Bystrzyca Kłodzka


Na mapach: 50°17′58″N 16°39′12″E/50,299444 16,653333

Bystrzyca Kłodzka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nysa Kłodzka w Bystrzycy Kłodzkiej Rynek w Bystrzycy Kłodzkiej Mały Rynek w Bystrzycy Kłodzkiej

Bystrzyca Kłodzka (wymowa i; niem. Habelschwerdt, dial. Hoabeschwerde[potrzebny przypis], cz. Kladská Bystřice) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bystrzyca Kłodzka. Historycznie było położone w hrabstwie kłodzkim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Bystrzyca Kłodzka leży w Rowie Górnej Nysy, przy ujściu Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej. Jedno z najważniejszych miast krainy historycznej zwanej ziemią kłodzką[2].

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 10 047 mieszkańców[1].

Spis treści

Środowisko naturalne | edytuj kod

Geografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Góry Bystrzyckie (Sudety).

Bystrzyca Kłodzka (przy współrzędnych 50°17′N 16°38′E/50,283333 16,633333) leży w południowej części województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu kłodzkiego, w środkowej części gminy Bystrzyca Kłodzka.

Trzecie co do liczby ludności miasto po Nowej Rudzie powiatu kłodzkiego, leży w południowej części historycznego hrabstwa kłodzkiego, u ujścia rzeki Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej, na wysokości ok. 340–370 m n.p.m., w Obniżeniu Bystrzycy Kłodzkiej, stanowiącym oś Rowu Górnej Nysy, pomiędzy Górami Bystrzyckimi na zachodzie, a Wysoczyzną Idzikowską na wschodzie[3].

Od Kłodzka, stolicy powiatu miasto jest oddalone o 17,6 km[4]. Bystrzyca Kłodzka na północy graniczy z Zabłociem i Starym Waliszowem, Starą Bystrzycą na zachodzie, Długopolem Dolnym i Wilkanowem na południu i Pławnicą na wschodzie[3].

Warunki naturalne | edytuj kod

Bystrzyckie stare miasto znajdujące się w centrum miasta znajduje się na wąskiej ostrodze umiejscowionej w widłach obu rzek przepływających przez Bystrzycę Kłodzką. Na niej na wysokości ok. 360 m n.p.m. rozplanowano miasto średniowieczne. Zbocza jej opadają bardzo stromo w kierunku południowym i wschodnim, miejscami skalnymi urwiskami. Są to pozostałości po plejstoceńskiej terasie nadrzecznej o wysokości do 20 m. Przeciwległy brzeg, tzw. Góra Parkowa jest ukształtowana w podobny sposób. Sprawia to, że Bystrzyca Kłodzka posiada jedną z najpiękniejszych panoram miejskich, prezentującą ciekawy styl zabudowy tarasowej, szczególnie oglądaną z prawego brzegu Nysy Kłodzkiej[5].

Bystrzyca Kłodzka leży na klimatycznej strefie przejściowej, z niewielką przewagą klimatu kontynentalnego[6]. Średnia temperatura roku wynosi 7,4 °C, z kolei roczna amplituda sięga 19,3 °C[7]. Opady atmosferyczne zamykają się w granicach 790 mm[8].

Przyroda | edytuj kod

Flora | edytuj kod

Roślinność naturalna Bystrzycy Kłodzkiej należy do Działu Sudeckiej Krainy Podgórza Okręgu Środkowosudeckiego. Jest ona typowa dla pogórza Sudeckiego. W lasach występują elementy środkowoeuropejskie takie jak buk, klon zwyczajny i lipa szerokolistna. Obecnie większość lasów grądowych przekształcono w łąki, pola i parki, zaś lasy mieszane tworzą zadrzewienie izolowanych wzniesień lub obrzeży obniżeń. Do najbardziej charakterystycznych okazów pierwotnej flory ziemi bystrzyckiej należy pełnik europejski[9].

Fauna | edytuj kod

Fauna nie różni się w znacznie od innych regionów pozagórskich. Przeważają na tym terenie gatunki środkowoeuropejskie. Występują również gatunki górskie takie jak: traszka górska i salamandra plamista. Pospolite są gatunki drobniejsze, zwłaszcza gryzoni, jak nornik zwyczajny, ryjówka aksamitna, czy kret. Można także spotkać koszatkę leśną oraz jeża europejskiego i zająca szaraka. Z ptaków do najczęściej występujących w mieście gatunków należą: wróblowate, gołębie, kosy i szpaki[10].

Toponimia | edytuj kod

Miejscowość w Kotlinie Kłodzkiej otrzymała swoją nazwę w nawiązaniu do położenia nad „bystrą” wodą, ponieważ słowo Bystrzyca oznacza rwący górski potok[11]. Nazwa ta wskazuje na ścisły związek osady z rzeką, szczególnie często występujący w nazwach miejscowości w Czechach i na Słowacji, stąd pojawiła się teoria, że założycielami miasta byli osadnicy pochodzący zza Przełęczy Międzyleskiej. Poglądu tego nie można jednak zweryfikować, ponieważ jeszcze w XII w. Polacy i Czesi posługiwali się wspólnym językiem[12].

Obecna nazwa miejscowości wprowadzona w 1945 i zatwierdzona w 1946[13] nawiązuje do czeskiej nazwy Bystrice obowiązującej w późnym średniowieczu. Niemiecka nazwa Bystrzycy Kłodzkiej – Habelschwerdt pojawia się po raz pierwszy w dokumentach z 1319 r. Nazwę niemiecką tłumaczy się na dwa sposoby, co wynika z braku źródeł dotyczących jego początków[14]:

  • Pierwszy nawiązuje do położenia miasta na tarasowym wzgórzu, znajdującym się u zbiegu dwóch rzek, w związku z tym wywodzić by się ona miała od słów: Hügel, co oznacza wzgórze, pagórek oraz Werder, co jest określeniem kępy na podmokłym terenie albo rzece (ostrów).
  • Z kolei druga teoria ma odnosić pochodzenie nazwy od konkretnej osoby:
    • Habel – według starej legendy żył w czasach przedchrześcijańskich i miał być wartownikiem strzegącym bezpieczeństwa drogi biegnącej wzdłuż Nysy Kłodzkiej. Jego potomkami miał być jeden z bystrzyckich rodów mieszczańskich[15].
    • Gaweł z Lemberku – pochodził z Lwówka Śląskiego i w XII w. był czeskim zarządcą ziemi kłodzkiej, któremu miało się przypisywać założenie miasta[16].

Symbole miasta | edytuj kod

 Osobny artykuł: Herb Bystrzycy Kłodzkiej.

Jedynym symbolem miasta jest herb, przedstawiający srebrnego lwa wspiętego w prawo, ze złotą koroną na głowie, z otwartym pyskiem, z podniesionym i rozwidlonym ogonem, ze złotymi pazurami, umieszczonego w czerwonym polu tarczy[17].

Historia | edytuj kod

Mury obronne z początku XIV wieku Kaplica św. Floriana w Bystrzycy Kłodzkiej Brama Wodna w Bystrzycy Kłodzkiej

W XI wieku osada czeska, na miejscu lub obok której rycerz Havel (Gaweł) z Lemberka założył w XIII wieku miejscowość dla kolonistów niemieckich o nazwie Hawelswerde („Kępa Gawłowa”). W 1319 występuje już ona jako miasto zaliczane do rzędu miast królewskich, szybko stała się ważnym ośrodkiem rzemieślniczym. W 1429 zdobyte i zniszczone przez husytów. Po wojnach husyckich ponowny rozwój miasta[18]. W czasie wojny Macieja Korwina z Jerzym z Podiebradów o koronę czeską w 1469 r. miasto musiało zapłacić okup wojskom Korwina[18].

W 1473 r. książę ziębicki i hrabia kłodzki Henryk I Starszy z Podiebradów nadał Bystrzycy prawo mili[18], w 1475 miasto zostało znacznie zniszczone przez wielki pożar. Szybkiej odbudowie i rozkwitowi miasta pomógł rozwój sukiennictwa i płóciennictwa[19]. W 1514 r. miasto otrzymało wodociągi[18], w 1566 r. wybrukowano rynek.

W latach 20. XVI w. w mieście zaczął szerzyć się luteranizm. Po 1540 r. ewangelicy stanowili większość wśród mieszkańców miasta. W 1548 istniała tu gmina ewangelicka z pastorem J. Tyrannem z Ząbkowic Śląskich, która w 1564 r. przejęła kościół parafialny[18]. W okresie reformacji pojawił się ruch anabaptystów.

Od 1567 r. miasto znalazło się pod bezpośrednim panowaniem Habsburgów, po wykupie hrabstwa kłodzkiego przez cesarza.

W czasie wojny trzydziestoletniej miasto było wielokrotnie plądrowane przez wojska obu walczących stron, obie też nakładały nań kontrybucje i karały mieszczan za niewłaściwe w danej chwili wyznanie. Miasto było oblegane przez powstańców chłopskich pod dowództwem sołtysa Wolffa z Długopola, rebelia została krwawo stłumiona przez sześciotysięczny oddział lisowczyków[19]. Pod koniec wojny, w 1646 r. Szwedzi podpalili miasto i przedmieścia[20]. Pożary niszczyły miasto także w latach 1703, 1753, 1763[20], 1800, 1821[21].

Od 1742 r. należało ono do Prus. W latach 1778–1779, w czasie wojny o sukcesję bawarską (zwanej „kartoflaną”), wojska austriackie kilkakrotnie najechały i złupiły miasto[22]. 17 stycznia 1779 Austriacy dowodzeni przez feldmarszałka Dagoberta Sigmunda von Wurmsera w pięciu kolumnach wkroczyli niespodziewanie na ziemię kłodzką, z czego dwie kolumny zaatakowały miasto. Wojska Wurmsera zdobyły Bystrzycę Kłodzką, biorąc wielu jeńców, w tym księcia generała Adolfa z Hesji-Philippsthal-Barchfeld, 24 oficerów i 714 żołnierzy. W ręce Austriaków wpadły też trzy działa i siedem sztandarów[23][24][25].

W latach 1818–1975 Bystrzyca była siedzibą powiatu bystrzyckiego. Od 1875 miała połączenie kolejowe z Kłodzkiem[26]. W 1945 miasto zostało włączone do Polski; polską nazwę miasta oparto na przedlokacyjnej nazwie czeskiej. Dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W maju 2008 roku, na patrona miasta przyjęto świętego Floriana[27].

Status Bystrzycy Kłodzkiej | edytuj kod


[potrzebny przypis]

Architektura i urbanistyka | edytuj kod

Układ urbanistyczny | edytuj kod

Gotycki kościół św. Michała Archanioła

Bystrzyca Kłodzka w pełni zachowała swój układ urbanistyczny wywodzący się z czasów średniowiecznych, który należy do jednych z najciekawszych zespołów na Śląsku[28]. Wynika to z faktu, że miasto lokowano na surowym korzeniu oraz na specyficznym terenie, przez co od samego początku uzyskało ostateczne, optymalne rozplanowanie. Miasto zajmuje spłaszczenie na ostrodze stromo opadającej w kierunku zakola Nysy Kłodzkiej, u jej spływu z Bystrzycą Łomnicką. Kształt miasta zbliżony był do zniekształconego owalu. O oryginalności układu przesądza kilka czynników[29]:

  • kościół parafialny zlokalizowano w najwyżej położonym punkcie miasta, a nie, jak kazała tradycja w pobliżu rynku.
  • w najniższej części osady, ale za to na cyplu ostrogi zbudowano obronne wójtostwo,
  • rynek uzyskał kształt zbliżony do trapezu, wytyczono go w rozmiarze 62 X 108 m,
  • poza miastem znajdował się szpital z kaplicą i przytułkiem oraz szpital zakaźny, młyny, folwarki, a także kaplica św. Floriana.

Ze względu na usytuowanie miasta na wysokim brzegu jego zabudowa ukształtowała się tarasowo, tworząc niepowtarzalną panoramę, a wiele uliczek i zaułków łączących okolice rynku z dolinami obu rzek zbudowano w postaci stromych przejść, niekiedy wiodących po kamiennych stopniach[29].

Zabytki | edytuj kod

 Osobny artykuł: Zabytki w Bystrzycy Kłodzkiej. Kolumna Trójcy Świętej z 1736 r.

Miasto pomimo wielu pożarów, zniszczeń wojennych oraz powodzi zachowało poza cennym układem urbanistycznym także liczny i cenny zespół zabytkowych budowli, do których zaliczyć można[30]:

Polityka i administracja | edytuj kod

Urząd Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka Starostwo Powiatowe w Kłodzku, delegatura w Bystrzycy Kłodzkiej Komisariat policji w Bystrzycy Kłodzkiej

Władze miasta | edytuj kod

Bystrzyca Kłodzka ma status gminy miejsko-wiejskiej.

Burmistrzowie Bystrzycy Kłodzkiej (od 1990)[31]:

Miasto jest siedzibą gminy. W Bystrzycy Kłodzkiej znajdują siedziby prokuratury rejonowej, Urzędu Stanu Cywilnego, Rejonowego Urzędu Pracy, Urzędu Skarbowego oraz oddział zamiejscowy Starostwa Powiatowego w Kłodzku[32].

Demografia | edytuj kod

Piramida wieku mieszkańców Bystrzycy Kłodzkiej w 2014 roku.

Gospodarka | edytuj kod

Dawne Bystrzyckie Zakłady Przemysłu Zapałczanego

Bystrzyca Kłodzka jest ośrodkiem przemysłu drzewnego, papierniczego, zapałczanego, spożywczego. W mieście istnieje kilka zakładów przemysłowych, które dają zatrudnienie mieszkańcom miasta i okolic. Od 2007 r. na terenie miasta istnieje podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Invest-Park”. Podstrefa Bystrzyca Kłodzka obejmuje obszar o powierzchni 2,7 ha. Teren podstrefy jest w całości terenem niezabudowanym, co stwarza dogodne warunki do kształtowania zabudowy. Przedsiębiorcy inwestujący na proponowanych terenach należących do WSSE mają możliwość uzyskania zwolnienia z podatku od nieruchomości.

Oprócz tego w mieście istnieje wiele sklepów, punktów usługowych, serwisowych, stacje benzynowe, serwisy samochodowe, hurtownie, kilka restauracji, hotel, posterunek policji, szpital i urząd pocztowy.

Transport | edytuj kod

Stacja kolejowa w Bystrzycy Kłodzkiej

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega też linia kolejowa Kłodzko – Międzylesie. Istnieją dwie stacje kolejowe: Bystrzyca Kłodzka i Bystrzyca Kłodzka Przedmieście.

Przewozy autobusowe w mieście i okolicach zapewnia lokalny oddział PKS Kłodzko. Zapewnia on połączenia z: Kłodzkiem, Wrocławiem, Lądkiem, Stroniem Śląskim, Polanicą, Kudową, Nową Rudą oraz Międzylesiem[potrzebny przypis].

Szkolnictwo | edytuj kod

W Bystrzycy Kłodzkiej mieści się 6 szkół:

  • Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich[33], Gimnazjum nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego[34] oraz w wyniku Reformy Edukacji z 2017 również Szkoła Podstawowa nr 1 im. Józefa Bema w Zespole Szkół Ogólnokształcących[35],
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Obrońców Warszawy[36],
  • Technikum oraz I stopniowa Szkoła Branżowa w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych[37].

Znajdują tu się również 3 przedszkola:

  • Przedszkole nr 1,
  • Przedszkole nr 2,
  • Przedszkole Bystrzaki.

Kultura | edytuj kod

 Osobny artykuł: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Bystrzycy Kłodzkiej.

W 1960 roku Kazimierz Kutz realizował tutaj plenerowe zdjęcia do swego filmu Nikt nie woła[38].

W Bystrzycy Kłodzkiej kręcono sceny do filmów i seriali[potrzebny przypis]:

W Bystrzycy Kłodzkiej znajduje się także basen ulokowany na Górze Parkowej. Znajduje się tu także jedyne w Polsce Muzeum Filumenistyczne. Co roku w dniach 2–3 maja odbywa się jarmark floriański, bardziej znany jako Dni miasta. Zapraszane są gwiazdy estrady polskiej i zagranicznej, a oprócz tego są stragany, gry i zabawy oraz atrakcje dla najmłodszych.

Sport | edytuj kod

W Bystrzycy funkcjonują dwa kluby sportowe z dziedziny piłki ręcznej i piłki nożnej:

  • Krokus Bystrzyca Kłodzka (piłka ręczna II liga)
  • Polonia Bystrzyca Kłodzka (piłka nożna A Klasa)

Wcześniej był organizowany przed dniami miasta wyścig rowerowy na Górze Floriańskiej o puchar Burmistrza Bystrzycy. Co roku jest organizowany bieg bystrzycki, którego trasa prowadzi przez większość miasta.

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół filialny św. Jana Nepomucena

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Współpraca zagraniczna | edytuj kod

Miasto Bystrzyca Kłodzka współpracuje z pięcioma gminami z Czech, Niemiec, Francji, Hiszpanii oraz Polski. Są to miejscowości[41]:

  • Uście nad Orlicą – miasto położone w Czechach na wysokości 347 m n.p.m. Liczy nieco ponad 16 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska z Usti nad Orlicą została podpisana 18 maja 1994 roku.
  • Alcaniz – miasto położone w Hiszpanii w prowincji Saragossa. Liczy ponad 60 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska pomiędzy Alcaniz a Bystrzycą została podpisana 16 listopada 1999 roku.
  • Laissey – niewielka miejscowość położona w regionie Franche-Comté we Francji. Liczy zaledwie 500 mieszkańców. Umowa pomiędzy Laissey a Bystrzycą zawarta została 1 grudnia 2000 roku.
  • Amberg – miasto położone w Niemczech w landzie Bawaria. Miasto liczy ponad 44 tysiące mieszkańców i jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Umowa partnerska między obydwoma miastami została podpisana 18 października 2001 roku.
  • Kaźmierz – gmina w zachodniej Wielkopolsce, położona 30 km od Poznania. Liczy niespełna 7000 mieszkańców. Umowa pomiędzy Kaźmierzem a Bystrzycą została podpisana 10 listopada 1995 roku.
  • Massa Martana – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 3537 osób.

Oprócz umów partnerskich z gminami zagranicznymi miasto Bystrzyca Kłodzka jest członkiem stowarzyszeń o randze ogólnopolskiej. Są to[potrzebny przypis]:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-12] .
  2. Hasło: Bystrzyca Kłodzka, [w:] Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 2008.
  3. a b Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:10 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  4. Dane na podstawie lokalizatora internetowego „Zumi.pl”.
  5. Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 64. ISBN 83-85773-06-1.
  6. A. Schmuck, Regiony termiczne województwa wrocławskiego, „Czasopismo Geograficzne”, 28: 1957, s. 3–4.
  7. P. Migoń, Ziemia Kłodzka. Przewodnik, Wrocław 1996, s. 19–20.
  8. Charakterystyka gminy. Informacje ogólne o gminie Bystrzyca Kłodzka, informacja na oficjalnej stronie miasta i gminy Bystrzyca Kłodzka (dostęp: 2011-04-27).
  9. Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 22–23. ISBN 83-85773-06-1.
  10. Środowisko. Informacje ogólne o gminie Bystrzyca Kłodzka, informacja na oficjalnej stronie miasta i gminy Bystrzyca Kłodzka [data dostępu: 2011-04-27].
  11. J. Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny, Wrocław 2002, s. 82.
  12. M. Ruchniewicz, S. Rosik, P. Wiszewski, Bystrzyca Kłodzka. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, DTSK Silesia, Urząd Miasta i Gminy w Bystrzycy Kłodzkiej, Wrocław-Bystrzyca Kłodzka 2007, s. 21.
  13. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  14. M. Ruchniewicz, S. Rosik, P. Wiszewski, op. cit., s. 23.
  15. F. Volkmer, Geschichte der Stadt Habelschwerdt, Habelschwerdt 1987, s. 3.
  16. M. Ruchniewicz, S. Rosik, P. Wiszewski, op. cit., s. 24.
  17. Statut Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka, Część 1, § 4. 1.
  18. a b c d e Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 66. ISBN 83-85773-06-1.
  19. a b Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 143–144.
  20. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 68. ISBN 83-85773-06-1.
  21. Wojny i nie tylko. Bystrzyca Kłodzka. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-31)].
  22. Henryk Grzybowski. Zajazd na Bystrzycę Kłodzką w czasie wojny o sukcesję bawarską 22 października 1778. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (nr 227), s. 22–23, czerwiec 2013. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. OCLC 499751393
  23. Grzybowski i Bateria nad Pasterką – zapomniana kłodzka fortyfikacja 2013 ↓, s. 8.
  24. Karl Heinrich SiegfriedK.H.S. Rödenbeck Karl Heinrich SiegfriedK.H.S., Tagebuch oder Geschichtskalender aus Friedrich’s des Großen Regentenleben: (1740–1786) mit historischen und biographischen Anmerkungen zur richtigen Kenntniß seines Lebens und Wirkens in allen Beziehungen. Enthaltend die Jahre 1770 bis 1786, Plahn, 1842, s. 194–195 [dostęp 2020-04-28]  (niem.).
  25. Feldmarschall Graf von Wurmser, www.napoleon-online.de [dostęp 2020-04-28] .
  26. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 92.
  27. Zgoda Watykanu na ustanowienie św. Floriana patronem Bystrzycy Kłodzkiej.
  28. Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 70. ISBN 83-85773-06-1.
  29. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów. Red. Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 71. ISBN 83-85773-06-1.
  30. Wykaz ważniejszych zabytków na oficjalnej stronie miasta (dostęp: 2010-04-28).
  31. Opracowano na podstawie Popularnej Encyklopedii Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1 i 2, Kłodzko 2009.
  32. Instytucje działające na terenie gminy – wykaz na oficjalnym serwisie miejskim [data dostępu: 2011-01-19].
  33. I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Bystrzycy Kłodzkiej – I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Bystrzycy Kłodzkiej, liceum1.bystrzyca.eu [dostęp 2017-09-08] .
  34. Aktualności, gimnazjum.bystrzyca.eu [dostęp 2017-09-08] .
  35. SuperS. User SuperS., Per aspera ad astra, zso.bystrzyca.eu [dostęp 2017-09-08] .
  36. Biuletyn Informacji Publicznej, biuletyn.net [dostęp 2017-09-08] .
  37. miedzygorze.pl, zsp.bystrzyca.com.pl [dostęp 2017-09-08] .
  38. FilmPolski.pl. W: Nikt nie woła [on-line]. [dostęp 2017-06-13].
  39. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 2015-08-03.
  40. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14] .
  41. Bystrzyca Kłodzka. W: Miasta partnerskie [on-line]. [dostęp 2017-06-13].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Bystrzyca Kłodzka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy