Chlorophyllum rachodes


Czubajka czerwieniejąca w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Chlorophyllum rachodes) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czubajka czerwieniejąca (Chlorophyllum rhacodes (Vittad.) Vellinga) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Chlorophyllum, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1835 r. Carlo Vittadini nadając mu nazwę Agaricus rachodes. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadała mu w 2002 r. Else C. Vellinga, przenosząc go do rodzaju Chlorophyllum[1].

Synonimy naukowe według Index Fungorum[2]:

  • Agaricus procerus b rhacodes (Vittad.) Rabenh. 1844
  • Agaricus rhacodes Vittad. 1835
  • Agaricus rhacodes Vittad. var. candidus Bagl. 1886
  • Lepiota procera var. rhacodes (Vittad.) Massee 1893
  • Lepiota rhacodes (Vittad.) Quél. 1872
  • Lepiota rhacodes f. riograndensis Rick 1937
  • Lepiotophyllum rhacodes (Vittad.) Locq. 1942
  • Leucocoprinus rhacodes (Vittad.) Pat. 1900
  • Macrolepiota rhacodes (Vittad.) Singer 1951
  • Mastocephalus rhacodes (Vittad.) Kuntze 1891

Polską nazwę nadał Franciszek Błoński w 1890 r., wówczas bowiem gatunek ten zaliczany był do rodzaju Macrolepiota (czubajka)[3]. W 2002 r. został przeniesiony do rodzaju Chlorophyllum, tak więc nazwa podana przez F. Błońskiego jest już niespójna z nową nazwą naukową[1]. W niektórych atlasach grzybów jest opisywany jako kumulatka obszarpana, brak jednak potwierdzenia tej nazwy w opracowaniach naukowych.

W niektórych opisach funkcjonuje nazwa Chlorophyllum rachodes jednak jest ona błędem w pisowni popełnionym przez autora taksonu[1][4].

Morfologia | edytuj kod

Kapelusz

Średnica 8–15 cm, u młodych owocników kulisty, u starszych parasolowaty. Skórka ma kolor szarobrązowy lub brązowy i pokryta jest włóknistymi, okółkowo ustawionymi, brunatnymi, ciemniejszymi i wyraźnie odstającymi łuskami[5].

Blaszka

Białe, czasami są na nich krople cieczy, po wyschnięciu zmieniają barwę na oliwkowozieloną. Pod wpływem nacisku czerwienieją[6].

Trzon

Wysokość do 15 cm, grubość 1–1,5 cm. U podstawy rozszerza się w kształt bulwy; prawie gładki, początkowo koloru białego, z czasem staje się bardziej brązowy, bez śladu pręgowań. Pod kapeluszem biały pierścień, który daje się przesuwać wzdłuż trzonu. Po uszkodzeniu barwi się na czerwonawo[5].

Miąższ

Białawy, po uszkodzeniu zmienia kolor na pomarańczowoochrowy. W smaku łagodny, bez zapachu[5].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki gładkie, elipsoidalne, o rozmiarach 9–12 × 6–7 μm[5].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Nowej Zelandii[7]. W Europie Środkowej jest pospolity[6], w Polsce również[8].

Rośnie na brzegach lasów, w parkach i na polanach śródleśnych w lasach liściastych i iglastych[5].

Znaczenie | edytuj kod

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny[5], jednak mało smaczny. Nie posiada tak charakterystycznego aromatu, jak czubajka kania. Przez grzybiarzy często jednak bywa z nią mylona. U niektórych wrażliwych osób powoduje przejściowe dolegliwości żołądkowo-jelitowe[8]. Z uwagi na podobieństwo do trujących gatunków odradza się jej zbieranie[9].

Gatunki podobne | edytuj kod

  • tzw. czubajka dziewczęca (czubajka żółknąca, Leucoagaricus nympharum), o bardziej wysmukłym i delikatnym owocniku pokrytym białymi łuseczkami. Różni się też miąższem, który jest biały i po uszkodzeniu zmienia barwę tylko nieznacznie (lekko czerwienieje)[5].
  • czubajka kania (Macrolepiota procera). Ma trzon z zygzakowatym wzorem i jej miąższ nie zmienia barwy po uszkodzeniu, a łuski na kapeluszu nie są tak odstające[6].
  • czubajka gwiaździsta (Macrolepiota konradii). Jest mniejsza, jej kapelusz na środku nie jest postrzępiony, łuski są przylegające, zaś powierzchnia trzonu jest jasnobrązowa i pokryta drobnymi łuseczkami. Miąższ w trzonie początkowo różowieje, później brązowieje, ale powoli[8].
  • sinoblaszek trujący Chlorophyllum molybdites. Jest silnie trujący. Gatunek ten dotąd w Polsce nie występował, ale zaczyna się w Europie rozprzestrzeniać[10].
  • Bardzo często mogą być z nią mylone inne grzyby z rodzaju Chlorophyllum np. Chlorophyllum brunneum (dawniej czubajka czerwieniejąca odmiana ogrodowa lub czeska), Chlorophyllum olivieri i Chlorophyllum venenatum z których pierwszy i ostatni są grzybami trującymi[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Index Fungorum – Names Record, www.indexfungorum.org [dostęp 2018-09-14] .
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2018-09-14].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Chlorophyllum rachodes, Mycobank [dostęp 2018-09-14]  (ang.).
  5. a b c d e f g Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  8. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  9. a b LadislavL. Hagara LadislavL., Ottova Encyklopedia Hub, 2014, ISBN 978-80-7451-408-1 .
  10. Loizides M, Kyriakou T, Tziakouris A. (2011). Edible & Toxic Fungi of Cyprus (in Greek and English). Published by the authors. pp. 132–33. ​ISBN 978-9963-7380-0-7​.
Na podstawie artykułu: "Chlorophyllum rachodes" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy