Bopomofo


Bopomofo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bopomofo, właściwie zhuyin fuhao (chiń. trad. 注音符號, chiń. upr. 注音符号, pinyin: zhùyīn fúhào) czyli „znaki do zapisywania dźwięków” lub zhuyin zimu (chiń. trad. i chiń. upr. 注音字母, pinyin: zhùyīn zìmǔ), czyli „litery opisujące dźwięki” – oparte na piśmie chińskim pismo fonetyczne służące do zapisywania wymowy znaków języka chińskiego, stosowane zwłaszcza do zapisu wymowy tzw. dialektów chińskich (faktycznie: języków chińskich, różnych od urzędowego, standardowego języka mandaryńskiego) oraz niechińskich języków Chin. Alternatywna nazwa bopomofo pochodzi od nazw pierwszych czterech znaków tego systemu pisma (ㄅ ㄆ ㄇ ㄈ, pinyin: bōpōmōfō).

Spis treści

Historia | edytuj kod

System został opracowany w latach 1912–1913 przez komisji ds. reform językowych, w której zasiadał m.in. Wu Zhihui[1]. Oficjalnie wprowadzony w Republice Chińskiej w 1930. Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej system bopomofo został zarzucony na rzecz nowego pinyin. Bopomofo jest jednak do dziś używane na Tajwanie, gdzie jest nauczane w szkołach[2].

Charakterystyka | edytuj kod

Znaki bopomofo z oznaczoną kolejnością stawiania kresek: 1) czerwona 2) zielona 3) niebieska. W opisie znaków AU odpowiada AO w pinyin, IU odpowiada Ü a EH odpowiada Ê.

Nie jest to system ani w pełni alfabetyczny, ani w pełni sylabiczny, trudno go też jednoznacznie zaliczyć do systemów alfabetyczno-sylabicznych, klasyfikuje się go więc czasem jako system półalfabetyczny. Dzieli on sylabę chińską (podstawową jednostkę morfologiczną języka chińskiego) na spółgłoskę inicjalną (inicjal) I (np. b, zh), półsamogłoskę medialną (medial) M (i, u lub ü) oraz tzw. final F, czyli resztę sylaby (samogłoskę, dwugłoskę, samogłoskę ze spółgłoską itp. np. a, ou, eng). Dla dopełnienia sylaby obowiązkowy jest zapis tonu.

Sylaba może mieć postać F, M, MF, I, IF, IM, IMF. Niektórych dźwięków finalnych nie zapisuje się wcale – np. nie zapisuje się dźwięku zapisywanego w pinyin literą "i" po z, c, s, zh, ch, sh lub r, stąd możliwy zapis sylaby jako samego inicjalu.

W systemie rozszerzonym istnieją jeszcze znaki specjalne do zapisu większej liczby tonów oraz znaki do zapisu dźwięków obcych językowi chińskiemu mandaryńskiemu, lecz występujące w innych językach chińskich oraz w językach mniejszości narodowych, np. inicjale 万 (v), 兀 (ng), 广 (gn = ń), final -Em, końcowe spółgłoski -p, -t, -k itp.

Typowy układ klawiatury wykorzystującej zhuyin fuhao

Tabela | edytuj kod

  • Tony (聲調 shēngdiào)
    • 1: nic (pinyin: ˉ)
    • 2: ˊ (pinyin: ˊ)
    • 3: ˇ (pinyin: ˇ)
    • 4: ˋ (pinyin: ˋ)
    • 5: ・ (pinyin: nic)

Pochodzenie znaków | edytuj kod

Znaki zhuyin fuhao zaprojektował Zhang Binglin i pochodzą głównie z dawnych form lub form odręcznych znaków chińskich bądź z części niektórych współczesnych znaków, które zawierają dany dla znaku bopomofo dźwięk.

Kolejność stawiania kresek | edytuj kod

Kolejność stawiania kresek jest podobna do tej w piśmie chińskim, ale znaki ㄓ czy ㄖ pisane są trzema kreskami.

Przykład użycia | edytuj kod

王之渙 《登鸛雀樓》(Wáng Zhīhuàn, Dēng Guànquè Lóu)

Użycie bopomofo jako transkrypcji fonetycznej | edytuj kod

Znaki bopomofo pisze się po prawej stronie znaków chińskich w piśmie pionowym

albo nad znakami chińskimi w piśmie poziomym.

Przypisy | edytuj kod

  1. Peter GueP.G. Zarrow Peter GueP.G., Anarchism and Chinese Political Culture, New York: Columbia University Press, 1990, ISBN 0-231-07138-8 .
  2. Minglang Zhou, Hongkai Sun: Language policy in the People's Republic of China: theory and practice since 1949. Boston: Kluwer Academic Publishers, 2004, s. 22, seria: Language policy. ISBN 978-1-4020-8038-8.
  3. Dane Unihan dla U+ 20000
Kontrola autorytatywna (pismo naturalne):
Na podstawie artykułu: "Bopomofo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy