych,
  • konieczności wyposażenia i utrzymania dużej armii,
  • spłacania kredytów zaciągniętych przez obywateli w bankach pruskich, które przejął teraz rząd francuski (tzw. sumy bajońskie).

W skarbie był dotkliwy deficyt gotówki. Saski doradca finansowy Manteuffel opracował projekt dekretu o emisji pieniądza papierowego, który król Fryderyk August podpisał 29 grudnia 1810 r., antydatowany na 1 grudnia 1810 r., ze względu na trwający już druk dekretowanych znaków pieniężnych. Jako instytucję emisyjną powołano Komisję do Dyrekcji Biletów Kasowych, niezależną od polskiego rządu księstwa, podległą bezpośrednio królowi Saksonii[2].

Bilety weszły do obiegu dopiero 2 lipca 1811 r[4]. Były drukowane w Dreźnie[4], w ogólnym nakładzie 1 010 000 sztuk, o łącznej wartości 9 mln złotych polskich[2]. Dekretem nadano im nazwę „Kassowy-Bilet Xięstwa Warszawskiego”. Były emitowane w odcinkach o wartości: 1, 2 i 5 talarów (1 talar = 6 złote polskie)[2]. Każdy z rodzajów biletów o wymiarach około 98 x 177 mm miał[2]:

  • faksymile podpisów jednej z dziewięciu par – komisarza i kontrolera,
  • znaki wodne,
  • suche stemple z herbem króla oraz
  • stempel kontrolera.

Ich grafika była wzorowana na podobnych biletach saskich[4].

Podobnie jak w przypadku biletów insurekcji kościuszkowskiej miały również charakter substytutowy i były zabezpieczone na przewidywanych przychodach celnych. Nie miały one jednak kursu przymusowego a jedynie kasowy i to tylko do połowy wpłacanej kwoty. Dodatkowo przy wymianie na srebrny kurant dokonywano potrącenia czterech groszy od jednego talara – agio wynosiło ponad 2%[3].

Emisja biletów Księstwa Warszawskiego, poza sposobem na poradzenie sobie z ogromnym deficytem skarbu, miała również na celu wyeliminowanie z obiegu austriackich bankocetli[5].

Ze względu na powszechny brak zaufania do biletów kasowych, m.in. z powodu potrącania adio przy ich wymianie w kasie, obieg biletów był niewielki i nie przekraczał 3 mln złotych polskich. Skarb księstwa nie odniósł dużych korzyści z tej emisji[2].

W 1812 r. Wielka Armia Napoleona poniosła klęskę w wojnie z Rosją, co spowodowało w rezultacie zajęcie i okupację Księstwa Warszawskiego przez wojsko rosyjskie. Wśród posiadaczy biletów kasowych wybuchła panika. Kasa zmuszona była do całkowitej ich wymiany na monety. Pozostające u ludności kilkanaście tysięcy biletów kasowych miało być wykupione w latach 1815–1816 przez działającą w Królestwie Polskim Centralną Komisję Likwidacyjną byłego Księstwa Warszawskiego. Pomimo ostemplowania tych biletów pieczątką o treści „Kommis. Central. Likwid.” do ich wykupu nigdy nie doszło. Stały się jeszcze jedną pamiątką narodową[6].

Bilety kasowe emisji 1810[7][8][9] | edytuj kod

Bilety obiegowe | edytuj kod

Wzory | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. LechL. Kokociński LechL., Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 26–31, ISBN 83-903459-5-1 .
  2. a b c d e f g LechL. Kokociński LechL., Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 26, ISBN 83-903459-5-1 .
  3. a b AdamA. Dylewski AdamA., Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 232–233, ISBN 978-83-7705-068-2 .
  4. a b c BorysB. Paszkiewicz BorysB., Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 172, ISBN 978-83-62939-00-8 .
  5. BorysB. Paszkiewicz BorysB., Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 233, ISBN 978-83-62939-00-8 .
  6. LechL. Kokociński LechL., Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 28, ISBN 83-903459-5-1 .
  7. CzesławC. Miłczak CzesławC., Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1794, 2000–2002 .
  8. MarianM. Kowalski MarianM., Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, WiesławaW. Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 40–41 .
  9. Od barteru do banknotu, Do Rzeczy, 18 grudnia 2017 [dostęp 2019-03-24]  (pol.).
  10. Salon Numizmatyczny Mateusz Wójcicki, www.facebook.com [dostęp 2020-01-05]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Bilety kasowe Księstwa Warszawskiego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy