Brdów


Na mapach: 52°21′12,52″N 18°43′46,00″E/52,353478 18,729444

Brdów w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Dawny herb miejski Brdowa

Brdówdawne miasto, obecnie wieś w Polsce, administracyjnie w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak. Kulturowo Brdów położony jest na pograniczu Kujaw i Wielkopolski; leży na Pojezierzu Kujawskim, na tzw. Kujawach Borowych, nad Jeziorem Brdowskim. Miejscowość liczy około tysiąc mieszkańców; jest lokalnym ośrodkiem kultu religijnego i turystyki. Znajduje się tu kościół i klasztor oo. Paulinówsanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej.

Brdów pierwszy raz wymieniony został w bulli papieskiej w 1136 roku jako Brdovo[2].

W latach 1436-1870 był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Miasto rządowe Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie brzeskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiego[4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Spis treści

Części wsi | edytuj kod

Brdów na mapie Kujaw Centrum Brdowa Panorama Brdowa

Transport i komunikacja | edytuj kod

Miejscowość położona jest 20 km na północny wschód od Koła.

W Brdowie krzyżują się następujące drogi:

Ponadto przez sołectwo Brdów przebiega 263: SłupcaSompolnoKłodawaDąbie

W miejscowości znajdują się dwa przystanki autobusowe, skąd odjeżdżają autobusy m.in. do Torunia. Najbliższa stacja kolejowa mieści się w Babiaku, ok. 4 km na zachód od Brdowa.

Powierzchnia sołectwa Brdów | edytuj kod

  • tereny zabudowane – 2,96 km²
  • użytki rolne – 5,32 km²
  • łącznie – 8,28 km²

Demografia | edytuj kod

[7][8][9]

W skład sołectwa Brdów zaliczane są także przyległe kolonie: Ostrowy Brdowskie (ludność: 40), Grądy Brdowskie (ludność: 80), Kolonia od Bugaja (ludność: 50), Kolonia od Babiaka (ludność: 70); praktycznie stanowią one i tak odrębne wsie.

Klimat | edytuj kod

Brdów położony jest w centrum wielkopolskiej dzielnicy klimatycznej. Jest obszarem o bardzo małym opadzie rocznym ok. 502 mm, leży w krainie wiecznych wiatrów. Liczba dni z przymrozkami waha się od 50 do 75, temperatura całkowita 8,7 °C. Średnie miesięczne zachmurzenie wynosi 66%, najmniejsze w sierpniu 50% i w czerwcu 52%, a największe w listopadzie 82%. Dane uzyskane ze stacji meteorologicznej w Kole wynosiły:

  • średnia temperatura powietrza +8,7 °C
  • średnia temperatura dla stycznia +1,4 °C
  • średnia temperatura dla lipca +17,9 °C
  • średnia wilgotność względna 81,2%
  • roczna suma opadów 505,2 mm[10].

Nazwa miejscowości | edytuj kod

Nazwa miejscowości zapewne wywodzi się od czasownika brodzić, związane jest to z położeniem osady na terenach podmokłych, pomiędzy jeziorami; ówczesna ludność, by dotrzeć do wsi musiała wpierw brodzić w wodzie.

Pierwsze pisane źródła z 1136 roku określają miejscowość jako Brdovo[11], w XIX wieku pojawia się także nazwa Brdowsk[12]. W czasie okupacji niemieckiej w latach 1939-1945 nazwa została zmieniona na Seestetten. Po II wojnie światowej wrócono do nazwy Brdów.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Brdowa. Centrum Brdowa w 1944 Zabudowa małomiasteczkowa w Brdowie Gotyckie prezbiterium kościoła z XIV wieku

Kalendarium Brdowa:

  • około 3700 p. n. e. – pierwsze ślady człowieka, o czym świadczą grobowce megalityczne (tzw. kopce kujawskie) z okresu kultury pucharów lejkowatych w okolicach Brdowa, m.in. w Gaju.
  • XII w.:
  • XIII w.:
    • 1266 r. – druga pisemna wzmianka o Brdowie w dokumencie z rozprawy sądowej, w którym wymieniono imię Albertus de Brdovo. Był on kapelanem dworu Kazimierza księcia kujawskiego i łęczyckiego.
  • XIV w.:
    • 1326 r. – pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu parafii w Brdowie, wchodziła ona w skład dekanatu radziejowskiego i diecezji kujawsko-pomorskiej[14] z biskupstwem we Włocławku.
    • 1399 r. – pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu kościoła w Brdowie. Była to zapewne świątynia gotycka, która zastąpiła wcześniejszy drewniany kościół.
  • XV w.:
  • XVI w.:
    • 1525 r. – Król Zygmunt I Stary nadał miastu przywileje dni targowych.
    • 1562 r. – Król Zygmunt August odnowił prawa miejskie i lokował Brdów na prawie magdeburskim. Miasto na przestrzeni lat otrzymywało liczne przywileje, które miały przyczynić się do rozwoju miasta.
    • 1584 r. – w Brdowie założono szpital i przytułek dla starców i kalek.
  • XVII w.:
    • 23 sierpnia 1655 r. – miasto zostało zniszczone przez Szwedów.
    • 24 kwietnia 1656 r. – Szwedzi ponownie wrócili do miasta i je spalili.
    • około 1690 r. – przy kościele parafialnym zbudowano barokowy klasztor.
  • XVIII w.:
    • W dokumentach miejskich z XVIII w. pojawiają się niektóre nazwy ulic: ul. Pijarska, ul. Kołowa, ul. Rynek.
    • Częste pożary utrudniały rozwój miasta, działo się tak m.in. w latach: 1748, 1761, 1769, 1793.
    • 1748-1758 r. – odbudowano kościół po pożarze w stylu barokowym.
    • 21 października 1783 r. – władze miejskie wystąpiły do starostwa o prawo do budowy drewnianego ratusza, na co władze Koła nie wyraziły zgody.
    • 1783 r. – zbudowano nowy szpital miejski.
    • 1788-1790 r. – do brdowskiego kościoła dobudowano wieżę zegarową.
    • Ok. 1793 r. – w mieście, mimo przywileju Privilegium de non tolerandis Judaeis, zaczęli osiedlać się pierwsi Żydzi[15].
  • XIX w.:
    • 1820 r. – W mieście istniało 89 gospodarstw, 13 warsztatów sukienniczych, 1 browar oraz odbywało się 12 jarmarków, mimo że miasto posiadało przywilej 3 jarmarków w ciągu roku. Zabudowa w mieście głównie drewniana, zaczęto brukować Rynek.
    • 1824 r. – do Brdowa sprowadzili się niemieccy sukiennicy z Saksonii, którzy założyli w mieście fabrykę kuczbaju – kosmatej tkaniny wełnianej.
    • 1857 r. – Liczba mieszkańców Brdowa wyniosła 829 osób, z czego 96 stanowili Żydzi trudniący się głównie handlem.
    • 29 kwietnia 1863 r. – w pobliskich Nowinach Brdowskich doszło do bitwy pod Brdowem, w której polskie oddziały, dowodzone przez Léona Younga de Blankenheima, stoczyły przegraną walkę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali – dowodzonymi przez gen. Apostoła Spirydonowicza Kostandę.
    • 1870 r. – władze carskie odebrały Brdowu prawa miejskie w związku z udzieleniem poparcia powstańcom w okresie powstania styczniowego.
    • 1880 r. – ludność Brdowa wyniosła rekordową liczbę 1 894 mieszkańców.
  • XX w.:
    • 1907 r. – z inicjatywy księdza Gniazdowskiego w Brdowie zbudowano nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.
    • 1938 r. – zbudowano nowy budynek szkoły, który w okresie okupacji niemieckiej pełnił funkcję szpitala.
    • 1939–1945 r. – obowiązującą nazwą miejscowości było niemieckie Seestetten (nazwa ta pochodzi od jeziora; see – po niemiecku znaczy jezioro).
    • 1952 r. – do Brdowa powrócili oo. Paulini.
    • 19 czerwca 1983 r. – Jan Paweł II ukoronował obraz Matki Boskiej Zwycięskiej z Brdowa na Jasnej Górze.
    • 30 listopada 1983 – pożar kościoła, w wyniku którego uszkodzone zostało wnętrze świątyni.
    • 1986 r. – zakończono remont kościoła po pożarze.
    • 1999 r. – Brdów nawiązał współpracę zagraniczną z Ojranami na Litwie.
  • XXI w.:
    • 2004 r. – w Brdowie swą działalność rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej.
    • 2010-2012 r. – centrum Brdowa zostało wyremontowane, m.in. na Rynku postawiono popiersie Fryderyka Chopina, zainstanowano nowe latarnie uliczne.
    • 2013 r. – zbudowano Centrum Sportów Wodnych na południowym brzegu Jeziora Brdowskiego.

Przynależność państwowa i administracyjna Brdowa od 1138 | edytuj kod


Brdów w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego | edytuj kod

W 1880r. w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego tak pisano o Brdowie:

Brdów osada przedtem miasteczko, nad jeziorem, powiat kolski, gmina Lubotyń, leży o 3 wiorsty na wschód od Babiaku, przy drodze z Koła do Izbicy. Posiada kościół parafialny murowany z XIV w., szkołę początkową i dom schronienia dla starców i kalek. W 1827 r. Brdów liczył 94 domy i 794 mieszkańców, w 1859 r. 85 domów i 863 mieszkańców, obecnie ma 1894 mieszkańców. (...)

Legendy | edytuj kod

Z Brdowem związanych jest wiele legend:

  • Legenda o obrazie mówi, że wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem został namalowany na życzenie Władysława Jagiełły na podobiznę swojej żony, czyli królowej Jadwigi. Sam obraz miał zostać zabrany przez króla na bitwę pod Grunwaldem[16].
  • Legenda o jeziorze opowiada o zatopionym w nim weselu, zmierzającym z kościoła po zamarzniętej wodzie, na drugi brzeg. Jak mówią podania, lód nie wytrzymał ciężaru, a woda pochłonęła wszystkich weselników razem z karocą zaprzęgniętą w konie.
  • Legenda dotycząca mieszkańców Brdowa opowiada o pojedynku dwóch braci o rękę kobiety, który oboje przepłacili życiem. Wspomina o tym w swojej poezji ks. Józef Markowski na pocz. XX wieku.
  • Zgodnie z miejscową tradycją wydaje się być prawdą, iż pod Jeziorem Brdowskim znajduje się tunel, który łączy klasztor z wsią Radoszewice po przeciwnym brzegu jeziora.

Kościół i klasztor oo. paulinów | edytuj kod

Kościół i klasztor paulinów - od południa Kościół i klasztor paulinów - od północy Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z XV/XVI wieku

Parafię św. Wojciecha w Brdowie wzmiankowano po raz pierwszy w 1325 r. Prawdopodobnie już wcześniej na terenie obecnej świątyni istniał drewniany kościół bądź kaplica. Jedna z teorii mówi, że na terenie obecnej świątyni istniał zamek warowny, połączony tunelem pod jeziorem z dworem w Radoszewicach. W miejscu samego kościoła miał istnieć pałac biskupi. Teorię tą potwierdzałby fakt istnienia starej piwnicy, pod kościołem brdowskim, z XIV wieku[17]. Pewną datą jest rok 1399, gdy w Brdowie istniał już murowany kościół parafialny. W późniejszych wiekach wielokrotnie rozbudowywany i remontowany po pożarach. W 1436 r. król Władysław Warneńczyk istniejącą parafię przekazał pod opiekę ojcom paulinom, według woli swego ojca – Władysława Jagiełły. Ojcowie paulini opiekowali się parafią z przerwami do 1870 r., ponownie wrócili do klasztoru w 1952 roku.

Kościół św. Wojciecha, położony na wysokim brzegu Jeziora Brdowskiego to kościół orientowany, pierwotnie gotycki, zbarokizowany i rozbudowany w XVII i XVIII w. Ostatni raz odnowiony w latach 1748-1758 być może według projektu architekta Cochilego[18]. Założony na planie prostokątnym, jednonawowy, z wyodrębnionym prezbiterium. Zbudowany z cegły i otynkowany. Korpus nawowy oskarpowany, przykryty prostym sufitem, połączony z prezbiterium ostrołukiem. Prezbiterium również oskarpowane zachowało gotycką formę, zamknięte wielobocznie, nakryte sklepieniem gwiaździstym. Okna w korpusie nawowym prostokątne zakończone łukiem półkolistym, w prezbiterium - ostrołukowe. Przy prezbiterium od północy stara zakrystia, od południa – nowa. Wewnątrz nowej zakrystii sufit z fasetą, w starej zakrystii – sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Dachy świątyni dwuspadowe, kryte blachą miedzianą. Pomiędzy kościołem a klasztorem wieża czterokondygnacyjna wybudowana w 1790, ze ściętymi narożami, ujętymi w pilastry, kryta hełmem z 1877 r. Na wieży także zegar z 1769 r. W latach 19131914 do południowej ściany korpusu nawowego dobudowano neobarokową kaplicę według projektu Józefa Dziekońskiego, połączona z nawą główną łukiem półkolistym, kryta kopułą z latarnią.

Wewnątrz świątyni trzy ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. Ołtarz główny z figurami świętych zakonników i ojców Kościoła oraz obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przełomu XV/XVI wieku, zakryty srebrną sukienką z XVIII wieku. W bocznych ołtarzach obrazy: św. Pawła I Pustelnika, Chrystusa Ukrzyżowanego z Matką Bożą i Świętym Janem – wszystkie z przełomu XVII i XVIII wieku. Ambona rokokowa z rzeźbą Chrystusa na baldachimie. Organy w kościele nowe, sprowadzone po pożarze w 1983 roku. Wnętrze bogato zdobione freskami, odnowione ostatni raz po pożarze w 1983 r., nową polichromię wykonał artysta malarz z KrakowaZdzisław Pabisiak. Ponadto w kościele zabytkowa chrzcielnica z poł. XVII wieku, płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Pana Jezusa w Jordanie oraz epitafium z popiersiem ks. Bronisława Kochanowicza, który został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Dachau w 1942 roku. Na ścianach świątyni w gablotach umieszczone liczne wota, wśród nich gablota z szablami z okresu powstania styczniowego.

Na ścianach zewnętrznych kościoła umieszczono kilka tablic pamiątkowych, m.in. tablicę upamiętniającą prawa miejskie Brdowa, czy pochowanego w Brdowie Jakuba Krzyżanowskiego - dziadka Fryderyka Chopina.

Barokowy klasztor, zbudowany w końcu XVII w., usytuowany jest prostopadle od zachodu orientowanego kościoła, połączony z nim przejściem na wysokości pierwszego piętra. Klasztor spalony w 1748 r., odbudowany w 1758 r. Barokowy, dwukondygnacyjny. Wewnątrz w trakcie środkowym, korytarz sklepiony w przyziemiu kolebką na gurtach, na piętrze – kolebką krzyżową. Na osi elewacji wschodniej, brama wejściowa zamknięta łukiem odcinkowym. Szczyty północne i południowe ujęte w spływy wolutowe, zwieńczone trójkątnymi przyczółkami. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

W 1790 r. cmentarz przykościelny został zamknięty, a kościół otoczono murem z dwiema bramami, ujętymi w zdwojone pilastry, ozdobione przerywanymi szczytami.

 Osobny artykuł: Parafia św. Wojciecha w Brdowie.  Osobny artykuł: Sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej w Brdowie.  Osobny artykuł: Obraz Matki Boskiej Zwycięskiej z Brdowa.

Cmentarz | edytuj kod

 Osobny artykuł: Cmentarz w Brdowie. cmentarz parafialny

Cmentarz parafialny założono poza granicami miasta w 1790 r.

Na przestrzeni dziejów pochowano na nim niektóre znane, bądź szanowane osobistości, m.in. członkowie rodziny Poli Negri – jej dziadek Franciszek Kiełczewski, oraz wujostwo Julian i Franciszka – rodzeństwo Eleonory Kiełczewskiej – matki Poli Negri[19]. Znajduje się tu również symboliczny nagrobek Jakuba Krzyżanowskigo – dziadka Fryderyka Chopina ze strony matki[20]. Został on pochowany w Brdowie w 1805 roku. W 1863 r. w zbiorowej mogile pochowano 70-ciu powstańców styczniowych, którzy polegli w bitwie pod Brdowem, w osobnych mogiłach pochowani zostali Karol Libelt – syna poznańskiego działacza i filozofa o tym samym imieniu oraz Léon Young de Blankenheim – dowódca polskich oddziałów powstańczych pod Brdowem.

Cmentarz w 1995 roku został wpisany do rejestru zabytków. Zachowało się na nim kilkanaście XIX-wiecznych nagrobków.

Pomniki i upamiętnienia | edytuj kod

Na terenie Brdowa wiele miejsc, związanych z historią miejscowości, zostało upamiętnionych formą tablicy pamiątkowej bądź pomnika. Na samym rynku, prócz popiersia Fryderyka Chopina, znajdują się głaz z wyrytymi dwiema czaszkami, upamiętniający legendę o pojedynku dwóch braci oraz głaz upamiętniający rocznicę chrztu Polski. Tablice pamiątkowe umieszczone na ścianach kościoła upamiętniają m.in.: Jakuba Krzyżanowskiego, prawa miejskie i koronację obrazu Matki Boskiej przez Jana Pawła II. Na ścianie domu, w którym mieszkała Pola Negri również została umieszczona tablica pamiątkowa przypominająca ten fakt.

Przy remizie OSP postawiono pomnik św. Floriana. Na rozwidleniu ul. Cmentarnej i ul. Mickiewicza znajduje się z kolei figura Matki Bożej. Na skwerze w centrum Brdowa natomiast postawiono drewniane rzeźby bóstw słowiańskich.

Pomniki przyrody | edytuj kod

Na rynku w Brdowie rośnie lipa, posadzona 3 maja 1919 roku na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości, została wpisana do rejestru pomników przyrody w 1991 r.

Szkolnictwo | edytuj kod

Szkoła Podstawowa im. Powstańców Styczniowych w Brdowie

W Brdowie od około 1450 roku działa szkoła. Prowadzili ją ojcowie paulini, którzy byli jej rektorami.

W 1907 roku staraniem księdza Gniazdowskiego i parafian oddano do użytku nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.

Budynek szkoły, przy ul. A. Mickiewicza, zbudowano w 1938 r. Na przestrzeni lat był rozbudowywany dwukrotnie (ostatni raz w 2006 r.). W 1999 r. Zespół Szkół w Brdowie nawiązał współpracę ze szkołą podstawową w Ojranach na Litwie. W okresie wakacji grupa nauczycieli i młodzieży z Litwy przyjeżdżała do Brdowa, co było możliwe dzięki wsparciu finansowemu „Wspólnota Polska”. Dzięki współpracy uczniowie z polskiej szkoły na Wileńszczyźnie mogli zwiedzić Polskę i zapoznać się bliżej z polską kulturą[21].

Przed reformą szkolnictwa w 2017 w skład Zespołu Szkół w Brdowie wchodziła: szkoła podstawowa, gimnazjum i przedszkole. Obecnie na terenie miejscowości swą działalność prowadzi Szkoła Podstawowa im. Powstańców Styczniowych w Brdowie oraz Przedszkole Samorządowe w Brdowie.

Sport | edytuj kod

Przy Szkole Podstawowej w Brdowie działa Uczniowski Klub Sportowy o specjalności wioślarskiej, który korzysta z naturalnej bazy sportowej, jaką jest, znajdujące się w odległości 300 m od szkoły, Jezioro Brdowskie. Uczniowie biorą udział w licznych zawodach wioślarskich odbywających się na terenie całego kraju (m.in. w Warszawie, w Płocku, w Kaliszu, czy we Włocławku). Baza sportowa klubu pozwala od wielu lat organizować na Jeziorze Brdowskim regaty wioślarskie o zasięgu krajowym.

Ponadto w miejscowości działa „Młodzieżowy Klub Sportowy – Brdów”, który reprezentuje Brdów w różnych dyscyplinach oraz organizuje wydarzenia sportowe na terenie miejscowości: rajdy rowerowe, marsze nordic-walking, czy biegi.

Kultura | edytuj kod

Dawny budynek szkoły z 1907 roku

W Brdowie swą działalność prowadzą:

Ponadto w „Karczmie pod Jesionem” zorganizowana została wystawa poświęcona Poli Negri, prezentująca pamiątki z nią związane.

W Brdowie co roku odbywa się kilka imprez kulturalnych bądź sportowych m.in.: bieg im. Poli Negri (od 2008), czy konkurs fotograficzny (od 2011), których organizatorami są Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej oraz Stowarzyszenie MKS „Brdów”.

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej organizuje również festyny i pikniki dla mieszkańców Brdowa i okolicy.

Służba zdrowia | edytuj kod

Zakład Opieki Zdrowotnej „Eskulap”

Pierwszy szpital i przysiółek dla bezdomnych istniał w Brdowie już w XV w., prowadzili go ojcowie paulini. W okresie wojennym w obecnym budynku szkoły mieścił się szpital, gdzie pracowali polscy lekarze. Służył on pomocą medyczną wielu rannym podczas II wojny światowej.

Obecnie w miejscowości działa ośrodek zdrowia - Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowtnej „Eskulap”, a przy nim apteka. Swoją działalność przy ośrodku zdrowia prowadzi także „Med-Vita Rehabilitacja i Masaż” z gabinetem fizjoterapii.

Straż pożarna | edytuj kod

W miejscowości znajduje się remiza strażacka, a przy niej działa Ochotnicza Straż Pożarna w Brdowie, powołana w 1912 roku.

Miejsca noclegowe | edytuj kod

Karczma
  • Dom pielgrzyma ojców Paulinów,
  • „Karczma pod Jesionem”,
  • Agroturystyka „Pod wierzbą”.

Handel i usługi | edytuj kod

Bank

Brdów to lokalny ośrodek handlu i usług, prócz sklepów działają małe zakłady usługowe, m.in. zakład fryzjerski, zakład ubezpieczeń. Swoją siedzibę ma tu także Agencja Pocztowa oraz Bank Spółdzielczy.

W Brdowie mieszczą się dwie restauracje: „Karczma pod Jesionem” i pizzeria „Capri”.

Stacja paliw znajduje się przed wjazdem do miejscowości od strony Koła.

Znani ludzie związani z Brdowem | edytuj kod

Dom, w którym mieszkała Pola Negri

Współpraca zagraniczna | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Jan Rozwadowski: Bulla z roku 1136. 1909.
  3. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  4. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 40.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. historyczny dokument miejski: ustrój miasta Brdów (pol.).
  8. Polskie Towarzystwo Historyczne: Liczba ludności miast fabrycznych (pol.). Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, 1930.
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo łódzkie, Powiat kolski, Gmina Lubotyń
  10. Przyroda/Klimat. brdow.konin.lm.pl. [dostęp 2002].
  11. Dokument z 1136 roku.
  12. Society for the Diffusion of Useful Knowledge. London: Baldwin & Cradock, 1831; published under the Superintendence of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge: Mapa Królestwa Kongresowego z 1831 r.. 1831.
  13. „Dzieje Wielkopolski w wypisach”, PZWS, Warszawa 1963, s. 37.
  14. Ks. Witold Zdaniewicz i in.: Wykaz parafii w Polsce. 2006.
  15. Przemysław Nowicki: ŻYDZI W BRDOWIE W XIX WIEKU (DO 1866 ROKU). Polonia Maior Orientalis, 2017.
  16. Izabela A. Kolasińska: BRDÓW - Rocznica koronacji Madonny spod Grunwaldu. NaszeMiasto.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  17. Historia Brdowa.
  18. Zespół klasztorny paulinów. zabytek.pl.
  19. Chalupec - genealogia. genealogia.okiem.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  20. Fryderyk Chopin - Centrum Informacji - Jakub Krzyżanowski - Biogram, pl.chopin.nifc.pl [dostęp 2017-11-17]  (pol.).
  21. Zwiedzili kraj przodków. NaszeMiasto.pl. [dostęp 2005-06-27].
  22. Irena Mikulewicz: Pomoc materialna i moralna (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • PiotrP. Maluśkiewicz PiotrP., Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Konin: „Apeks”, 1997, ISBN 83-86139-28-5, OCLC 750945451 .
  • Andrzej CzesławA.C. Nowak Andrzej CzesławA.C., Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Poznań: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1987, ISBN 83-85034-05-6, OCLC 69476907 .
  • Racinowska Teresa, Przewodnik po miejscach życia dziadka i matki Fryderyka Chopina na Kujawach, Brdów 2010, ​ISBN 978-83-61117-37-7​.
  • Jozafat Mozga, Dzieje konwentu paulinów w Brdowie, w: „Studia Claromontana”, t. 5, Jasa Góra 1986, s. 394-470.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Brdów" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy