Bożena Stelmachowska


Bożena Stelmachowska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bożena Stelmachowska (ur. 5 grudnia 1889 we Wrześni, zm. 21 listopada 1956 w Toruniu[1]) – etnografka, działaczka społeczna, badaczka tradycyjnej kultury Słowińców i Kaszub.

Spis treści

Rodzina | edytuj kod

Jej ojciec – Ksawery (zm. 1908) był architektem. Matka – Ludwika z Hundtów pochodziła z rodziny emigrantów szkockich osiadłych na Pałukach, w miejscowości Ośno[2]. Była najmłodsza z sześciorga rodzeństwa. Brat Bronisław (ur. 1883, zm. 1940 w Katyniu) był prawnikiem i profesorem Uniwersytetu Poznańskiego oraz Sędzią Sądu Najwyższego. Brat Metody (ur. 1885, zm. 1927) w latach 1919-1927 był starostą rawickim[3].

Wykształcenie i praca | edytuj kod

W 1908 roku skończyła pensję żeńską. W latach 1911-1918 pracowała jako nauczycielka języka polskiego w tajnej szkole polskiej przy parafii Św. Łazarza w Poznaniu. W tym czasie uczyła się historii i literatury polskiej na kursach organizowanych przez tajne Towarzystwo Tomasza Zana i Towarzystwo Pomocy Rodzicielskiej oraz na wyższych kursach dla dziewcząt im. Królowej Jadwigi. W latach 1919-1925 studiowała na Uniwersytecie Poznańskim archeologię pod kierunkiem Prof. Józefa Kostrzewskiego i etnografię pod kierunkiem Jana Stanisława Bystronia. W 1925 roku uzyskała tytuł doktora na podstawie rozprawy System trzech epok w prehistorii polskiej. W latach 1920-1928 pracowała jako asystentka bibliotekarza w Katedrze Etnografii. W latach 1934-1939 pracowała jako kustosz w Muzeum Miejskim w Poznaniu, pełniąc funkcję kierowniczą. W 1939 uzyskała stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie dwóch publikacji: Rok obrzędowy na Pomorzu (Toruń 1933) oraz Podkoziołek w obrzędowości zapustnej Polski zachodniej, (Poznań 1933)[4]. W okresie II wojny światowej wykładała etnografię na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich. Od maja 1945 do stycznia 1946 pracowała na stanowisku nieetatowego docenta na Uniwersytecie Poznańskim. W 1945 roku została zatrudniona w Katedrze Etnologii i Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, od 1946 na stanowisku profesora nadzwyczajnego[4]. Współpracowała z Instytutem Bałtyckim w Gdańsku, Instytutem Zachodniosłowiańskim w Poznaniu, Szkołą Morską w Gdyni (dla której zbierała eksponaty etnograficzne). Pomagała w organizacji wystaw w Muzeum w Kartuzach i Muzeum w Kwidzynie.

Kamienica przy ul. Niegolewskich16 w Poznaniu

Działalność naukowa | edytuj kod

Redagowała wydawane przez Instytut Zachodnio-Słowiański Uniwersytetu Poznańskiego zeszyty "Archiwum Etnograficzne". Współpracowała z Komisją Etnograficzną Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1945 roku była członkinią Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (w latach 1945-1947 oraz 1953-1956 będąc członkinią Zarządu Głównego). Współpracowała z CPLiA oraz zespołami folklorystycznymi.

Była autorką publikacji książkowych, z których dwie ukazały się już po jej śmierci. Jej dorobek naukowy obejmuje kilkadziesiąt artykułów opublikowanych w czasopismach naukowych o profilu archeologicznym: „Z Otchłani wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski", „Przegląd archeologiczny”, etnograficznym: „Lud” i „Polska sztuka ludowa” oraz pozostałych: „Przegląd Zachodni”, „Teka Pomorska”, „Ziemia”, „Slavia Occidentalis”, „Kronika Miasta Poznania”, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, „Głos Uczelni”. Oprócz tego artykuły o charakterze popularnonaukowym publikowane były na łamach gazet: „Jantar”, „Kurier poznański”, „Głos Wielkopolski”, „Życie Warszawy”, „Rzeczpospolita”, „Dziennik Bałtycki”, „Rejsy” (dodatek do „Dziennika Bałtyckiego”).

Wykształciła wielu uczniów, którzy brali wraz z nią udział w terenowych badaniach etnograficznych Pomorza Gdańskiego i Zachodniego.

Działalność społeczna | edytuj kod

Działaczka Narodowej Demokracji[5], była kierowniczką działu "Ruch kobiecy" organu Narodowej Organizacji Kobiet Stronnictwa Narodowego. Została za to odznaczona w 1938 roku orderem Polonia Restituta.

Śmierć i spuścizna | edytuj kod

Zmarła 21 listopada 1956 roku w Toruniu. Staraniem jej długoletniej towarzyszki życia Wandy Brzeskiej została pochowana na Cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu[6]. W 1963 roku archiwum naukowe i prywatne zostało przekazane w akcie darowizny do Archiwum PAN Oddział w Poznaniu[7].

Wybrane publikacje | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. T.T. Karwicka T.T., W.W. Armon W.W., Bożena Felicja Maria Stelmachowska (1889-1956), E.E. Fryś-Pietraszkowa, A.A. Kowalska-Lewicka, A.A. Spiss (red.), Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, 2002, ISBN 83-87623-65-2 .
  2. AnnaA. Kutrzeba-Pojnarowa AnnaA., Kultura ludowa i jej badacze. Mit i rzeczywistość, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1977, s. 107 .
  3. Urodziny Twojego miasta, cz. II .
  4. a b TeresaT. Karwicka TeresaT., WitoldW. Armon WitoldW., Bożena Felicja Maria Stelmachowska (1889-1956), EwaE. Fryś-Pietraszkowa, AnnaA. Kowalska-Lewicka, AnnaA. Spiss (red.), Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, 2002, s. 275-276, ISBN 83-87623-65-2 .
  5. ZygmuntZ. Kaczmarek ZygmuntZ., Bożena Stelmachowska .
  6. Kwatera IVP, rz. 2, m. 17
  7. DZIAŁ III – Spuścizny uczonych polskich i ludzi kultury, P. III – 23 .

Bibliografia | edytuj kod

  • Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Kultura ludowa i jej badacze. Mit i rzeczywistość, Warszawa 1977.
  • Dorota Krystyna Rembiszewska, Etnografka o etnografce. Bożena Stelmachowska we wspomnieniach Wandy Brzeskiej, w: G. Kubica, K. Majbroda (red.), Obserwatorki z wyobraźnią. Etnograficzne i socjologiczne pisarstwo kobiet. Wrocław 2014, s. 287-295.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Bożena Stelmachowska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy