Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności w Lublinie


Na mapach: 51°14′37,9″N 22°32′58,5″E/51,243861 22,549583

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności w Lublinie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonnościprawosławna cerkiew cmentarna w Lublinie. Należy do parafii katedralnej Przemienienia Pańskiego w Lublinie, w dekanacie Lublin diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Widok cerkwi z boku

Cerkiew została ufundowana przez Andrieja Diejkuna, prezesa lubelskiej izby skarbowej. Była wznoszona w latach 1902−1903, jej poświęcenie miało miejsce 28 sierpnia 1903. Od początku swojego funkcjonowania jest to cerkiew cmentarna, służąca uroczystościom pogrzebowym i nabożeństwom w intencji zmarłych.

Świątynia reprezentuje styl bizantyjsko-rosyjski w wariancie moskiewsko-jarosławskim (neoruskim). Jest to budowla pięciokopułowa, z dzwonnicą położoną nad przedsionkiem, trójdzielna i dwupoziomowa. Nabożeństwa odprawiane są w jej części górnej, gdzie znajduje się ołtarz oraz jednorzędowy ikonostas. W krypcie na dolnym poziomie pochowany jest fundator świątyni wraz z żoną.

Budynek znajduje się w obrębie prawosławnej części XIX-wiecznego cmentarza prawosławnego, części większego kompleksu cmentarnego przy ul. Lipowej w Lublinie.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności została wzniesiona na początku XX wieku. Jej fundatorem był Andriej Diejkun, prezes miejscowej izby skarbowej[2] i starosta parafii przy soborze Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Lublinie, który pragnął poprzez budowę świątyni upamiętnić swoją zmarłą małżonkę. Przekazał on na ten cel 12 tys. rubli[3]. Ceremonia położenia kamienia węgielnego pod świątynię odbyła się 3 czerwca 1902[3]. Autorem projektu budowli był inż. Grigorij Artynow[4], zaś pracami budowlanymi kierował komitet pod przewodnictwem Władimira Tchorżewskiego[5]. Konsekracji obiektu w dniu 28 sierpnia 1903 przewodniczył biskup lubelski Eulogiusz w asyście archimandryty Dionizego, rektora seminarium duchownego w Chełmie, protojerejów Nikołaja Straszkiewicza i Nikołaja Glinskiego z soboru w Chełmie oraz duchowieństwa z cerkwi lubelskich[5][6]. Andriej Diejkun nie dożył ukończenia prac budowlanych. Został pochowany w krypcie dwupoziomowej cerkwi, razem z żoną[3]. Cerkiew od początku pełniła funkcje kaplicy pogrzebowej[7]. Równocześnie w nabożeństwie w niej może brać udział 100 osób[3].

Według Sokoła i Sosny początkowo patronami świątyni byli święci Andrzej Stratylates i męczennica Maria, patronowie małżonków Diejkunów[3], wezwanie takie potwierdza prasa cerkiewna z okresu bezpośrednio po wyświęceniu budynku[6]. Cynalewska-Kuczma podaje czterech patronów − oprócz Andrzeja i Marii także święte Marię i Martę z Betanii[4]. Współcześnie patronkami głównej − górnej − cerkwi są Święte Niewiasty Niosące Wonności[7], zaś dolnej − św. prorok Eliasz[8].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918, gdy prawosławni stracili w ramach akcji rewindykacyjnej część świątyń, jakimi dysponowali w okresie zaboru rosyjskiego[a], cerkiew na cmentarzu przy ul. Lipowej, obok cerkwi Przemienienia Pańskiego, była jedną z dwóch świątyń tego wyznania, jakie pozostały w mieście[9].

Po II wojnie światowej cerkiew pozostała w rękach parafii prawosławnej dzięki staraniom ks. Aleksego Baranowa, który uporządkował kwestie własności świątyń tego wyznania w Lublinie i uzyskał u nowych władz potwierdzenie praw prawosławnych do dalszego korzystania z nich[10].

W 1984 została wpisana do rejestru zabytków; niecały rok później za zabytek uznano cały kompleks cmentarzy przy ul. Lipowej[1].

Na pocz. XXI w. odnowiony został ikonostas w górnej świątyni oraz przechowywane w niej ikony. W 2009 arcybiskup lubelski i chełmski Abel dokonał jego ponownego poświęcenia[11]. Wcześniej obiekt był kilkakrotnie wandalizowany, zaś w 2007 skradziono ok. 100 kg miedzianej blachy z jego dachu[12][13]. We wrześniu 2013 poinformowano o rozpoczęciu remontu prawosławnego cmentarza w Lublinie, w ramach którego przewidziano odnowienie elewacji cerkwi oraz instalację w niej oświetlenia[14]. Po ukończeniu wymienionych prac (oraz wykonaniu nowych polichromii wewnątrz świątyni), cerkiew została 18 kwietnia 2017 rekonsekrowana przez arcybiskupa Abla[15].

Architektura | edytuj kod

Cerkiew cmentarna w Lublinie została wzniesiona w stylu bizantyjsko-rosyjskim[16]. Jest budowlą trójdzielną. Wejście do budynku prowadzi przez prostokątny przedsionek, nad którym wznosi się wieża-dzwonnica, zwieńczona dachem namiotowym zakończonym niewielką cebulastą kopułką. Nawa cerkiewna została wzniesiona na planie kwadratu. Również nad nawą wznosi się dach namiotowy z cebulastą kopułką. Cztery analogiczne konstrukcje znajdują się w narożach nawy, na cylindrycznych bębnach. Pomieszczenie ołtarzowe mieści się w półkolistej absydzie[4]. Wszystkie kopuły cerkwi zwieńczone były złoconymi krzyżami odlanymi w fabryce „E. Plage i T. Laskiewicz” w Lublinie[3]. Ozdobny detal zastosowany przy zewnętrznej dekoracji świątyni wyraźnie nawiązuje do architektury siedemnastowiecznych cerkwi Moskwy i Jarosławia, o czym świadczy zastosowanie piatigławia (pięciu kopuł nad nawą), kokoszników, obniżonych łuków, użycie w budowie dwukolorowej i nieotynkowanej cegły, kształtowanie blachy w charakterystyczne romby[16]. Świątynia jest też zdobiona kolorowymi kafelkami w narożnikach[3]. Inne elementy – bliźniacze okna ujęte w półkoliste łuki, kolumienki z kostkowymi głowicami – nawiązywały do typowych rosyjsko-bizantyjskich cerkwi z wzornika Konstantina Thona[16].

We wnętrzu górnej cerkwi znajduje się jednorzędowy ikonostas ze zwieńczeniem z ikoną Ostatniej Wieczerzy[11]. Został on wykonany w pracowni Borysowa w Moskwie, za cenę 975 rubli. Pozostałe ikony powstały w innej moskiewskiej pracowni Niemirowa[3]. Na cerkiewnej dzwonnicy znajduje się 6 dzwonów, odlanych w ludwisarni Finlandzkiego, czego koszt wynosił 743 ruble. Wejście do górnej cerkwi prowadzi po ośmiu stopniach. Ściany tej świątyni są wewnątrz malowane na różowo do wysokości wzrostu człowieka[3]. Nad ikonostasem znajduje się cerkiewnosłowiański napis Swiatyj Boże (pol. Święty Boże – początek trisagionu)[11].

Cerkiew dolna jest zbudowaną z polnego kamienia kryptą do połowy zagłębioną w ziemi, oświetlaną przez światło słoneczne wpadające przez okna[3].

Uwagi | edytuj kod

  1. Prawosławnym odebrano wówczas: sobór Podwyższenia Krzyża Pańskiego na Placu Litewskim (ostatecznie zburzony), dawną cerkiew grecką Narodzenia Matki Bożej, cerkiew garnizonową w Alejach Racławickich (obydwie przekazane parafiom katolickim). Por. Szlązak A., Wójtowicz A., Majuk E.: Świątynie prawosławne w Lublinie (pol.). tnn.pl. [dostęp 1 września 2013].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie. 2020-09-30.
  2. Historia Prawosławia w Lublinie (pol.). [dostęp 16 marca 2009].
  3. a b c d e f g h i j Sokoł K., Sosna A.: Cerkwie w centralnej Polsce 1815–1915. Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2011. ISBN 978-83-931480-2-8.
  4. a b c P. Cynalewska-Kuczma: Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2004, s. 141. ISBN 83-232-1463-8.
  5. a b Oswiaszczenije kładbiszczenskago chrama w g. Lublinie, „Chołmsko-Warszawskij Jeparchialnyj Wiestnik”, nr 41, r. XXVII (1903), s. 507.
  6. a b N. Straszkiewicz, Postrojenije i oswiaszczenije Lublinskoj kładbiszczenskoj Andrieje-Mariinskoj cerkwi, s kratkim jeja opisanijem, „Chołmsko-Warszawskij Jeparchialnyj Wiestnik”, nr 43, r. XXVII (1903), ss. 527–529.
  7. a b Dmitruk S.: Niedziela Niewiast niosących wonności w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  8. Religie (pol.). Lublin, Lwów - miasto filmowe. [dostęp 16 marca 2009].
  9. Szlązak A., Wójtowicz A., Majuk E.: Świątynie prawosławne w Lublinie (pol.). teatrnn.pl. [dostęp 13 listopada 2014].
  10. L. Utrutko. W służbie Cerkwi. „Przegląd Prawosławny”. 8 (242), sierpień 2005. ISSN 1230-1078
  11. a b c Czapkowicz M.: Poświęcenie ikonostasu w kaplicy cmentarnej w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  12. Dmitruk S.: Lubelski cmentarz będzie odnowiony (pol.). lublin.cerkiew.pl, 17 lutego 2009. [dostęp 2013-09-01].
  13. Andrzej Łoś: Akt wandalizmu w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  14. Szlachetka M.: Prawosławny cmentarz przy ulicy Lipowej w Lublinie doczekał się remontu (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-24].
  15. Oficjalna strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Lublin: rekonsekracja cmentarnej cerkwi [dostęp: 19.04.2017.]
  16. a b c P. Cynalewska-Kuczma: Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2004, s. 103. ISBN 83-232-1463-8.
Na podstawie artykułu: "Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności w Lublinie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy