Centralne Zrzeszenie Klasowych Związków Zawodowych


Centralne Zrzeszenie Klasowych Związków Zawodowych w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Centralne Zrzeszenie Klasowych Związków Zawodowych, od 1931, Centrala Zjednoczenia Klasowych Związków Zawodowych – prosanacyjna centrala związków zawodowych działająca w okresie 1928 - 1939, powstała wskutek rozłamu w Związku Stowarzyszeń Zawodowych. Wskutek rozłamu w 1931 zorganizowanego przez Jędrzeja Moraczewskiego stała się nieznaczącą organizacją związkową. Zaprzestała działalności w 1939.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Centrala powstała jako konsekwencja rozłamu w Polskiej Partii Socjalistycznej i wyodrębnieniu się PPS - dawna Frakcja Rewolucyjna. Rozłam polityczny spowodował również rozłam w klasowym Związku Stowarzyszeń Zawodowych, który opuściły organizacje - głównie w Warszawie - związane z Rajmundem Jaworowskim. Centrala została powołana 30 października 1928 na konferencji zarządów głównych dziesięciu związków. Wyłoniono wówczas Zarząd w składzie: Wacław Preis (prezes), Józef Niski, Edmund Morawski, Stanisław Celejewski (wiceprezesi), Zygmunt Gardecki (sekretarz generalny. IV (I)[1] Kongres odbył się w 30 maja - 1 czerwca 1929. Centrala zrzeszała wówczas ok. 65 tys. członków. Przewodniczącym ponownie został Wacław Preis, wiceprezesem Antoni Pączek, sekretarzem generalnym Zygmunt Gardecki, zaś skarbnikiem Władysław Koszla.

Od grudnia 1930 w centrali w wyniku podziały funkcjonowały podwójne władze. Jednej grupie CZKZZ, przewodniczył Jędrzej Moraczewski, sekretarzem był Zygmunt Gardecki. Drugą grupą CZKZZ kierował Rajmund Jaworowski, a sekretarzem generalnym był Adam Szczypiorski. Pod hasłem niezależności i bezpartyjności związków zawodowych - działając z inspiracji BBWR, Moraczewski doprowadził do ostatecznego rozłamu w CZKZZ w marcu 1931 r. odbywając odrębny Kongres reprezentujący ponad 50% dotychczasowego składu centrali. W maju 1931 grupa ta doprowadziła do utworzenia nowej centrali Związku Związków Zawodowych (ZZZ).

W marcu 1931 r. odbył się jednocześnie V (II) Kongres CZKZZ, który uznając PPS dawną Frakcję Rewolucyjną za bratnią organizację wyłonił nowe władze w składzie: Rajmund Jaworowski - prezes, Edmund Morawski, Wacław Preis - wiceprezesi, Adam Szczypiorski - sekretarz generalny, Władysław Mendin - skarbnik. Dla odróżnienia od związków Moraczewskiego (działały bowiem równoległe dwie centrale o tej samej nazwie), przyjęto nazwę Centrala Zjednoczenia Klasowych Związków Zawodowych.

Ostatni VI(III) Kongres odbył się 7 marca 1937, na którym wyłoniono władze w składzie Rajmund Jaworowski - prezes, Adam Szczypiorski - wiceprezes, Stefania Gliszczyńska - sekretarz generalny, Jan Klępiński - skarbnik. W 1939 r. Centrala zaprzestała funkcjonowania.

Organizacje wchodzące w skład CZKZZ | edytuj kod

W 1933 Centrala zrzeszała 20 związków, 52 tys członków, w tym 28,4 tys. płacących składki. Do najsilniejszych organizacji należały:

  • Centralny Związek Zawodowy Górników (1930 - 3.000), po rozłamie Klasowy Związek Zawodowy Górników w RP (1935 - 1.235 członków);
  • Centralny Związek Zawodowy Metalowców (1939 - ok. 4.000);
  • Centralny Związek Zawodowy Robotników i Robotnic Przemysłu Chemicznego (1930 - 2.048, 1935 - 579);
  • Centralny Związek Zawodowy Robotników i Robotnic Przemysłu Włókienniczego w RP (1930 2.301, 1935 - 1.116);
  • Centralny Związek Zawodowy Robotników Przemysłu Mięsnego (1930 - 1.424, 1935 - 1.744);
  • Centralny Związek Robotników Budowlanych (1930 - 4.232, 1935 - 3.877);
  • Centralny Związek Zawodowy Pracowników Transportu Rzecznego w Polsce (1930 - 1.738, 1935 - 2.692), przewodniczący Józef Łokietek;
  • Centralny Związek Zawodowy Pracowników Zakładów Miejskich i Użyteczności Publicznej w Polsce (1930 - 2.109, 1933 - 1.589). przewodniczący Wacław Preis;
  • Związek Zawodowy Pracowników Teatralnych (1930 - 650, 1933 - 1.375);
  • Centralny Związek Zawodowy Pracowników Tramwajowych, Autobusowych i Kolejek Dojazdowych (1930 - 1.99, 1935 - 1.080);
  • Centralny Związek Zawodowy Kelnerów i Pokrewnych zawodów Przemysłu Gastronomiczno-Hotelowego w Polsce (1929 - 800), w październiku 1931 przeszedł do ZZZ;
  • Związek Zawodowy Dozorców Domowych i Służby Domowej w RP ( 1930 - 11.640, 1935 - 9.048); Przewodniczący Edward Dąbrowski.
  • Klasowy Związek Zawodowy Robotników Rolnych i Leśnych (1930 - 10.887) - w 1931 przeszedł do ZZZ; Po rozłamie Centralny Związek Zawodowy Robotników Rolnych i Leśnych w RP (1935 - 3.345);
  • Centralny Związek Zawodowy Pracowników Kas Chorych i Ubezpieczeń Społecznych (1930 - 1.092, 1935 - 447);

Liczebność CZKZZ | edytuj kod

Prasa | edytuj kod

Centrala wydawała pismo „Hasło” (od lutego 1931 do grudnia 1936). Redaktorami byli kolejno: Adam Szczypiorski, Antoni Wróblewski, Władysław Oleś.

Przypisy | edytuj kod

  1. Kontynuowano numerację Kongresów ZSZ

Bibliografia | edytuj kod

  • Ruch zawodowy w Polsce. Zarys dziejów. Tom II Cześć II, Warszawa 1981;
  • Ludwik Hass, Organizacje zawodowe w Polsce 1918-1939 (Informator), Warszawa 1963;
Na podstawie artykułu: "Centralne Zrzeszenie Klasowych Związków Zawodowych" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy