Brzeg (miasto)


Na mapach: 50°51′37″N 17°28′02″E/50,860278 17,467222

Brzeg (miasto) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Brzeg i (łac. Alta Ripa, niem. Brieg i, cz. Břeh, dś. Brig, śl. Brzeg, Brzyg) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, siedziba powiatu brzeskiego. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na skraju Równiny Grodkowskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływają przez niego rzeka Odra.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 31 grudnia 2017 roku było zamieszkane przez 36 110 mieszkańców[2].

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie | edytuj kod

Brzeg jest położony w zachodniej części województwa opolskiego nad Odrą, we wschodniej części Równiny Grodkowskiej. Jest gminą miejską, stanowi siedzibę powiatu brzeskiego.

Środowisko naturalne | edytuj kod

W Brzegu panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,5 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Brzegu wynoszą 566 mm. Dominują wiatry zachodnie[3].

Podział miasta | edytuj kod

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Brzegu są[4]:

W mieście znajdują się również osiedla:

  • os. Cztery Korony[5]
  • os. Westerplatte[6]
  • os. Wolności[7]
  • os. Tęczowe[8]
  • os. Tivoli[9]

Nazwa | edytuj kod

Nazwa Brzeg wśród innych nazw miejscowości śląskich w wydanym w języku polskim w Berlinie urzędowym dokumencie pruskim z 1750 roku[10]

Nazwa miasta pochodzi od polskiej nazwy na brzeg rzeki[11]. Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku, wydanym w 1888 roku we Wrocławiu, wymienia trzy nazwy miasta zanotowane w dokumentach z 1178 roku Berega, Brega oraz polską Brzeg podając ich znaczenie Stadt auf dem hohen Ufermiasto nad wysokim brzegiem[11].

Miejscowość wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1250 roku, wydanym przez kancelarię księcia Henryka III Białego, gdzie miasto zanotowano po łacinie – Alta ripa[12], którą Colmar Grünhagen (edytor publikujący dokumenty brzeskie) przetłumaczył: Der alte name fur Brieg, im Slawischen wyssoki brzeg, czyli po polsku Stara nazwa Brzegu, w języku słowiańskim Wysoki Brzeg[12]. Ta łacińska nazwa pojawia się wielokrotnie w średniowiecznych dokumentach związanych z miastem.

W łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej w latach 1295–1305 za czasów biskupa Henryka z Wierzbna, miejscowość wymieniona została w zlatynizowanej formie Brega[13][14]. W dziele Matthäusa Meriana Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae z 1650 roku, miasto zanotowane jest pod dwiema nazwami Brig oraz Briegk[15].

W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku, wydanym języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego, miasto zostało wymienione pośród innych śląskich miejscowości jako Brzeg. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, wydany w latach 1880–1904, podaje polską nazwę miejscowości Brzeg oraz niemiecką Brieg[16].

Nazwę Brzeg w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej, wydanej w Głogówku w 1847 roku, wymienia śląski pisarz Józef Lompa[17]. Polską nazwę Brzeg oraz niemiecką Brieg wymienia również śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku, powstałej w 1896 roku[18]. Damrot podaje także starszą nazwę miejscowości, pochodzącą z łacińskiego dokumentu z roku 1234 Visoke breg (pol. Wisokibrzeg)[19] (Wissokembreghe).

Historia | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Historia Brzegu. Kancjonał brzeski wydany przez Roberta Fiedlera w języku polskim w Brzegu w roku 1859 Fragment detalu na budynku bramnym przedstawiający kamienne posągi Jerzego II i jego żony Barbary oraz popiersia piastowskich władców Polski i książąt brzeskich od Piasta i Ziemowita do Fryderyka II legnicko-brzeskiego

Historyczna legenda lokacji | edytuj kod

Nie poparta faktami teoria mówi: Ciągłość zasiedlenia tego miejsca udokumentowana źródłami historycznymi sięga blisko 1850 lat. W czasach antycznych istniała tutaj miejscowość o nazwie Budorigum. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142–147 naszej ery[20]. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w okolicach Brzegu, informuje skorowidz nazw historycznych Orbis Latinus[21] oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Śląska. Mapa ta jest niestety zbyt mało dokładna aby ustalić w którym dokładnie miejscu znajdowało się Budorigum. Część hipotez przyjmuje iż znajdowała się ona na terenie Wrocławia[potrzebny przypis].

Średniowiecze | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o osadzie targowo-rybackiej Wisokibrzeg (Wissokembreghe) pochodzi z 1235[19]. Przywilej lokacyjny księcia wrocławskiego Henryka III Białego uzyskał w 1248. Na terenie osad Wysoki Brzeg i Małkowice wytyczono regularnie rozplanowane miasto z umocnieniami obronnymi. Brzeg został zasiedlony przez kolonistów, w dużej mierze niemieckojęzyczną ludność z Saksonii i Turyngii[22].

Od 1311 miasto było stolicą niezależnego księstwa brzeskiego (potem legnicko-brzeskiego i legnicko-wołowsko-brzeskiego) wydzielonego z księstwa legnickiego – we władaniu najdłuższej linii dynastii Piastów, wygasłej w 1675 na Jerzym IV Wilhelmie.

Trudne położenie polityczne zmusiło w 1329 księcia Bolesława III Rozrzutnego do złożenia hołdu lennego Czechom.

O Brzegu wspominał Jan Długosz w jego działa „Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego”.

XVI–XX wiek | edytuj kod

Za panowania księcia Jerzego II brzeskiego w XVI wieku doszło do rozkwitu miasta. W 1597 założona została pierwsza drukarnia przez Herberta Nebelinga[23].

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko miasta; Brzeg należał do terytorium, na którym dominował język polski[24].

O Brzegu wspominał Jan Kochanowski[25].

10 kwietnia 1741 doszło do bitwy pod Małujowicami. Po zbombardowaniu miasta przez króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego Brzeg przeszedł w ręce Królestwa Prus.

15 sierpnia 1842 została otwarta linia kolejowa z Wrocławia do Brzegu, będąca fragmentem najstarszej na obecnych ziemiach polskich linii kolejowej (Kolei Górnośląskiej łączącej Wrocław z Górnym Śląskiem). W 1843 Brzeg został połączony linią kolejową z Opolem i Katowicami, w 1848 z Nysą, w 1894 ze Strzelinem i w 1910 z Wiązowem.

W 1844 został oddany do użytku Most Odrzański, który zastąpił drewniany most zwodzony.

Do I wojny światowej trwał dynamiczny rozwój miasta na tle szybkiego awansu politycznego, gospodarczego i cywilizacyjnego państwa pruskiego (od 1871 jako części zjednoczonych Niemiec). W latach 1845–1914 ludność miasta została zwiększona z 11,7 tys. do 29 tys[22].

  • rozwój przemysłu: garbarnia E.W. Molla (1811), fabryka wyrobów pasmanteryjnych T.T. Heinzego (1830), cukrownia Löbbecka (1846), gazownia miejska (1848), fabryka fortepianów H. Schutza (1874), cukrownia „Concordia” (1876), fabryka ksiąg biurowych Löwenthala (1879), fabryka pieców szamotowych (1887), fabryka wyrobów cementowych H. Bienecka (1902), a także fabryka pojazdów konnych, fabryka maszyn Güttlera, fabryka maszyn rolniczych Przillasa, fabryka krzeseł, fabryka cygar i browar[26]
  • rozwój przestrzenny: wchłonięcie dotychczasowych przedmieść, usunięcie murów średniowiecznych wraz z bramami (1863–1865)

W 1909 wybudowano kanał żeglowany wzdłuż Odry i portu miejskiego.

Podczas rządów burmistrza Juliusa Peppela (1895–1910): po włączeniu do miasta nowych terenów, liczba mieszkańców wzrosła o 8 tysięcy; liczne inwestycje: skanalizowanie miasta, doprowadzenie bieżącej wody, wymiana nawierzchni ulic i chodników, wybudowanie elektrowni oraz urządzenie parku (przez wiele lat noszącego nazwę Park Wolności, obecnie Park Wolności im. Juliusa Peppela)[27].

W latach 1878–1928 rada miejska ufundowała liczne pomniki poświęcone niemieckim osobistościom i mężom stanu[28]. Było to zgodne z trendem panującym w Niemczech na przełomie XIX i XX w., równocześnie jednak świadczyło o powiększaniu się zasobności kasy miejskiej i aspiracji władz Brzegu oraz jego społeczności. Stawianie pomników o określonej tematyce nie pozostawało także bez związku z obecnością w Brzegu i jego okolicach mniejszości polskiej. W mieście do lat 50. XX w. znajdował się szachulcowy kościół ewangelicki w którym do 1829 odprawiano msze dla ludności polskiej.

27 października 1895 roku oddano do użytku nowy Most Odrzański.

II wojna światowa | edytuj kod

W 1940 roku do Brzegu i okolic dotarł pierwszy gaz przesłany z Gazowni Miejskiej w Wałbrzychu, co znacząco wpłynęło na rozwój miasta[29]. Jesienią 1944 w trakcie marszu ewakuacyjnego więźniów z miejscowego więzienia strażnicy niemieccy zamordowali 200 więźniów[30].

Radziecko-niemieckie walki o miast rozpoczęły się 23 stycznia 1945. Podczas nich Most Odrzański został poważnie uszkodzony. 6 lutego Brzeg został zajęty przez Armię Czerwoną. Podczas walk zginęło 914 żołnierzy radzieckich z 1 Frontu Ukraińskiego, potem m.in. ku ich czci na Placu Bramy Wrocławskiej zostaje wzniesiony Pomnik Zwycięstwa[31]. Stare miasto z szeregiem cennych zabytków legło w gruzach, ogółem zburzeniu uległo 70% substancji miejskiej.

Po wyparciu oddziałów niemieckich miasto zostało przejęte przez polską administrację. Wówczas w Brzegu i okolicy została osiedlona między innymi część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich.

Polska Ludowa | edytuj kod

Obecna nazwa miasta została urzędowo zatwierdzona 7 maja 1946[32].

Po wojnie na terenie miasta i okolic działało kilkanaście oddziałów podziemia antykomunistycznego, w tym lokalne struktury organizacji Wolność i Niezawisłość[33]. Przewodził w nich m.in. Wincenty Mucha, który był także pierwszym komendantem niezależnego harcerskiego Hufca Brzeg[34].

Most Piastowski został zbudowany w latach 1953–1954[35].

W latach 60. XX wieku trwała odbudowa najważniejszych zabytków miasta, zabudowa starego miasta blokami mieszkalnymi, a także rozwój przemysłu maszynowego, elektrotechnicznego, skórzanego i spożywczego[36].

26 maja 1966 ludność miasta wystąpiła w obronie mienia kościelnego. Zostali brutalnie stłumieni przez oddziały ZOMO i funkcjonariuszy SB (tzw. pacyfikacja brzeska).

III Rzeczpospolita | edytuj kod

W 1992 miasto opuściło wojsko radzieckie.

Do 31 grudnia 2001 Brzeg był siedzibą wiejskiej gminy Brzeg, przemianowanej na gminę Skarbimierz, z siedzibą w Skarbimierzu-Osiedlu.

Demografia | edytuj kod

Według danych GUS z 30 czerwca 2018, Brzeg miał 35995 mieszkańców (4. miejsce w województwie opolskim i 128. w Polsce), powierzchnię 14,6 km² (20. miejsce w województwie opolskim i 427. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 2471,6 os./km²[37].

Mieszkańcy Brzegu stanowią około 39,53% populacji powiatu brzeskiego, co stanowi 3,65% populacji województwa opolskiego.

Liczba mieszkańców miasta | edytuj kod

1825 – 9992[38] 1875 – 16438[39] 1880 – 17508[39] 1885 – 18899[39] 1890 – 20154[39] 1910 – 29095[39] 1925 – 27344[39] 1933 – 29816[39] 1939 – 29580[39] 1995 – 39937[1] 1996 – 39658[1] 1997 – 39837[1] 1998 – 39764[1] 1999 – 39165[1] 2000 – 39169[1] 2001 – 39081[1] 2002 – 38841[1] 2003 – 38718[1] 2004 – 38550[1] 2005 – 38379[1] 2006 – 38163[1] 2007 – 37842[1] 2008 – 37625[1] 2009 – 37609[1] 2010 – 37346[1] 2011 – 37329[1] 2012 – 37261[1] 2013 – 36980[1] 2014 – 36675[1] 2015 – 36469[1] 2016 – 36292[1] 2017 – 36110[1] 2018 – 35995[1]


Piramida wieku mieszkańców Brzegu w 2014 roku | edytuj kod

[2]

Zabytki | edytuj kod

Fragment dziedzińca zamkowego Wnętrze kościoła św. Krzyża (XVIII w.) Kościół pw. św. Mikołaja Kamienice przy rynku w Brzegu Wieża ciśnień przy ulicy Rybackiej  Osobny artykuł: Zabytki Brzegu.
  • renesansowy Zamek Piastów Śląskich z XIII-XVI wieku, zwany Śląskim Wawelem, zespół zamkowy (wraz z kaplicą) jest wpisany na listę zabytków klasy międzynarodowej (według dawnej klasyfikacji – klasy „0”).
  • Układ urbanistyczny Starego Miasta, z połowy XIII w., zmieniony po 1945.
  • Kościoły:
  • Barokowe figury Jana Nepomucena i Tadeusza Judy z 1722, postawione przed fasadą kościoła Podwyższenia św. Krzyża w 1755.
  • Pomnik św. Trójcy na pl. Zamkowym, barokowy, wzniesiony w 1731.
  • Ratusz, z XIV wieku, przebudowany w latach 1569–1571.
  • Gimnazjum Piastowskie założone w 1569.
  • Kamienice mieszczańskie:
    • Rynek pod nr 19 – renesansowa fasada z 1621 (rekonstrukcja).
    • Rynek, cała pierzeja wschodnia zawiera fragmenty kamienic z XIV wieku.
    • Chopina 1, renesansowa z 1597.
    • Jabłkowa 5, barokowa kamienica Kreyera z 1715.
    • Jabłkowa 7, kamienica z 1797 w stylu empire.
  • Brama Odrzańska z lat 1595–1596.
  • Stare Koszary fryderycjańskie, z lat 1781–1782.
  • Planty – pozostałości twierdzy bastionowej wzniesionej wokół średniowiecznego miasta. Budowę rozpoczęto od 1572, kilkakrotnie rozbudowywana w XVII, XVIII i XIX wieku, rozebrana w 1807 i zamieniona w XIX wieku na zespół parków, dzisiaj Planty.
  • Ciekawy zespół ulic o zabudowie modernistycznej i eklektycznej, które zostały zabudowane w XIX wieku, po likwidacji twierdzy.
    • Willa Löbbecke z XIX wieku przy ul. Chrobrego, z fontanną z Trytonem (fontanna przeniesiona na zamek).
    • Budynek sądu na rogu ul. Chrobrego i Armii Krajowej. Zbudowany w latach 1898–1903.
    • Willa Neugebauera (właściciela cukrowni „Concordia”; dzisiejsze Nadodrzańskie Zakłady Przemysłu Tłuszczowego) przy ul. Jana Pawła II. Wzniesiona w 1898 w stylu eklektycznym, obiekt otoczony ogrodem, w którym zachowały się liczne krzewy rododendronu i innych roślin.
    • Chłopiec z łabędziem – fontanna w Parku Centralnym.
  • Dawna kaplica cmentarna św. Krzyża, dziś kościół garnizonowy. Obecnego kształtu nabrała w 1724.
  • Wieża ciśnień przy ulicy Rybackiej z 1877.
  • Czerwone Koszary z początku XIX wieku.
  • Synagoga z 1799.
  • Cmentarz żydowski
  • Nieistniejące pomniki niemieckie z lat 1878–1939[28].

Pomniki przyrody | edytuj kod

Park Chrobrego w zespole plant miejskich

W Brzegu jest 51 pomników przyrody: lipa srebrzysta, 17 dębów szypułkowych, dąb burgundzki, dąb czerwony, 24 platany klonolistne, jesion wyniosły, cis pospolity, tulipanowiec amerykański, buk pospolity, dwa miłorzęby chińskie, cypryśnik błotny[potrzebny przypis]

Gospodarka | edytuj kod

Brzeg jest ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym, zarówno w województwie opolskim, jak i w skali całego kraju. W mieście wyróżnić możemy fabryki maszyn rolniczych, silników elektrycznych, zakłady tłuszczowe, cukiernicze.

W 2017 wskaźnik bezrobocia w Brzegu wynosił 9,8%. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Brzegu wynosiło 3 858,63 zł[40].

18,5% aktywnych zawodowo mieszkańców Brzegu pracuje w sektorze rolniczym (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo i przemysł wydobywczy), 35,8% w sektorze przemysłowym (przemysł przetwórczy i budownictwo), a 15,5% w sektorze usługowym (handel, naprawa pojazdów, transport, zakwaterowanie i gastronomia, informacja i komunikacja) oraz 2,6% pracuje w sektorze finansowym (działalność finansowa i ubezpieczeniowa, obsługa rynku nieruchomości)[40].

Przedsiębiorstwa | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Przedsiębiorstwa w Brzegu.

W Brzegu, przy ul. Małujowickiej, mieści się Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej o powierzchni 54 ha[41][42].

Przy ul. Starobrzeskiej 7 znajduje się Przedsiębiorstwo Wyrobów Cukierniczych „Odra”[43]. Do 2008 funkcjonował Browar Brzeg[44]. Przy ul. Fabrycznej 2 swoją siedzibę ma Fabryka Maszyn Rolniczych Agromet, która stanowi jeden z zakładów produkcyjnych Unia Group[45].

Transport | edytuj kod

Transport drogowy | edytuj kod

Most Piastowski w Brzegu

Przez Brzeg przebiegają drogi krajowe:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy | edytuj kod

Dworzec kolejowy w Brzegu

Brzeg posiada dobrze rozwinięty transport kolejowy. Stacja PKP Brzeg jest obsługiwana przez PKP Intercity oraz Przewozy Regionalne. Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z Opolem, Wrocławiem, Krakowem, Warszawą, Katowicami, Poznaniem, Szczecinem, Zieloną Górą, Lublinem, Kielcami, Przemyślem, Zamościem, Nysą.

Stacja w Brzegu, położona w połowie drogi między Wrocławiem a Opolem, jest jedną z najstarszych stacji w Polsce i leży na najstarszej linii uruchomionej na obecnych ziemiach polskich. Kolej dotarła do Brzegu w sierpniu 1842 roku[46]. Dworzec w Brzegu, który powstał w latach 1869–1870 jest wpisany do rejestru zabytków[47].

Komunikacja miejska | edytuj kod

Przewozy autobusowe zapewnia przedsiębiorstwo PKS Brzeg. Ważniejsze kierunki to Wrocław, Opole, Grodków, Namysłów, Nysa, Karpacz, Strzelin, Wiązów. W niedziele uruchamiany jest specjalny kurs do Szklarskiej Poręby.

Komunikację miejską (zbiorową) zapewnia miastu także spółka PKS Brzeg uruchamiająca 10 linii na terenie miasta i gminy – 0A, 0B, 1, 2, 2A, 3, 5, 6 i 8 – z czego ta ostatnia uruchamiana jest tylko w okresie wakacyjnym.

Dworzec autobusowy w Brzegu znajduje się na Placu Dworcowym.

Lądowisko | edytuj kod

W 2013 przy ul. Mossora oddano do użytku sanitarne lądowisko przeznaczone jest do wykonywania startów i lądowań śmigłowców sanitarnych i ratowniczych o dopuszczalnej masie startowej do 5700 kg w dzień i w nocy.

Oświata | edytuj kod

Na terenie Brzegu działa: 10 przedszkoli, 6 szkół podstawowych, 5 szkół ponadpodstawowych, szkoła muzyczna, 5 szkół językowych, 1 szkoła wyższa i 2 szkoły policealne.

Kultura | edytuj kod

Pierwsze wydanie z roku 1680 książki Adama Gdacjusza Przydatek do dyszkursu o pańskim i szlacheckim albo rycerskim stanie. Kościół pw. św. Jadwigi w zespole Zamku Piastów Śląskich (ob. muzeum) i brama zamku

Brzeg od wieków był ważnym ośrodkiem kulturalnym. Muzyka, literatura, plastyka oraz teatr stanowiły nieodłączny element życia dworu książęcego brzeskich Piastów i miasta. Obecni animatorzy działań kulturalnych stworzyli z Brzegu nowe centrum kulturalne w kraju. Brzeg otworzył swoje bramy przed artystami i zadbał o rozwój kulturowy mieszkańców. Dzięki działalności animacyjnej Muzeum Piastów Śląskich i Brzeskiego Centrum Kultury, miasto Brzeg przyciąga organizatorów imprez, takich jak Międzynarodowy Festiwal „Wratislavia Cantans”, Festiwal Muzyczny „Porozumienie” (obecnie „Eurosilesia”) Wrocławski Festiwal Jazzowy „Jazz nad Odrą”, Międzynarodowy Konkurs im. F. Liszta. Koncerty, wystawy, plenery malarskie, jarmarki renesansowe i spektakle odbywają się w stylowych komnatach, na dziedzińcu Zamku Piastów Śląskich, w kościołach pw. św. Mikołaja, pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i pw. Miłosierdzia Bożego, w sali teatralnej Brzeskiego Centrum Kultury, w Galerii Sztuki Współczesnej i Wielkiej Sali Stropowej renesansowego Ratusza, a także w Amfiteatrze Miejskim i na brzeskim Rynku.

Brzeskie Centrum Kultury | edytuj kod

Brzeskie Centrum Kultury

Brzeskie Centrum Kultury (do 1992: Brzeski Dom Kultury) otwarto w lutym 1967, po dziesięcioletnim remoncie działającego w latach międzywojennych teatru miejskiego – Brieger Stadttheater.

Renesansowy ratusz (1569–1577)

Brzeskie Centrum Kultury obejmuje swą działalnością:

  • Dom Kultury (przy ul. Mlecznej 5),
  • Galerię Sztuki Współczesnej w brzeskim Ratuszu,
  • Amfiteatr Miejski (na ok. 5000 widzów) przy ul. B. Chrobrego,
  • Kino „Centrum” działające w budynku Domu Kultury – reaktywowane w listopadzie 2004,
  • Tymczasowa siedziba BCK (spowodowana przez remont[72]) – przy ul. Jabłkowej 5

Brzeskie Centrum Kultury jest organizatorem imprez artystycznych. W latach 70. zorganizowane zostały w trzech edycjach koncerty tzw. „Małego Jazzu nad Odrą”, będącego „filią” wrocławskiego festiwalu „Jazz nad Odrą”. W ramach imprezy wystąpiły gwiazdy europejskiego jazzu i muzyki jazz-rockowej jak: SBB z Józefem Skrzekiem na czele, Novi Singers, Trio Bartkowski-Karolak-Namysłowski, Hagaw, muzycy z Czech i Szwajcarii. Brzeg organizował także Ogólnopolski Festiwal Muzyki Współczesnej „Brzeskie Kontakty Muzyczne”, „Opolskie Spotkania Muzyczne”, Ogólnopolskie warsztaty dla piosenkarzy i zespołów wokalno-instrumentalnych, w trakcie których wykładowcami byli m.in.: Janusz Kondratowicz, Waldemar Parzyński, Stanisław Śliwiński, Zbigniew Górny, Krzysztof Heering, Krzysztof Barcik, Wojciech Zieliński, Janusz Koman, Marcin Pospieszalski, Elżbieta Zapendowska, Adam Bubiłek i wielu innych.

Brzeskie imprezy kulturalne i festiwale | edytuj kod

Oferta kulturalna miasta wzbogaciła się w ostatnich latach o wiele ogólnopolskich imprez: Ogólnopolski Festiwal Teatrów Różnych Form „Theatron”, Muzyczną Scenę Młodych „Bariery Kariery” (obecnie Brzeskie Konfrontacje Muzyczne). Do tradycyjnych imprez organizowanych w Brzeskim Centrum Kultury należą też: Przegląd Kolęd i Pastorałek „Brzeskie kolędowanie”, Ogólnopolski Festiwal Piosenki Religijnej „Corda Cordi” i Festiwal Piosenki Angielskiej „FACE THE MUSIC” organizowany wspólnie ze Stowarzyszeniem FPA.

Wśród laureatów Festiwalu znaleźli się: Alicja Bachleda-Curuś – Zosia z Pana Tadeusza w reżyserii A. Wajdy, Justyna Świrniak – laureatka programu TVN „Zostań gwiazdą”, Grzegorz Markocki – laureat telewizyjnej „Szansy na sukces”, który zadebiutował w filmie W. Adamka Poniedziałek, Mirosław Witkowski z Nowego Sącza, Monika Urlik z Dzierżoniowa, Kamila Juda z Wrocławia – laureatka „Szansy na sukces” z Budką Suflera, Beata Pieczywek (pseudonim artystyczny: Beata Wald) z Grunwaldu – laureatka „Szansy na sukces” z Beatą Kozidrak oraz Grand Prix VIII FPA w Brzegu, która wygrała finał „Szansy na sukces” w Sali Kongresowej w Warszawie w maju 2003. i Georgina Tarasiuk z Białej Podlaskiej – laureatka Kategorii Dziecięcej VI FPA.

Brzeg zorganizował także Międzynarodowy Plener Malarski w ramach cyklicznego projektu „Festiwal kultur – Średniowiecze Brzeg 2006” oraz Międzynarodowy Plener Malarski „Festiwal kultur – Renesans Brzeg 2008”, Międzynarodowy Festiwal Sztuki Ulicznej „BuskerBus” Wrocław – Brzeg – Jelenia Góra – Zielona Góra 2008. Po 30 latach przerwy doszło do reaktywacji koncertów Międzynarodowego Festiwalu Jazzowego „Jazz nad Odrą w Brzegu”, a także w 2008 roku zorganizowano po raz pierwszy Festiwalu Piosenki Francuskiej.

Od roku 2008 odbywa się w Brzegu coroczny Festiwal Kultury Argentyńskiej – „Magia Tanga”, który przyciąga miłośników tego tańca z całego świata.

Od 2014 roku na Zamku w Brzegu odbywa się Ogólnopolska Konferencja Genealogiczna organizowana przez regionalne towarzystwo genealogiczne Opolskich Genealogów[73].

Instytucje kulturalne | edytuj kod

  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Księcia Ludwika I
  • Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna

Zespoły muzyczne | edytuj kod

Media lokalne | edytuj kod

Prasa | edytuj kod

  • Nowa Trybuna Opolska – oddział w Brzegu
  • Gazeta Brzeska – najstarsza w Brzegu, ukazuje się od 1990, obecnie bezpłatny dwutygodnik, wydawca prywatny
  • Kurier Brzeski – tygodnik wydawany od 1993, obecnie przez Brzeską Oficynę Wydawniczą s.c.
  • Panorama Powiatu – lokalny tygodnik wydawany przez BRZEG24.PL Sp. z.o.o., dystrybuowany na terenie powiatu brzeskiego,
  • Express Brzeski – od marca 2010, gazeta grupy Expressy Dolnośląskie wydawana raz na miesiąc
  • Brzeska Regionalna – ukazuje się od września 2011, bezpłatny tygodnik dystrybuowany na terenie całego powiatu

Radio | edytuj kod

Portale | edytuj kod

  • Brzeg24.pl – portal informacyjny tygodnika Panorama Powiatu, zawierający najaktualniejsze informacje z powiatu brzeskiego
  • KurierPlus.pl – portal powiązany z tygodnikiem Kurier Brzeski
  • Forum Brzeg (forumbrzeg.pl) – dyskusyjno-informacyjne forum mieszkańców miasta Brzeg
  • Brzeg.com.pl – Najstarszy Portal Miejski
  • InfoBrzeg.pl – ukazuje się codziennie od 14 grudnia 2008 roku
  • TwójBrzeg.pl – miejski portal informacyjny
  • Fajnybrzeg.pl – miejski portal informacyjno-kulturalny
  • TubaBrzegu.pl – multimedialny portal informacyjny, serwisy video
  • Brzeg News – multimedialny portal informacyjny założony w 2019 r.

Religia | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Brzegu. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego Kościół św. Mikołaja Kościół ewangelicko-augsburski św. Łukasza Synagoga

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół rzymskokatolicki | edytuj kod

Dekanat Brzeg północ

Dekanat Brzeg południe

Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP | edytuj kod

Kościół Zielonoświątkowy w RP | edytuj kod

  • Zbór Chrześcijańska Społeczność (ul. Piastowska 2)

Świadkowie Jehowy | edytuj kod

Cmentarze | edytuj kod

Nieistniejące obiekty sakralne | edytuj kod

Sport | edytuj kod

  • Cukierki Odra Brzeg – klub występujący w ekstraklasie koszykarek
  • Orlik Brzeg – II liga piłkarzy ręcznych
  • Orlik Brzeg – II liga futsalu grupa śląsko-opolska
  • BTP Stal Brzeg – III liga śląsko-opolska w piłce nożnej
  • WSH-E Stal Brzeg – III liga koszykówki męskiej
  • Centrum Taekwon-do – brzeska sekcja Taekwon-do I.T.F
  • Brzeska Liga Koszykówki – amatorska liga koszykówki
  • MKS 6 Brzeg – klub softballowy, wielokrotny mistrz Polski i Europy w softballu
  • Grabarze Skarbimierz – I liga baseballu
  • UKS SAP Brzeg – uczniowski klub sportowy grający w lidze powiatowej w podokręgu opolskim

Polityka | edytuj kod

Ratusz w Brzegu

Miasto jest gminą miejską. Organem wykonawczym jest burmistrz. W wyborach samorządowych w 2018 na urząd został wybrany Jerzy Wrębiak[79], zaprzysiężony na urząd 20 listopada 2018[80]. Siedzibą władz jest Urząd Miejski przy ul. Robotniczej 12. W mieście znajduje się starostwo powiatu brzeskiego.

Rada Miejska | edytuj kod

Mieszkańcy Brzegu wybierają do swojej Rady Miejskiej 21 radnych[81].

Radni Rady Miejskiej VIII kadencji wybrani w wyborach samorządowych w 2018[82]:

  • Prawo i Sprawiedliwość (8 mandatów) – Andrzej Witkowski, Wojciech Komarzyński, Janusz Żebrowski, Dariusz Socha, Mariusz Andruchowicz, Krzysztof Grabowiecki, Jerzy Wrębiak, Kazimierz Kozłowski
  • Koalicja Obywatelska (8 mandatów) – Jadwiga Kulczycka, Renata Listowska, Piotr Szpulak, Paweł Grabowski, Janusz Wójcik, Bożena Szczęsna, Jacek Niesłuchowski, Renata Biss
  • KWW Nie Dla Więzienia Tak Dla Połączenia (4 mandaty) – Tomasz Wikieł, Anna Głogowska, Grzegorz Surdyka, Grzegorz Chrzanowski
  • KW Towarzystwo Rozwoju Ziemi Brzeskiej (1 mandat) – Radosław Preis

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Bliskie kontakty łączą Brzeg z zaprzyjaźnionymi i partnerskimi miastami: niemieckim Goslar, francuskim Bourg-en-Bresse i czeskim Beroun. Wielkim wydarzeniem okazała się organizacja międzynarodowych warsztatów artystycznych „Kultura dla młodych bez granic – Brzeg 2005”, w których udział wzięło około 40 młodych osób z Goslar i Beroun, a także młodzież polska.

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Lubsza, Skarbimierz

Ludzie związani z Brzegiem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Brzegiem.

Honorowi Obywatele Miasta | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Brzeg (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, edukacja, tabele, demografia, przedszkola, Polska w liczbach [dostęp 2020-06-15]  (pol.).
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Brzeg, w oparciu o dane GUS.
  3. Klimat: Brzeg: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-04-08] .
  4. GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  5. Mieszkanie – IBD Development – mieszkania Brzeg [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  6. Przebudowa osiedla Westerplatte dofinansowana [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  7. Nowa inwestycja “Osiedle Wolności” na przełomie 2019 a 2020 roku [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  8. Osiedle Tęczowe – Brzeg, ul. Tęczowa, Margot M. Piecuch – nowe mieszkania na sprzedaż od dewelopera, www.dopoznania.pl [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  9. Nieruchomości, mieszkania i działki – Deweloper Brzeg – Osiedle Tivoli [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  10. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  11. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 9, 30.
  12. a b Colmar Grünhagen 1870 ↓, s. 219.
  13. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  14. H. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889.
  15. Matthäusa Meriana, Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae, Frankfurt am Main 1650.
  16. Brzeg – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom I, s. 396.
  17. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 11.
  18. Konstanty Damrot, Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde, Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896.
  19. a b Opolszczyzna, listopad 1961, s. 5.
  20. LacusCurtius • Ptolemy’s Geography – Book II, Chapter 10.
  21. ORBIS LATINUS – Letter B.
  22. a b Heinz Stoob, Peter Johanek (Hrsg.), Waldemar Grosch (Bearb.): Deutsches Städtebuch: Bd. 1., Schlesisches Städtebuch. Stuttgart, 1995, s. 54.
  23. Ciurlok 2018 ↓, s. 72.
  24. DorotaD. Borowicz DorotaD., Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33, ISBN 83-229-2569-7, OCLC 69318732 .
  25. Jan Kochanowski: Dzieła polskie. Warszawa: 1972, s. 64–65. Cytat: fragment utwóru Satyr, albo dziki mąż, gdzie jest wzmianka o handlu wołami w mieście Brzegu: To największe misterstwo, kto do Brzegu z woły, A do Gdańska wie drogę z żytem, a z popióły.
  26. Krystian Heffner: Brzeg – historia i współczesność. Opole 1987, s. 35.
  27. Paweł Pawlita: Julius Peppel – zasłużony dla rozwoju miasta. Panorama Powiatu Brzeskiego. [dostęp 27 września 2009].
  28. a b Romuald Nowak: Pomniki Brzegu. Panorama Powiatu Brzeskiego. [dostęp 14 września 2009].
  29. error page, www.wroclaw.psgaz.pl [dostęp 2019-03-17] .
  30. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Województwo opolskie, Warszawa 1980, s. 18.
  31. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 489.
  32. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  33. WiktorW. Krzewicki WiktorW., Zbrojne podziemie 1945-1947, Kurier Plus, 4 sierpnia 2018 [dostęp 2020-08-14]  (pol.).
  34. DAW, „Kotwica pokoleń IV” – młodzież opublikowała wywiad z M. Andryasiewicz-Myśliwską., Brzeg24.pl - Lokalny serwis informacyjny, 3 lipca 2019 [dostęp 2020-08-14]  (pol.).
  35. Fundacja „Dla Dziedzictwa”: Kratownicowy Most Piastowski w Brzegu. dladziedzictwa.org, 2012-01-12. [dostęp 2020-06-15].
  36. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 88.
  37. GUS, Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2018 r. Stan w dniu 30 VI, stat.gov.pl, 12 października 2018 [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  38. Johann GeorgJ.G. Knie Johann GeorgJ.G., Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, mit Einschluß des ganzen jetzt zur Provinz gehörenden Markgrafthums Ober-Lausitz, und der Grafschaft Glatz: nebst beigefügter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den verschiedenen Zweigen der Civil-Verwaltung mit drei besondern Tabellen, Graß, Barth u.Comp., 1830 [dostęp 2020-06-15]  (niem.).
  39. a b c d e f g h Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Brieg, treemagic.org [dostęp 2020-06-15] .
  40. a b Brzeg (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, edukacja, tabele, demografia, przedszkola, Polska w liczbach [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  41. WSSE kupiła 54 ha gruntów od miasta Brzeg - finanse, wnp.pl, 14 grudnia 2019 [dostęp 2020-09-19]  (pol.).
  42. TomaszT. Wróblewski TomaszT., Strefa ekonomiczna kupuje ziemię pod inwestycje w Brzegu, Brzeg Nasze Miasto, 12 grudnia 2019 [dostęp 2020-09-19]  (pol.).
  43. ODRA – Najlepiej Razem, najlepiejrazem.pl [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  44. EdytaE. Hanszke EdytaE., Opolskie firmy zwalniają ludzi, Nowa Trybuna Opolska, 18 listopada 2008 [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  45. Fabryka Maszyn Rolniczych "AGROMET" Spółka z o.o. BRZEG fabryka maszyn maszyny rolnicze rolnictwo i leśnictwo maszyny urządzenia, indexfirm.pl [dostęp 2020-09-19] .
  46. Ania, Brzeg. Zabytkowo, ale nowocześnie « OKOKO, OKOKO, 13 stycznia 2011 [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  47. Remont dworca w Brzegu zakończony – PKP SA, opolskie – Biznes – Kolej, PKP, Intercity, web.archive.org, 12 lutego 2012 [dostęp 2020-04-09] [zarchiwizowane z adresu 2012-02-12] .
  48. Witamy w PP1 Brzeg, www.pp1brzeg.edu.pl [dostęp 2020-04-09] .
  49. Witamy na stronie Przedszkola Publicznego nr 2 w Brzegu, www.pp2brzeg.edu.pl [dostęp 2020-04-09] .
  50. http://pp3brzeg.wodip.opole.pl/
  51. Strona główna, pp4brzeg.wodip.opole.pl [dostęp 2020-04-12]  (pol.).
  52. http://www.pp5.brzeg.pl/.
  53. PP6 w Brzegu, Strona Przedszkola Publicznego nr 6 w Brzegu :) [dostęp 2020-04-09]  (ang.).
  54. Witamy w Publicznym Przedszkolu nr 7 Integracyjnym, pp7brzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  55. www.pp8brzeg.pl.
  56. Przedszkole Publiczne nr 10 w Brzegu – Aktualności, pp10brzeg.wodip.opole.pl [dostęp 2020-04-12]  (pol.).
  57. Witamy w PP11 Brzeg, www.pp11brzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  58. SzkolnyBIP – BIP dla szkół i przedszkoli, sp1brzeg.szkolnybip.pl [dostęp 2020-04-09] .
  59. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Kochanowskiego w Brzegu, psp3.szkolnastrona.pl [dostęp 2020-04-09] .
  60. BIP Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 – Start systemu BIP, psp5.bipbrzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  61. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 im. Tadeusza Kościuszki w Brzegu, psp6brzeg.szkolnastrona.pl [dostęp 2020-04-09] .
  62. Zespół Szkół Specjalnych w Brzegu ul. Mossora 4 49-300 Brzeg tel.:774163571, zssbrzeg.wodip.opole.pl [dostęp 2020-04-12]  (pol.).
  63. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 8 w Brzegu [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  64. Strona internetowa I LO im. Bolesława Chrobrego w Brzegu, lo1brzeg.szkolnastrona.pl [dostęp 2020-04-09] .
  65. Aktualności, lo2brzeg.wodip.opole.pl [dostęp 2020-04-13]  (pol.).
  66. Zespół Szkół Budowlanych im. Księcia Jerzego II Piasta, www.zsbbrzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  67. a b Zespół Szkół Ekonomicznych w Brzegu, zsebrzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  68. Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 w Brzegu [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  69. Zespół Szkół w Brzegu, www.medykbrzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  70. Państwowa Szkoła Muzyczna w Brzegu – Aktualności, www.psmbrzeg.pl [dostęp 2020-04-09] .
  71. a b c d e Szkoły językowe [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  72. Zmiana adresu siedziby BCK na czas remontu, „Brzeg24.pl – Lokalny serwis informacyjny”, 6 lipca 2018 [dostęp 2018-07-13]  (pol.).
  73. [1]strona Opolskich Genealogów.
  74. Lustrum - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08] .
  75. Melther - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08] .
  76. Rebirth - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08] .
  77. Shadowmore - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives, www.metal-archives.com [dostęp 2020-07-08] .
  78. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-10] .
  79. Wybory samorządowe 2018 – Ponowne głosowanie, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-06-17] .
  80. Telewizja PolskaT.P. S.A Telewizja PolskaT.P., Uroczyste ślubowanie burmistrza i radnych. Będzie kontynuacja polityki włodarza, opole.tvp.pl [dostęp 2020-06-17]  (pol.).
  81. Wybory samorządowe 2018 – Zbiorcze informacje o okręgach, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-06-17] .
  82. Wyniki wyborów 2018 do rady miasta Brzeg, nto.pl [dostęp 2020-06-17]  (pol.).
  83. brzeg.pl: Miasta partnerskie. [dostęp 2012-06-18].
  84. Zmarł Kurt Masur, honorowy obywatel Brzegu [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  85. Odszedł Jan Milun, Honorowy Obywatel Brzegu [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  86. Zmarł Roland Reche Honorowy Obywatel Brzegu [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  87. Minister i samorządowiec, który pomógł miastu. Stanisław Gawłowski – Honorowym Obywatelem Brzegu! [dostęp 2020-04-08]  (pol.).
  88. Paweł Kozerski Honorowym Obywatelem Brzegu [dostęp 2020-04-08]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Jerzy Ciurlok: O drukarzach, drukarniach i drukach śląskich. Mikołów, Katowice: Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, 2018. ISBN 978-83-952024-1-4.
  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T. 9 Urkunden der Stadt Brieg. Breslau: Josef Max & COMP., 1870.
  • Historyczne dziedzictwo Ziemi Brzeskiej. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin, Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej & Powiat Brzeski, Brzeg 2005, ​ISBN 83-920550-8-X​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Brzeg (miasto)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy