Botswana


Na mapach: 22,2°S 23,7°E/-22,200000 23,700000

Botswana w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo w południowej Afryce, bez dostępu do morza. Do 1966 Botswana była brytyjskim protektoratem pod nazwą Beczuana, dziś członek Unii Afrykańskiej. Graniczy z RPA (1840 km), Namibią (1360 km), Zimbabwe (813 km) i Zambią (ok. 0,7 km).

Największe miasta: Gaborone, Francistown, Selebi-Pikwe.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Geografia Botswany.

Botswana, położona w południowej Afryce, nie ma dostępu do morza, co sprawia, że pod wieloma względami jest ona uzależniona gospodarczo od swoich sąsiadów.

Większą część kraju zajmuje półpustynna, bezodpływowa kotlina Kalahari. Jej średnia wysokość wynosi około 800 m n.p.m. Na północy znajduje się bagienny obszar śródlądowej delty Okawango. Okresowo wody przedostają się dalej na wschód do niecki Makgadikgadi. Najważniejszą rzeką Botswany jest położona na południowo-wschodniej granicy Limpopo, gdzie koncentruje się ludność Botswany, w tym stolica kraju Gaborone.

W Botswanie panuje klimat podzwrotnikowy suchy z porą gorącą od października do marca. Opady są skąpe (od 750 mm na północy do 125 mm na południu) i nieprzewidywalne. Większość terytorium kraju porasta ciernista sawanna, a około 1% widne suche lasy (w dolinie rzeki Chobe na północy).

Historia | edytuj kod

Afryka Południowa w 1885: posiadłości brytyjskie, w tym protektorat Beczuana, zaznaczone na różowo

Tereny dzisiejszej Botswany pierwotnie były zamieszkiwane przez Buszmenów. Od przełomu XVI i XVII wieku zaczął na nie napływać lud Tswana, posługujący się językiem tswana z rodziny bantu.

W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęły się walki plemienne, a także walki z Burami z Transwalu. Doprowadziło to do objęcia Botswany (nazywanej wówczas Beczuana, ang. Bechuanaland) brytyjskim protektoratem w roku 1885.

Beczuana miała być przyłączona do Kraju Przylądkowego, ale ostatecznie ten projekt upadł. W latach 50. XX wieku w Beczuanie powstały ruchy narodowowyzwoleńcze, które doprowadziły w roku 1966 do niepodległości kraju, pod nazwą Botswana. Pierwszym prezydentem został Seretse Khama. Wybrano go ponownie na dwie kolejne kadencje i zmarł pełniąc urząd 13 lipca 1980. Prezydenturę po nim objął będący wówczas wiceprezydentem Quett Masire, który uzyskał reelekcje w wyborach w 1984, 1989 i 1994. W 1998 prezydentem został Festus Mogae, który sprawował władzę do chwili ustąpienia z urzędu w roku 2008. W latach 2008–2018 urząd prezydenta sprawował Seretse Ian Khama – syn pierwszego prezydenta Seretse Khamy.

Ustrój polityczny | edytuj kod

Botswana widziana z kosmosu

Botswana jest parlamentarną republiką w ramach Wspólnoty Narodów. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany w pośrednich wyborach przez Zgromadzenie Narodowe na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje członków rządu.

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu. W wyższej izbie, doradczej 15-osobowej Izbie Wodzów (House of Chiefs) zasiada 8 wodzów najważniejszych plemion, 4 członków wybieranych co 5 lat i 3 członków wybieranych przez pozostałych 12. Niższa izba, Zgromadzenie Narodowe (National Assembly), składa się z 40 członków wybieranych w bezpośrednich wyborach na 5-letnią kadencję. Główną partią jest Demokratyczna Partia Botswany (BDP).

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Botswany.

Pod względem administracyjnym Botswana podzielona jest na 9 dystryktów:

Gospodarka | edytuj kod

Botswana notuje najwyższy wzrost PKB na osobę na świecie. Średni wzrost w latach 1966-1999 wyniósł ponad 9%. Ten spektakularny rozwój Botswana zawdzięcza głównie reformom gospodarczym dokonanym przez Seretse Khamę oraz wydobyciu diamentów. W chwili obecnej Botswana boryka się z epidemią AIDS: według szacunków co trzeci mieszkaniec tego państwa jest zakażony wirusem HIV.

Najwyższe zyski przynosi gospodarce Botswany górnictwo, choć większość ludności pracuje w rolnictwie. Tylko 2% powierzchni kraju stanowią grunty orne, 70% to pastwiska. Krajowa produkcja żywności rolnej jedynie w połowie zaspokaja potrzeby mieszkańców, ale kraj nie ma problemu z zapewnieniem importu brakującej żywności. Botswana jest za to znaczącym eksporterem mięsa wołowego. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, sorgo, orzeszki ziemne, proso zwyczajne, słoneczniki zwyczajne, rośliny strączkowe, warzywa, owoce oraz bawełnę. Z powodu suszy zmniejszyło się pogłowie bydła i owiec. W pobliżu miejscowości Orapa i Jwaneng znajdują się bogate złoża diamentów. Botswana jest największym na świecie producentem tego minerału. Dochody z jego sprzedaży stanowią 80% zysków z eksportu. W Botswanie eksploatuje się także bogate złoża niklu i miedzi.

17% terytorium kraju zajmują parki narodowe i rezerwaty dzikiej zwierzyny. Do 2013 roku istotnym elementem gospodarki była turystyka łowiecka, przychody z której szacowano na 20 mln USD rocznie. Od 1 stycznia 2014 wprowadzono jednak, z przyczyn etycznych i dla ochrony zwierzyny, zakaz polowań na terenach publicznych[2].

FrancistownGaboroneGhanziHukuntsiJwanengKasaneKhwai River LodgeLobatseMaunOrapaPalapyeSelebi-PhikweShakaweSua PanTshabong Porty lotnicze w Botswanie

Demografia | edytuj kod

Grupy etniczne | edytuj kod

Religia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Religia w Botswanie.

Religia w Botswanie zdominowana jest głównie przez chrześcijaństwo (65-72%) i tradycyjne religie plemienne (6-32%)[4]. Do mniejszych grup religijnych należą: bahaiści (0,8%), muzułmanie (0,5%) i hinduiści (0,3%)[5]. Konstytucja Botswany gwarantuje wolność wyznania, a rząd na ogół przestrzega tego prawa w praktyce. Wszystkie organizacje, w tym grupy religijne, mają obowiązek zarejestrować się w rządzie[6].

Obecnie większość chrześcijan należy do niezależnych Kościołów afrykańskich, głównie są to Kościoły syjonistyczne. Inne ważniejsze grupy chrześcijańskie to różne wyznania protestanckie (12%) i katolicy (4-6%). Wśród wyznań protestanckich przeważają: zielonoświątkowcy (5,6%), luteranie (1,6%), adwentyści dnia siódmego (1,5%), kongregacjonaliści (1,5%), metodyści (0,8%) i anglikanie (0,6%)[5].

Istnieją tutaj również niewielkie wspólnoty mormonów i Świadków Jehowy.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Botswanie.

Święta państwowe | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  2. Paweł Kardasz: Pożegnanie z Botswaną. Magazyn Sezon. [dostęp 2015-11-28].
  3. Country: Botswana – People Groups (ang.). Joshua Project, 2018. [dostęp 30 czerwca 2018].
  4. 1615 L.1. L. Street 1615 L.1. L. i inni, Table: Religious Composition by Country, in Percentages, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 18 grudnia 2012 [dostęp 2017-02-13] .
  5. a b JasonJ. Mandryk JasonJ., Operation World - Botswana, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2017-02-11] .
  6. United Nations High Commissioner forU.N.H.C. Refugees United Nations High Commissioner forU.N.H.C., Refworld | 2007 Report on International Religious Freedom - Botswana, „Refworld” [dostęp 2017-02-13]  (ang.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (kraj):
Na podstawie artykułu: "Botswana" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy