Bitwa pod Lubawą


Bitwa pod Lubawą w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bitwa pod Lubawą odbyła się w kwietniu lub maju 1263 roku pomiędzy Prusami z plemienia Natangów a Krzyżakami; zakończyła się zwycięstwem Prusów.

Starcie to miało miejsce podczas II powstania pruskiego. Natangowie, na czele których stał Herkus Monte, w trakcie odwrotu po najeździe na ziemię chełmińską zostali doścignięci przez siły zakonne pod wodzą mistrza krajowego Helmeryka von Würzburga. Starcie zakończyło się druzgocącą klęską Krzyżaków. Uznawane jest za jedną z ich największych przegranych w trakcie podboju Prus.

Spis treści

Tło historyczne | edytuj kod

 Osobny artykuł: II powstanie pruskie.

Powstanie, które wybuchło we wrześniu 1260 roku, zagroziło istnieniu państwa zakonnego w Prusach. Wzięły w nim udział prawie wszystkie plemiona pruskie, jedynie Pomezanie pozostali lojalni wobec Krzyżaków[1]. W ciągu pierwszych trzech lat walk powstańcy odnieśli szereg sukcesów, zdobywając małe grody, jak i niszcząc osady niemieckie oraz pobratymców, którzy pozostali po stronie Zakonu. Większe grody, jak na przykład Braniewo, Lidzbark czy Reszel, padły po dłuższych oblężeniach – wzięte głodem lub porzucane przez załogi. Wsparciem dla Prusów były także ataki Litwinów i Jaćwingów na Krzyżaków, przeprowadzane w tym samym czasie. Do zwycięstw przyczynili się także wodzowie poszczególnych plemion, którzy wcześniej służyli w siłach zakonnych, dzięki czemu poznali możliwości przeciwnika oraz jego sposoby walki. Jednym z nich był Herkus Monte, wódz Natangów[2].

Krzyżacy z wielkim trudem obronili grody położone nad rzekami i Zalewem Wiślanym, takie jak Elbląg, Królewiec, Bałga czy Welawa[1]. Poza nimi utrzymali ziemię chełmińską, natomiast z Pomezanii, mimo prób obrony, zostali wyparci[3]. Pomoc udzielana im w ciągu tych trzech lat ze strony niektórych książąt polskich i krzyżowców niemieckich była niewystarczająca, po części z powodu zaabsorbowania łacińskiej Europy innymi wydarzeniami i problemami[4].

W 1263 roku Natangowie pod wodzą Montego, którzy byli szczególnie groźnymi przeciwnikami dla Krzyżaków, wyprawili się na ziemię chełmińską. Poruszając się pod osłoną puszcz, dokonali niespodziewanego dla zakonu najazdu[5]. Złupili zaatakowane tereny, niszcząc nieumocnione osady i uprowadzając tamtejszą ludność w niewolę. Wedle krzyżackiego kronikarza Piotra z Dusburga, Monte „ziemię chełmińską uczynił czerwoną od krwi chrześcijańskiej”[6]. Natangowie zdobyli gród w Radzyniu, zaatakowali również Chełmżę, siedzibę biskupa[7], a być może zapuścili się także pod Toruń i Grudziądz[8]. Po złupieniu ziemi chełmińskiej rozpoczęli odwrót na swoje tereny. W pościg za nimi, na czele zebranych sił zakonnych, ruszył mistrz krajowy Prus Helmeryk von Würzburg. Udało mu się dogonić Prusów w ziemi lubawskiej[9].

Bitwa | edytuj kod

Do starcia między Krzyżakami a Natangami doszło w kwietniu lub maju 1263 roku[10] pod Lubawą – jak powszechnie się przyjmuje[11] – czy też w jej okolicy, pod wsią Fijewo[8]. Wysunięto także koncepcję, w myśl której siły Montego ominęły okolice samego miasta, a bitwę stoczono na pograniczu ziemi lubawskiej z pozostałą częścią Sasiny[12].

Monte, zapewne spodziewając się pościgu, nie został zaskoczony obecnością Krzyżaków[13]. Natangowie osłonili swoją pozycję zasiekami[14]. Możliwe, iż wykorzystali do tego dawne nadgraniczne umocnienia, chroniące okoliczne gródki pruskie. Niewykluczone też, że przyłączyli się do nich miejscowi Sasinowie, co również mogło skłonić Montego do przyjęcia bitwy[12].

Doścignąwszy Prusów, mistrz Würzburg zdecydował się na atak mimo trudnej sytuacji i doświadczeń porażek oddziałów zakonnych, które podjęły walkę z przeciwnikiem w podobnych warunkach[15]. Bitwa rozpoczęła się więc natarciem krzyżackim. Wedle opisu Piotra z Dusburga, pruscy wojownicy stawili skuteczny opór, odpierając kolejne uderzenia. W końcu zostali zmuszeni do ucieczki, a Krzyżacy rzucili się za nimi w pościg, łamiąc szyk. Jednak Natangowie dostrzegli rozproszenie sił wroga i zawrócili do walki[6]. Być może ucieczka ludzi Montego była przemyślanym manewrem: zasadzką, w którą udało się wciągnąć przeciwnika[16]. Ostatecznie, w boju, który ponownie wywiązał się wśród zasieków, Krzyżacy ponieśli druzgocącą klęskę[17].

Skutki | edytuj kod

W przegranej bitwie poległ mistrz Helmeryk von Würzburg i 40 braci-rycerzy oraz nieznana, acz zapewne spora, liczba pozostałych jego podkomendnych (może kilkukrotnie więcej niż rycerzy zakonnych)[18]. Prawdopodobnie w starciu poniósł śmierć także Teodoryk, marszałek Prus[19]. Możliwe, iż praktycznie cały zakonny oddział został wybity, bowiem Dusburg w swojej kronice podaje, że razem z braćmi-rycerzami zginęło „całe wojsko chrześcijańskie”[6].

Była to dla Krzyżaków bardzo dotkliwa klęska. Piotr z Dusburga podał, że była uznawana za większą przegraną niż batalia pod Durben – jednak nie ze względu na wysokość strat, które były niższe niż w tamtym starciu, ale z racji ich dotkliwości, bowiem pod Lubawą zginęli bardzo doświadczeni bracia-rycerze, zaprawieni w boju, jak i biegli w zarządzaniu[6]. Bitwę tą zalicza się do największych klęsk krzyżackich w ciągu całego podboju Prus[20].

Prusowie, którzy wedle krzyżackiego kronikarza również ponieśli spore straty (głównie w trakcie ucieczki przez Krzyżakami)[6], mogli spokojnie powrócić do Natangii. Zwycięstwo to bywa uznawane za najbardziej błyskotliwy sukces Herkusa Montego[21].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Biskup i Labuda 1986 ↓, s. 180; Potkowski 1994 ↓, s. 22.
  2. Potkowski 1994 ↓, s. 22; Okulicz-Kozaryn 1997 ↓, s. 400.
  3. Potkowski 1994 ↓, s. 23; Okulicz-Kozaryn 1997 ↓, s. 401.
  4. Biskup i Labuda 1986 ↓, s. 180; Potkowski 1994 ↓, s. 23; Państwo zakonu ↓, s. 87.
  5. Biskup i Labuda 1986 ↓, s. 180; Okulicz-Kozaryn 1997 ↓, s. 401; Pizuński 1999 ↓, s. 129; Państwo zakonu ↓, s. 87.
  6. a b c d e Piotr z Dusburga ↓, s. 117 (III, 123).
  7. Okulicz-Kozaryn 1997 ↓, s. 401.
  8. a b Sypkowie 2004 ↓, s. 48.
  9. Pizuński 1999 ↓, s. 129; Dorna 2004 ↓, s. 181; Państwo zakonu ↓, s. 87.
  10. Dorna 2004 ↓, s. 181.
  11. Biskup i Labuda 1986 ↓, s. 181; Potkowski 1994 ↓, s. 22; Pizuński 1999 ↓, s. 129; Necio 2000 ↓, s. XX.
  12. a b Powierski 2001 ↓, s. 70.
  13. Necio 2000 ↓, s. XX
  14. Piotr z Dusburga ↓, s. 117 (III, 123). Pizuński 1999 ↓, s. 129 i Necio 2000 ↓, s. XX podają, iż pozycje Prusów broniło siedem linii zasieków.
  15. Pizuński 1999 ↓, s. 129; Necio 2000 ↓, s. XX.
  16. Powierski 2001 ↓, s. 70; Sypkowie 2004 ↓, s. 49 (tu podano, iż Prusowie rzucili się do pozorowanej ucieczki na sam widok Krzyżaków); Biziuk 2011 ↓, s. 12.
  17. Piotr z Dusburga ↓, s. 117 (III, 123); Pizuński 1999 ↓, s. 129; Powierski 2001 ↓, s. 70.
  18. Piotr z Dusburga ↓, s. 117 (III, 123); Pizuński 1999 ↓, s. 129; Niecio 2000 ↓, s. XXI; Dorna 2004 ↓, s. 181.
  19. Nie ma co do tego pewności, ponieważ Dusburg wspomina o śmierci tego dostojnika również przy okazji innej bitwy, Piotr z Dusburga ↓, s. 117 (III, 123).
  20. Pizuński 1999 ↓, s. 129
  21. Niecio 2000 ↓, s. XX.

Bibliografia | edytuj kod

  • Marian Biskup, Gerard Labuda: Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, seria: Seria Monografii Pomorskich. ISBN 83-215-7220-0.
  • Piotr Biziuk. Pruski Braveheart. „Focus Historia”. 7–8/2011, s. 8–13, 2011. ISSN 1234-9992
  • Piotr z Dusburga: Kronika ziemi pruskiej. przeł. Sławomir Wyszomirski ; wstęo i koment. Jarosław Wenta. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2004. ISBN 83-231-1744-6.
  • Maciej Dorna: Bracia zakonu krzyżackiego w Prusach w latach 1228–1309. Studium prozopograficzne. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2004, seria: Poznańskie Studia Historyczne. ISBN 83-7177-275-0.
  • Jerzy Necio: Rycerz Herkus Monte wódz Natangów. Lidzbark Warmiński: Rycerze Lidzbarskiego Zamku, Ryszard Dudek, 2000.
  • Łucja Okulicz-Kozaryn: Dzieje Prusów. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Leopoldinum, 1997, seria: Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Seria Humanistyczna. ISBN 83-85220-62-3.
  • Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo. red. naukowa Marian Biskup, Roman Czaja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-01-15526-1.
  • Paweł Pizuński: Krzyżacy od A do Z. Skarszewy: „Arenga”, 1999, s. 129 (hasło Lubawa – bitwa). ISBN 83-909057-6-0.
  • Edward Potkowski: Grunwald. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1994, seria: Dzieje Narodu i Państwa Polskiego (t. I-11). ISBN 83-03-03641-6.
  • Jan Powierski: Prusowie, Mazowsze i sprowadzenie Krzyżaków do Polski. T. 2 (cz. 1). Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku, 2001. ISBN 83-86206-48-9.
  • Agnieszka Sypek, Robert Sypek: Krzyżacy. Podbój Prus – dzieje militarne. Warszawa: Egros, 2004, seria: W Kręgu Średniowiecza. ISBN 83-88185-65-9.
Na podstawie artykułu: "Bitwa pod Lubawą" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy