Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego


Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego (potocznie: dąbrowszczacy) – ochotnicze oddziały wojskowe tworzone głównie przez Polaków (w tym emigrantów), a także inne osoby posiadające obywatelstwo II RP, uczestniczące w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936–1939[1] i walczące w składzie Brygad Międzynarodowych po stronie wojsk republikańskich, wspieranych przez komunistyczny rząd ZSRR przeciwko zbuntowanym oddziałom nacjonalistycznym dowodzonym przez gen. Francisco Franco, wspieranym przez nazistowski rząd III Rzeszy i faszystowski rząd Włoch[2].

W hiszpańskiej wojnie domowej poległo około 3000 Polaków[3] a ogółem po stronie republikańskiej walczyło około 5000 Polaków (w tym duża grupa emigrantów z Francji) oraz obywateli polskich narodowości niepolskiej, wśród których było 366 Ukraińców, 137 Białorusinów i 8 Litwinów[4].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Geneza | edytuj kod

19 lipca 1936 grupa Polaków – emigrantów politycznych, zamieszkałych w Hiszpanii oraz uczestników międzynarodowej spartakiady robotniczej w Barcelonie – wstąpiła do milicji republikańskiej i, wraz z tak zwaną Centurią im. Ernsta Thälmanna (kompanią), wymaszerowała na front aragoński.

28 sierpnia 1936 dziewięciu górników polskich z Francji przekroczyło granicę francusko-hiszpańską i wzięło udział w obronie miasta Irúnu. Po jego opanowaniu przez wojska rebelianckie 4 września 1936 wycofali się oni na teren Francji, lecz wkrótce wrócili do Hiszpanii. W Barcelonie wspólnie z przybyłą z Paryża grupą Polaków (ze Stanisławem Matuszczakiem, Stanisławem Ulanowskim ps. „Bolek” i Antonim Kochankiem) 8 września 1936 utworzyli 36-osobowy oddział ciężkich karabinów maszynowych im. gen. Jarosława Dąbrowskiego w składzie tzw. kolumny Libertad (batalion). Od 11 września 1936 grupa ta walczyła na froncie, początkowo pod Talaverą, uczestniczyła w kontrataku na Pelahustan i odznaczyła się w obronie wzgórza Osso. 6 października 1936 kolumna Libertad została zmuszona do odwrotu w kierunku Madrytu, a następnie okrążona przez oddziały gen. Franco. Część oddziału, której udało się wyjść z okrążenia, wzięła następnie udział w obronie Madrytu, pod Brunete i El Escorialem.

Pod koniec października 1936 grupa im. gen. J. Dąbrowskiego została skierowana do miejscowości Albacete, gdzie rozpoczęto tworzenie międzynarodowych brygad i gdzie później było ich dowództwo. Z przybyłej tam grupy 300 Polaków 24 października 1936 sformowano batalion im. gen. Jarosława Dąbrowskiego w składzie trzech kompanii po 100–120 ludzi. Jego dowódcą został Stanisław Ulanowski, a komisarzem politycznym Stanisław Matuszczak. Uzbrojenie batalionu składało się ze starych karabinów meksykańskich, 4 ciężkich karabinów maszynowych „Maxim” i granatów własnej produkcji wykonanych z puszek po konserwach. Tak jak wszystkie Brygady Międzynarodowe, XIII Brygada była organizowana i nadzorowana przez Komintern[5].

Działania zbrojne | edytuj kod

4 listopada 1936 batalion w składzie XI Brygady Międzynarodowej wysłano do Madrytu, do odwodu frontu. 8 listopada 1936 batalion skierowano na front, gdzie walczył na przedmieściach Madrytu w rejonie Ciudad Universitaria, nad rzeką Manzanares, w rejonie mostu Francuskiego. W czasie tych walk batalion poniósł znaczne straty i został częściowo wycofany w celu reorganizacji.

29 listopada 1936 batalion włączono w skład XIII Brygady Międzynarodowej pod dowództwem gen. „Lukacsa” Máté Zalka.

Dąbrowszczacy po bitwie pod Guadalajarą

28 grudnia 1936 batalion przerzucono pod Guadalajarę z zadaniem opanowania ważnego węzła drogowego Madryt–Saragossa oraz Madryt–Sigüenza i odcięcia wojskom rebelianckim walczącym pod Madrytem dróg do baz zaopatrzeniowych. 2 stycznia 1937 batalion opanował węzeł drogowy, a w trakcie walk śmiertelnie ranny został dowódca Antoni Kochanek. Jego następcą został Paweł Szkliniarz („Wiktor Kuźnicki”). Od 8 do 11 stycznia 1937 batalion w składzie XIII Brygady Międzynarodowej walczył na froncie pod Majadahondą, a następnie wycofano go do odwodu i uzupełniono.

7 lutego 1937 batalion przerzucony do Argandy i zajął pozycję w rejonie mostu na rzece Jarama – centralnego obiektu ataku wojsk gen. Franco w ich natarciu na Madryt od południa. Batalion w czasie bitwy odparł wszystkie ataki mimo znacznych strat.

Od 10 marca 1937 batalion walczył na froncie pod Guadalajarą przeciwko wojskom włoskiego korpusu interwencyjnego i 18 marca 1937, wraz z innymi oddziałami XI i XII Brygad Międzynarodowych zdobył Brihuegę. W kwietniu 1937 walczył ponownie nad rzeką Jarama w rejonie Morata de Tajuña i w Casa de Campo. Następnie wycofano go na odpoczynek. 1 maja 1937 otrzymał ofiarowany przez Komitet Centralny Komunistycznej Partii Polski sztandar z rąk Gustawa Reichera „Rwala”. W końcu maja 1937, wraz ze zgrupowaniem gen. „Lukacsa” został wysłany na front pod Hueskę, gdzie w dniach 11–16 czerwca 1937 wziął udział w nieudanym natarciu, ponosząc dotkliwe straty.

23 czerwca 1937 Batalion im. gen. Jarosława Dąbrowskiego został przeformowany w 150 Brygadę, której dowódcą został Hiszpan Fernando Gerasi, a komisarzem politycznym Stanisław Matuszczak. W skład brygady weszły bataliony:

W skład Batalionu im. José Palafoxa oprócz Polaków wchodzili także Hiszpanie, Ukraińcy (zgrupowani w kompanii im. Tarasa Szewczenki) i Żydzi (zgrupowani w kompanii im. Naftalego Botwina).

W lipcu 1937 brygada pod dowództwem Józefa Strzelczyka „Jana Barwińskiego” walczyła pod Brunete, w sierpniu na froncie aragońskim.

W sierpniu 1937 w skład brygady włączona została polska kompania im. Adama Mickiewicza, która od początku 1937 walczyła w składzie 9 Batalionu im. Czapajewa pod Teruelem, w obronie Almerii, na froncie Grenady i Kordowy, a następnie w operacji zaczepnej pod Brunete. Wcielono ją jako 1 kompanię do Batalionu im. José Palafoxa.

8 sierpnia 1937 roku 150 Brygada została przemianowana na XIII Brygadę Międzynarodową im. Jarosława Dąbrowskiego, a kompanię im. Adama Mickiewicza wydzielono z Batalionu im. José Palafoxa i przekształcono w polski 3 Batalion im. Adama Mickiewicza. W końcu sierpnia brygada walczyła pod Saragossą, gdzie wyróżniła się śmiałym wypadem na Villamayor de Gallego.

Od września 1937 brygada znajdowała się w odwodzie frontu. W dniach 12–18 października 1937 walczyła pod Fuentes del Ebro, a w grudniu 1937 na odcinku Tardienta-Ziera w górnej Aragonii w celu odciążenia Teruelu, co umożliwiło 24 grudnia 1937 zdobycie Teruelu.

W lutym 1938 brygada brała udział w ofensywie wojsk republikańskich w Estremadurze. 16 lutego 1938 brygada rozpoczęła walki o łańcuch górski Sierra Quemada, wdzierając się w ugrupowanie wojsk frankistowskich i przełamując ich obronę, lecz kontrnatarcie wojsk gen. Franca doprowadziło do odcięcia i zniszczenia części brygady. Na początku marca 1938 brygadę skierowano na front aragoński, gdzie uczestniczyła w walkach obronnych i odwrotowych w składzie 35 dywizji międzynarodowej dowodzonej przez gen. „Waltera” (Karola Świerczewskiego).

21 lipca 1938 brygada została skierowana nad rzekę Ebro, gdzie dowództwo wojsk republikańskich przygotowywało przeciwnatarcie w celu powstrzymania ofensywy wojsk frankistowskich (bitwa nad Ebro). 25 lipca 1938 brygada sforsowała rzekę Ebro, włamując się głęboko w pozycje wojsk frankistowskich, i podeszła pod Gandesę, gdzie walczyła przez 2 miesiące. Za udział w walkach nad rzeką Ebro brygada otrzymała zbiorczy Medalla del Valor[6][7].

Oprócz Polaków walczących w XIII Brygadzie Międzynarodowej, Polacy byli także organizatorami polskich baterii artylerii: im. Walerego Wróblewskiego (utworzonej 16 grudnia 1937) i im. Bartosza Głowackiego (utworzonej w lipcu 1937), które wchodziły w skład 1 Międzynarodowego Słowiańskiego Dywizjonu Artylerii Ciężkiej, walczyli w baterii artylerii przeciwlotniczej im. Karla Liebknechta, zajmowali stanowiska dowódców i komisarzy w 129 Brygadzie Międzynarodowej, 35 i 45 dywizji oraz w szeregu innych jednostkach wojsk republikańskich.

Demobilizacja i internowanie we Francji | edytuj kod

Dąbrowszczacy, przed wycofaniem z Hiszpanii, przysięgają wierność sprawie Republiki

24 września 1938 rząd Republiki Hiszpańskiej, pod naciskiem Ligi Narodów, wycofał jednostki międzynarodowe z linii frontu, a następnie zdemobilizował je w październiku 1938.

W styczniu 1939 ponownie jednak żołnierze brygady zgłosili się do dyspozycji rządu i 24 stycznia 1939 brygadę skierowano na front kataloński, gdzie walczyła jeszcze dwa tygodnie. 9 lutego 1939 żołnierze XIII Brygady Międzynarodowej, wraz z pozostałymi oddziałami brygad międzynarodowych, przekroczyli granicę Francji. Z ponad 2 tysięcy Polaków, którzy trafili do Francji, około 1100 zostało internowanych[8].

Internowani byli między innymi w obozach w Gurs i Vernet. Ponieważ rząd polski ochotnikom z Polski uczestniczącym w wojnie domowej w Hiszpanii odmówił prawa powrotu do kraju i pozbawił ich obywatelstwa polskiego, dopiero po wybuchu II wojny światowej mogli wrócić do Polski lub wstąpić w szeregi armii polskiej tworzonej we Francji (po decyzji gen. Władysława Sikorskiego). W czasie wojny część dąbrowszczaków przedostała się do Polski i wstąpiła do Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Część wstąpiła do francuskiego ruchu oporu, a reszta została wywieziona przez kolaborujące z Niemcami władze Vichy do obozów w Algierii. Uwolnieni z obozu latem 1943, dostali się do ZSRR i wstąpili do 1 Armii[9][10].

Stanowisko rządu polskiego w sprawie udziału Polaków w wojnie domowej w Hiszpanii | edytuj kod

Według art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 roku[11], która zabraniała obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej służby w obcej armii bez odpowiedniego zezwolenia władz polskich, ochotnicy automatycznie utracili obywatelstwo polskie z chwilą zaciągu do Brygady Międzynarodowej[12]. 11 marca 1938 w Dzienniku Ustaw ukazało się Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych RP z 26 lutego 1938 ostrzegające o możliwości utraty obywatelstwa polskiego przez osoby posiadającym obce obywatelstwo lub służące w obcym państwie (na stanowiskach publicznych albo w wojsku) bez zgody polskiego wojewody i władz wojskowych[13], co dotyczyło również wojskowych ochotników wojny domowej w Hiszpanii[12], którym ostatecznie polskie obywatelstwo odebrano[1]. W piśmie MSW z 1939 o Polakach uczestniczących w wojnie w Hiszpanii napisano: Zrozumiałym jest, że napływ do kraju tego rodzaju elementu wywrotowego jest zdecydowanie niebezpieczny i z tego tytułu wyraźnie szkodliwy[14].

Inne | edytuj kod

Polacy biorący udział w wojnie domowej w Hiszpanii posiadali własną prasę wydawaną w języku polskim:

  • „Dąbrowszczak” (początkowo nosił nazwę „Dąbrowszczyk”) – pismo Batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego, później także brygady do czasu, gdy zaczęto wydawać „Ochotnika Wolności”
  • „Bartoszak” – pismo Baterii im. Bartosza Głowackiego
  • „Naprzód” – pismo Batalionu im. José Palafoxa
  • „Żołnierz Wolności” – pismo Batalionu im. Adama Mickiewicza
  • „Ochotnik Wolności” (hiszp. El Voluntario de la Libertad) – oficjalny organ prasowy XIII Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego

Oprócz prasy dąbrowszczacy mieli też swój marsz:

Nie zabraknie z nas ani jednego, by zniszczyć faszystów i zgnieść. Na front, Brygado Dąbrowskiego, sztandar wolności swój wznieś! A gdy ten bój zakończymy i będzie zniszczony wróg, wtedy karabin zamienimy na młot robotniczy i pług.

Odznaczenia i honory | edytuj kod

Za bitwę nad rzeką Ebro w 1938 brygadę odznaczono zbiorczym Medalem Wojskowym (Medalla del Valor)[6].

Rozkazem z 13 grudnia 1938 została ustanowiona odznaka pamiątkowa bojowników XIII Brygady Międzynarodowej[15]. Odznaka przedstawia trójramienną gwiazdę antyfaszystowską umieszczoną na wieńcu laurowym. Na środku gwiazdy umieszczony jest popiersie gen. Jarosława Dąbrowskiego w mundurze armii francuskiej. Na górnym ramieniu gwiazdy jest umieszczony napis XIII BI (skrót od nazwy brygady w języku hiszpańskim 'XIII Brigadas Internacionales), a na dolnych daty 1936 i 1938. Pod gwiazdą umieszczona jest szarfa z napisem Za Waszą Wolność i Naszą w języku hiszpańskim (hiszp. Por Vuestra Libertad y la Nuestra).

Ustawa z 3 czerwca 1947[16] zaliczyła uczestników Brygad do inwalidów wojskowych uprawnionych do świadczeń określonych w ustawie z 1932[17].

18 października 1956 Rada Państwa PRL ustanowiła medal „Za waszą wolność i naszą” w celu uznania zasług bojowych uczestników walk w obronie Republiki Hiszpańskiej w latach 1936–1939.

XIII Brygada Międzynarodowa została 25 października 1966 odznaczona przez Radę Państwa Orderem Krzyża Grunwaldu I klasy[18].

W 1996, w 60. rocznicę wybuchu wojny domowej w Hiszpanii, wszyscy weterani Brygad Międzynarodowych, a więc i dąbrowszczacy, otrzymali honorowe obywatelstwo Hiszpanii[19].

Dekomunizacja | edytuj kod

Instytut Pamięci Narodowej uznał dąbrowszczaków za organizację walczącą o „budowę stalinowskiego państwa” i służącą „zbrodniczej ideologii komunistycznej” oraz wydał opinię, w myśl której należy zmienić nazwy ulic noszących imię Dąbrowszczaków[20][21]. Decyzja ta spotkała się z oporem wśród części społeczeństwa[22][23].

Obsada personalna polskiego Batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego[a] | edytuj kod

Dowódca batalionu:

  • Stanisław Ulanowski „Bolek” (24 października – 20 listopada 1936)
  • „Andre” (Francuz) (20 listopada 1936) – poległ
  • Paweł Szkliniarz „Wiktor Kuźnicki” (20 listopada 1936)
  • Ferdinand Kozowski „Petrow” (Bułgar) (20 – 21 listopada 1936)
  • Antoni Kochanek (21 – 26 listopada 1936)
  • Paweł Szkliniarz „Wiktor Kuźnicki” (26 listopada – 30 grudnia 1936)
  • Antoni Kochanek (30 grudnia 1936 – 2 stycznia 1937) – poległ
  • Paweł Szkliniarz „Wiktor Kuźnicki” (2 stycznia – 13 lutego 1937)
  • Józef Strzelczyk „Jan Barwiński” (13 lutego – 16 kwietnia 1937)

Komisarz polityczny:

Adiutant batalionu:

  • Tadeusz Oppman (24 października – 20 listopada 1936)
  • Golender (20 listopada – 21 grudnia 1936) – poległ
  • Józef Matyja (21 grudnia 1936 – 2 stycznia 1937) – poległ
  • „Tonef” (2 – 24 stycznia 1937)
  • Adolf Dawidowicz „Adam” (24 stycznia – 16 czerwca 1937) – poległ
  • Stanisław Ulanowski „Bolek” (20 lutego – 16 kwietnia 1937)

1 kompania

Dowódca:

  • Iwan Szewera „Wańka” (24 października – 16 listopada 1936)
  • Franciszek Pałka (16 – 20 listopada 1936) – poległ
  • Józef Jaźwiński (24 listopada 1936 – 16 kwietnia 1937)

Komisarz polityczny:

  • Franciszek Pałka (24 października – 20 listopada 1936) – poległ
  • Michał Jewczuk (24 listopada 1936 – 2 marca 1937)
  • Andrzej Szymański (2 marca – 16 kwietnia 1937)
  • Grzegorz Dzierzgowski „Grisza” (lato 1938 – 9 lutego 1939)

2 kompania

Dowódca:

  • Adolf Dawidowicz „Adam” (24 października – 15 listopada 1936)
  • Józef Strzelczyk „Jan Barwiński” (15 listopada 1936 – 14 stycznia 1937)
(od 15 grudnia 1936 roku nastąpiło połączenie 2 kompanii z 1 kompanią, natomiast pod numerem drugim występowała do 24 stycznia 1937 roku kompania bałkańska)
  • Władysław Zjawiński (24 stycznia – 21 lutego 1937)
  • Wacław Komar (21 lutego – 14 kwietnia 1937)
  • Roman Kuligowski (14 – 16 kwietnia 1937)
  • Komisarz polityczny:
  • Mikołaj Jawny (24 października – 21 listopada 1936)
  • Karol Janta (24 listopada – 15 grudnia 1936)
  • „Zomeo” (Bułgar) (15 grudnia 1936 – 24 stycznia 1937)
  • Andrzej Szymański (24 stycznia – 21 lutego 1937)
  • Rudolf Gałecki (21 lutego – 16 kwietnia 1937)

3 kompania

Dowódca:

  • Antoni Kochanek (24 października – 21 listopada 1936)
(od 24 listopada 1936 roku 3 kompania została połączona z 2 kompanią, a od 15 grudnia 1936 roku także z 1 kompanią i występująca pod tymi numerami do 20 stycznia 1937 roku)
  • Wacław Komar (20 stycznia – 21 lutego 1937)
(od 21 lutego 1937 roku nastąpiło kolejne połączenie 3 kompanii z 2 kompanią i nowa kompania występowała pod numerem drugim, od 2 marca 1937 roku numer trzeci przejęła kompania bałkańska)
  • Nikoł Marinow „Christow” (2 marca – 16 kwietnia 1937)
  • Komisarz polityczny:
  • Karol Janta (24 października – 24 listopada 1936)
  • Jan Rutkowski „Szymon” (20 stycznia – 21 lutego 1937)
  • Josif Baikdudch (Bułgar) (2 marca – 16 kwietnia 1937)

Kompania ciężkich karabinów maszynowych

Dowódca:

  • Paweł Szkliniarz (24 października – 20 listopada 1936)
  • Stanisław Wrocławski (20 listopada 1936) – poległ
  • Franciszek Błażej (24 listopada 1936 – 16 kwietnia 1937)

Komisarz polityczny:

  • Leon Inzelsztain (24 października – 20 listopada 1936) – poległ
  • Seweryn Kirszenbaum „Sewek” (24 listopada 1936 – 2 marca 1937)
  • Józef Ziółkowski (2 marca – 16 kwietnia 1937)

Kompania bałkańska

Dowódca:

  • Mirkič (15 – 16 listopada 1936) – poległ
  • Nikoł Marinow „Christow” (16 listopada – 15 grudnia 1936)
(od 15 grudnia 1936 roku kompania bałkańska występowała pod numerem drugim i do 24 stycznia 1937 roku dowodził nią Józef Strzelczyk „Jan Barwiński”)
  • Nikoł Marinow „Christow” (24 stycznia – 16 kwietnia 1937)
(od 2 marca 1937 roku do 16 kwietnia 1937 roku kompania występowała pod numerem trzecim)

Komisarz polityczny:

  • Ilisch (15 listopada – 15 grudnia 1936)
  • „Zomeo” (15 grudnia 1936 – 14 stycznia 1937)
  • Dudek (Jugosłowianin) (24 stycznia – 2 marca 1937)
  • Josif Baikdudch (2 marca – 16 kwietnia 1937)

Kompania hiszpańska „Ambinete”

Dowódca:

  • Barnabe Vera (21 lutego – 16 kwietnia 1937)
  • Komisarz polityczny:
  • José Lacierra (21 lutego – 2 marca 1937)
  • Miguel Martinez Morales (2 marca – 16 kwietnia 1937)

Obsada personalna XIII Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego[b] | edytuj kod

Pomnik ku czci poległym i zmarłym dąbrowszczakom na cmentarzu Wojskowym na Powązkach Groby dąbrowszczaków na cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Dowództwo brygady:

Dowódca:

  • Fernando Gerasi y Mechulan (Hiszpan) (16 kwietnia – 15 lipca 1937)
  • Józef Strzelczyk „Jan Barwiński” (15 lipca 1937 – 28 marca 1938)
  • Michaił Chwatow „Charczenko” (Ukrainiec) (28 marca – 30 sierpnia 1938)
  • Bolesław Mołojec „Edward” (30 sierpnia – 24 września 1938)

Komisarz polityczny:

  • Stanisław Matuszczak (16 kwietnia – 2 sierpnia 1937)
  • Tadeusz Ćwik „Władysław Stopczyk” (2 sierpnia – 15 września 1937)
  • Stanisław Matuszczak (15 września 1937 – 28 marca 1938)
  • Lorenzo Varela (Hiszpan) (28 marca – 24 września 1938)

Szef sztabu:

  • Miraku (Albańczyk) (16 kwietnia 1937 – 28 marca 1938)
  • Tadeusz Oppman (28 marca – 3 kwietnia 1938)
  • Wiktor Mencel „Seweryn Mazrycer” (3 – 9 kwietnia 1938)
  • Henryk Toruńczyk (9 kwietnia – 24 września 1938)

Batalion im. Jarosława Dąbrowskiego (16 kwietnia 1937 – 24 września 1938)

 Osobny artykuł: Batalion im. Jarosława Dąbrowskiego.

Batalion im. José Palafoxa (6 lipca 1937 – 24 września 1938)

 Osobny artykuł: Batalion im. José Palafoxa.

Batalion im. Adama Mickiewicza (27 października 1937 – 24 września 1938)

 Osobny artykuł: Batalion im. Adama Mickiewicza.

Batalion im. Mátyása Rákosiego (25 kwietnia 1937 – 24 września 1938)

 Osobny artykuł: Batalion im. Mátyása Rákosiego.

Batalion im. André Marty (16 kwietnia – 30 listopada 1937)
Dowódca:

  • Emile Boursiers (16 kwietnia – 30 listopada 1937)

Komisarz polityczny:

  • Armand Maniou (16 kwietnia – 30 listopada 1937)

Batalion im. Djure Djakovicia (19 sierpnia – 2 września 1937)
Dowódca:

  • Nikoł Marinow „Christow” (19 sierpnia – 2 września 1937)

Komisarz polityczny:

  • nie ustalono

Batalion im. Georgi Dymitrowa (10 października – 30 listopada 1937)

 Osobny artykuł: Batalion im. Georgi Dymitrowa.

Obsada personalna XIII Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego[c] | edytuj kod

Dowództwo brygady:
Dowódca:

  • Henryk Toruńczyk (24 – 27 stycznia 1939)
  • Mihály Szálvai „Czapajew” (Węgier) (27 stycznia – 9 lutego 1939)

Komisarz polityczny:

  • Roman Orłowski „Orłow” (24 stycznia – 9 lutego 1939)

Szef sztabu:

1 batalion
Dowódca:

  • István Molnár (Węgier) (24 – 27 stycznia 1939)
  • Józef Mrozek (27 stycznia – 9 lutego 1939)

Komisarz polityczny:

  • Ignacy Krzemień „Feurberg” (24 stycznia – 9 lutego 1939)

2 batalion
Dowódca:

  • Mihály Szálvai „Czapajew” (Węgier) (24 – 27 stycznia 1939)
  • István Molnár (Węgier) (27 stycznia – 9 lutego 1939)

Komisarz polityczny:

  • nie ustalono

Uwagi | edytuj kod

  1. 24 października 1936 – 16 kwietnia 1937
  2. 16 kwietnia 1936 – 24 września 1938
  3. 24 stycznia – 9 lutego 1939

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Dąbrowszczacy. W: Informacja historyczna [on-line]. ipn.gov.pl. [dostęp 2015-08-27].
  2. Ten okrutny wiek 1995 ↓, s. 90.
  3. Zygmunt Rynkiewicz, Leksykon bitew świata. Warszawa 2004, s. 399.
  4. Wojna narodowo-rewolucyjna w Hiszpanii 1936–1939, praca zbiorowa, s. 165.
  5. Piotr Gontarczyk: Dąbrowszczacy – żołnierze Stalina. Rzeczpospolita, 2012-06-23. [dostęp 2012-06-25].
  6. a b Las Brigadas Internacionales: el contexto internacional, los medios de propaganda, literatura y memorias. Cuenca: Universidad de Castilla-La Mancha, 2003, s. 167.
  7. Kazimierz Konieczny, Henryk Wiewióra: Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 109.
  8. Praca zbiorowa 1986 ↓, s. 234, 235.
  9. Łepkowski 1973 ↓, s. 72,.
  10. Lech Wyszczelski, Dąbrowszczacy, Książka i Wiedza, 1986 str. 64.
  11. Dz.U. 1920 nr 7 poz. 44
  12. a b Aleksander Kochański, Tadeusz Rawski, Zbigniew Szczygielski 100 lat polskiego ruchu robotniczego kronika wydarzeń, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1978.
  13. § 1 Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 lutego 1938 r. o zmianie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. z 1938 r. nr 16, poz. 114).
  14. AMSZ, Akta Poselstwa RP w Teheranie, t. 7, s. 16.
  15. Kazimierz Konieczny, Henryk Wiewióra: Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 104.
  16. Dz.U. 1947 nr 43 poz. 226
  17. Dz.U. 1932 nr 26 poz. 238
  18. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943–1985. s. 126–127.
  19. Artykuł Fotografia z królem Carlosem z „Tygodnika Powszechnego” nr 18 (3017) z 6 maja 2007.
  20. Opinia Instytutu Pamięci Narodowej względem „Dąbrowszczaków”, „Instytut Pamięci Narodowej” . Ustawa z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. 2016 poz. 744)
  21. Przy jakiej ulicy będziesz mieszkać? Radni zmienili nazwy. Wszystkie na wniosek IPN. Co z 26 Kwietnia?. szczecin.wyborcza.pl. [dostęp 2019-05-01].
  22. Pamiętamy o przeszłości – walczymy o przyszłość. Kampania „Łapy precz od Dąbrowszczaków”. [dostęp 2019-05-01].
  23. Opole: "Ręce precz od Dąbrowszczaków!" Akcja SLD. [dostęp 2019-05-01].

Bibliografia | edytuj kod

  • Bogusław Wołoszański: Ten okrutny wiek. Warszawa: 1995.
  • Postępowe tradycje oręża polskiego. praca zbiorowa. Warszawa: 1986.
  • Tadeusz Łepkowski: Słownik Historii Polski. Warszawa: 1973.
  • Wojna narodoworewolucyjna w Hiszpanii 1936–1939. praca zbiorowa. MON. ISBN 83-11-06305-2.
  • Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata. Warszawa: Almapress, 2004. ISBN 978-83-7020-379-5. .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy