Chițcani (rejon Căușeni)


Na mapach: 46°57′08″N 29°36′29″E/46,952222 29,608056

Chițcani (rejon Căușeni) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Monaster Nowy Neamt

Chițcani (ros. Кицканы, Kickany) – wieś w Mołdawii, położona w rejonie Căușeni, faktycznie na terenie kontrolowanym przez władze Naddniestrza, w rejonie Slobozia.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Chiţcani położone są na wysokim prawym brzegu Dniestru, między dolinami Dniestru i Botny, w odległości sześciu kilometrów od Tyraspola[1].  

Historia | edytuj kod

Chiţcani pierwszy raz wspomniane są w dokumentach z 1527, jednak uważa się, że wieś powstała dużo wcześniej, w 1368, a badania archeologiczne w okolicach wsi pozwalają domniemywać, że ludzie żyli w tym miejscu jeszcze wcześniej[1][2]. W XVII-XVIII w. liczba mieszkańców wsi poważnie się wahała, gdyż na Chiţcani napadali Tatarzy, miejscowi chłopi uciekali na Sicz Zaporoską, Podole i do Galicji. Ludzie z Chiţcani byli również kierowani do pracy przy budowie i remontach twierdzy benderskiej oraz lokalnych dróg. W połowie XVIII w. Chiţcani zamieszkiwało 150-200 osób[1].

W 1812, po przyłączeniu Besarabii do Imperium Rosyjskiego, wieś znalazła się w granicach ujazdu benderskiego guberni besarabskiej[1].

W 1859 w miejscowości powstał prawosławny męski monaster Wniebowstąpienia Pańskiego Nowy Neamț. Został on założony przez mnichów z klasztoru Neamț w Mołdawii, którzy opuścili macierzystą wspólnotę po konflikcie ze świeckimi władzami Rumunii, które nakazały wprowadzić do nabożeństw język rumuński w miejsce cerkiewnosłowiańskiego oraz dokonały sekularyzacji dóbr cerkiewnych[3]. W 1861 władze rosyjskie nadały klasztorowi 1859 dziesięcin lasu, zaś rok później przekazały całą liczącą 272 rodzin wieś, dotąd stanowiącą własność państwową, we władanie monasteru[1]. Początkowo mnisi żyli przy starszej, wzniesionej w 1834 cerkwi św. Mikołaja, następnie kompleks monasterski został rozbudowany o trzy kolejne świątynie, a w przededniu I wojny światowej o 67-metrową dzwonnicę[4].

 Osobny artykuł: Monaster Nowy Neamț.

W kwietniu 1944 toczyły się walki niemiecko-radzieckie o kontrolę nad przyczółkiem chiţcańskim, z którego następnie w sierpniu 1944 rozpoczęło się natarcie jednostek 3 Frontu Ukraińskiego, dowodzonych przez gen. Fiodora Tołbuchina, w ramach operacji jassko-kiszyniowskiej[5].

Po II wojnie światowej w Chiţcani funkcjonował kołchoz "Krasnyj sadowod" zajmujący się ogrodnictwem, sadownictwem, uprawą winorości, hodowlą ryb i pszczelarstwem[1]. Od lat 60. XX wieku do lat 80 XX w., przede wszystkim z funduszy kołchozu, we wsi zorganizowano szkołę ośmioklasową i 2 szkoły średnie, 4 przedszkola, studium muzyczne, szpital i aptekę, scenę i teatr letni, 2 biblioteki, park kultury i wypoczynku, dom kultury, klub szachowy. Po wybudowaniu mostu na Dniestrze z centrum Tyraspola miejscowość została skomunikowana z tym miastem oraz ze Slobozią[1]. W 1972 w odległości 3 km od centrum miejscowości wzniesiono pomnik upamiętniający operację jassko-kiszyniowską[6], a także pomnik na zbiorowym grobie żołnierzy radzieckich oraz pomnik Włodzimierza Lenina[1]. Wcześniej, w 1962, władze radzieckie zamknęły monaster Nowy Neamț. W jego zabudowaniach powstały szpital gruźliczy, magazyny[3] oraz, na dzwonnicy, muzeum operacji jassko-kiszyniowskiej[6]. Klasztor został restytuowany w 1989[3].

W latach 90. XX wieku kołchoz został zlikwidowany, na jego miejscu powstały mniejsze kooperatywy. Mieszkańcy wsi pracują w rolnictwie, sadownictwie, pszczelarstwie, przy uprawie winorośli, rybołówstwie, niektórzy dojeżdżają do pracy do Tyraspola lub Bender[1]. W miejscowości oraz w sąsiednich miejscowościach Copanca i Cremienciug (obie pozostały po mołdawskiej stronie nieuznawanej granicy) toczyły się walki podczas wojny o Naddniestrze, w pierwszych dniach kwietnia 1992[7]. W 2007 w sąsiedztwie obelisku pamięci operacji jassko-kiszyniowskiej wzniesiono kamień pamiątkowy ku czci poległych w tej wojnie po stronie naddniestrzańskiej[5]. Przy wjeździe do wsi znajduje się prawosławny krzyż przydrożny[8].

Demografia | edytuj kod

W 2004 we wsi żyło 9 tys. osób, z niewielką przewagą (52%) kobiet. Większość mieszkańców stanowią Rosjanie (53%), kolejnymi grupami etnicznymi są Mołdawianie (34%) i Ukraińcy (10%), poza tym w Chiţcani żyją osoby deklarujące narodość bułgarską, gagauzką lub białoruską[1].

Infrastruktura | edytuj kod

W miejscowości działają trzy szkoły oraz dziecięca szkoła muzyczna[9], działa klub piłkarski i zespół tańca[10], pozostają czynne dwie biblioteki[11]. Oprócz męskiego monasteru działa parafialna cerkiew św. Paisjusza Wieliczkowskiego[12].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j Село Кицканы - История села, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  2. Satul Chiţcani, raionul Căușeni, moldovenii.md [dostęp 2016-12-30] .
  3. a b c Manastirea Noul Neamt - lavra Basarabiei, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-12-30] .
  4. Mănăstirea Înălțărea Domnului Noul Neamț Chițcani - Свято-Вознесенский Ново-Нямецкий Кицканский монастырь - 150 ani * лет (1864-2014), Editura Mănăstirii Noul Neamț "Cuv. Paisie Velicicovski", Chițcani 2014, s. 18.
  5. a b Село Кицканы - Обелиск Славы, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  6. a b На Кицканском плацдарме, tourizmik.ru [dostęp 2016-12-30] .
  7. JanuszJ. Solak JanuszJ., Mołdawia: republika na trzy pęknięta. Historyczno-społeczny, militarny i geopolityczny wymiar "zamrożonego konfliktu" o Naddniestrze, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014, s. 110, ISBN 978-83-7780-997-6, OCLC 899872347 .
  8. Село Кицканы - Поклонный крест, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  9. Село Кицканы - Образование, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  10. Село Кицканы - Спорт в селе, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  11. Село Кицканы - Библиотеки, kickani.ucoz.ru [dostęp 2016-12-30] .
  12. Mănăstirea Înălțărea Domnului Noul Neamț Chițcani - Свято-Вознесенский Ново-Нямецкий Кицканский монастырь - 150 ani * лет (1864-2014), Editura Mănăstirii Noul Neamț "Cuv. Paisie Velicicovski", Chițcani 2014, s. 72.
Na podstawie artykułu: "Chițcani (rejon Căușeni)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy