Bogusław IV


Bogusław IV w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bogusław IV zwany Ciało i Dusza (ur. między 1254 a 1255, zm. 19 lutego 1309 w Wołogoszczy?[1]) – książę pomorski i wołogoski z dynastii Gryfitów, syn Barnima I Dobrego, księcia szczecińskiego i pomorskiego oraz Małgorzaty meklemburskiej.

Spis treści

Życie i panowanie | edytuj kod

Od 1273 współrządził wraz z ojcem – Księstwem Pomorskim, od listopada 1278, z kolei w imieniu swoich małoletnich, przyrodnich braci – Barnima II i później Ottona I. Od 1280 zaczął powoływać się na ich konsens w wystawianych przez siebie dokumentach. Formalnie zostali oni dopuszczeni do współrządów w 1294. Później uzyskał dzielnicę kamieńską i ziemie na wschód od Odry[2].

Od 13 czerwca 1283 znalazł się w ramach (zawartego w Roztoku) sojuszu antybrandenburskiego zawartego m.in. przez książąt meklemburskich z dynastii Niklotowiców, Wisława II rugijskiego, Jana I sasko-lauenburskiego oraz hrabiów Schwerina i Dannenbergu, a także miast: Lubeki, Wismaru, Strzałowa, Gryfii, Szczecina, Dymina i Anklamu. W konsekwencji, w latach 1283-1284 prowadził wojnę przeciwko Marchii Brandenburskiej. W jej trakcie, 4 lipca 1283, zwrócił się do Lubeki o dalszą pomoc w prowadzeniu działań wojennych. Ułożenie pokoju z Brandenburgią (wspólnie z Wisławem II) nastąpiło 13 sierpnia 1284 na granicy pomorsko-brandenburskiej w ziemi wkrzańskiej (koło Vierraden lub Zweiraden; między Gardźcem a Świeciem Odrzańskim)[3].

23 listopada 1287, w Słupsku, zawarł przymierze z Przemysłem II i Mściwojem II, zwrócone przeciw Brandenburgii[4][5][6]. Ostatecznie, 8 września 1288 Bogusław sprzymierzył się wraz z braćmi z margrabiami brandenburskimi Ottonem IV ze Strzałą i Konradem w sprawach sukcesji w linii żeńskiej, dziedzictwa macochy Bogusława – Matyldy askańskiej oraz przebiegu granicy między oboma państwami w ziemi wkrzańskiej[7][a].

W związku ze śmiercią jednego z przyrodnich braci – Barnima II – zawarł 1 lipca 1295 (w obecności wasali) z drugim, młodszym Ottonem, układ o podziale księstwa, który ostateczny kształt otrzymał w wyniku kolejnego układu podziałowego z 12 lipca oraz regulacji podziałowych w dniu następnym. W ich wyniku Bogusław zachował dla siebie Księstwo Wołogoskie[8]. Obejmowało ono Greifswald, Wołogoszcz, Uznam, Wolin, Trzebiatów, Stargard oraz ziemię białogardzką, oddzieloną przez biskupstwo kamieńskie, które po podziale księstwa uważano za osobne państwo. Książęta pomorscy według założeń mieli stać się lennikami biskupa kamieńskiego, jednak nigdy do tego nie doszło[9].

Ostatnia dekada życia księcia pomorskiego optowała wokół zapędom Brandenburgii do ziem pomorskich. Zbrojne starcie z Brandenburczykami doprowadziło do obopólnego porozumienia, które pozostawiły w jego rękach większość ziem Księstwa Wołogoskiego. Mimo że z areny politycznej zszedł Przemysł II, który został zamordowany w Rogoźnie, linię polityki pomorskiej przejął Władysław I Łokietek. Tenże, z uwagi na wypadki na Pomorzu Gdańskim (1308) nie wykazał żadnych konkretnych działań, w celu zapobieżenia ustaleń podziałowych księstwa z 1295, które były krzywdzące dla Bogusława IV[10].

Rodzina | edytuj kod

Herb rodowy Gryfitów

Małżeństwa i potomstwo | edytuj kod

Bogusław IV był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Matylda, córka Jana I, margrabiego brandenburskiego i Juty saskiej, drugą natomiast Małgorzata, córka Wisława II, księcia rugijskiego oraz Agnieszki brunszwickiej[1].

Literatura przedmiotu z okresu XVI-XVIII w. przekazuje hipotetycznych potomków z pierwszego małżeństwa Bogusława IV, do których zaliczano: Anastazję – żonę Henryka, księcia meklemburskiego na Werlach, Annę – żonę Sambora, księcia rugijskiego oraz Helenę – żonę Bernarda, księcia anhalckiego. Współczesne badania genealogiczne odrzucają te filiacje[11].

Z drugiego małżeństwa miał natomiast pięć córek oraz jednego syna:

Genealogia | edytuj kod

Śmierć | edytuj kod

Pod koniec swojego życia, Bogusław IV czynił zapisy testamentowe (11 lutego 1309), prawdopodobnie na skutek choroby, po której spodziewano się jego śmierci. W literaturze przedmiotu istnieją rozbieżności, w kwestii dziennej datacji jego zgonu. Niektóre źródła oraz nowożytna historiografia przyjmowała datę 1 marca 1309, która była właściwie dniem jego pochówku. Współczesna genealogia przyjmuje datę 19 lutego za Kamieńską księgą zmarłych i, za którą przemawiają czynności prawne jego syna Warcisława IV oraz przyrodniego brata Ottona I[2].

Prawdopodobnie, 27 lutego lub później, ciało zmarłego księcia zostało przewiezione do Szczecina, gdzie został pochowany w kościele NMP[2]. W starszej literaturze przedmiotu podawana jest informacja, że ciało księcia wołogoskiego zostało złożone w katedrze kamieńskiej[13][14].

Uwagi | edytuj kod

  1. Być może układ ten miał miejsce przy okazji hołdu lennego wobec Brandenburgii. Z kolei w lecie 1291 (ok. 22/25 sierpnia lub w okresie po 4 lipca a przed 15 sierpnia) brał udział w zjeździe książąt Przemysła II i Mściwoja II w Nakle nad Notecią.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 159-162.
  2. a b c E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 160.
  3. A. Häckermann, Bogislaw III [w:] Allgemeine Deutsche Biographie T. 3, s. 42.
  4. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 71.
  5. S. Szczur, Historia Polski – średniowiecze, ss. 279, 287.
  6. K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 39.
  7. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 75.
  8. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 170.
  9. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 72.
  10. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, ss. 72, 74, 75.
  11. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 308.
  12. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 295-307.
  13. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 105.
  14. A. Häckermann, Bogislaw III [w:] Allgemeine Deutsche Biographie T. 3, s. 43.

Bibliografia | edytuj kod

Opracowania | edytuj kod

Literatura dodatkowa (opracowania) | edytuj kod

Literatura dodatkowa (online) | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Bogusław IV" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy