Chociebuż


Na mapach: 51°46′N 14°20′E/51,766667 14,333333

Chociebuż w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Chociebuż (niem. Cottbus[2], wym. ˈkɔtbʊs; dolnołuż. Chóśebuz[3], wym. ˈχɛɕɛbus lub ˈχɨɕɛbus; górnołuż. Choćebuz, wym. ˈkʰɔt͡ʃɛbus; czes. Chotěbuz, wym. ˈxocɛbus) – miasto na prawach powiatu we wschodnich Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, nad Sprewą. Jest drugim co do wielkości, po Poczdamie, stolicy Brandenburgii, miastem tego kraju związkowego; główne miasto oraz kulturalna stolica Dolnych Łużyc.

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

Nazwa dzierżawcza utworzona przy pomocy formantu -jь (najstarsze słowiańskie nazwy dzierżawcze)[4], prawdopodobnie od imienia Chociebud/Chociebąd, podobne: czeski Chotěbuz, Chotěboř, dolnołużyckie Kósobuz (niemieckie Kunersdorf w gminie Kolkwitz).

Historia | edytuj kod

Centrum miasta Stacja kolejowa w Chociebużu z dwujęzyczną nazwą miasta: niemiecką i dolnołużycką Kolej parkowa w Chociebużu – stacja Sandower Dreieck (po prawej budynek dworcowy, po lewej lokomotywownia) Biblioteka Brandenburskiego Uniwersytetu Technicznego w Chociebużu

W 930 r. król Henryk I nakazał wznieść warownię nieopodal osiedla łużyckiego. Przy niej w okresie późniejszym powstało osiedle będące zalążkiem przyszłego miasta. W maju 1002 roku – Bolesław I Chrobry przekroczył z wojskiem graniczny Bóbr i zajął Milsko, Łużyce i Miśnię. W latach 1002-1031 Chociebuż znalazł się pod polskim panowaniem. W 1156 r. miasto było ważnym punktem składowania soli na trakcie Halle (Saale)-Głogów. W 1445 r. miasto wraz z okolicami zostało przyłączone do Brandenburgii, stanowiąc eksklawę brandenburską (a później pruską) w środku Łużyc, należących do Czech, Węgier, ponownie Czech, a następnie Saksonii[5]. Od średniowiecza trwał napływ osadników z Niemiec. W 1514 r. w Chociebużu zostało założone gimnazjum zwane „Universitas Serborum” (Uniwersytet Łużyczan). Jego założycielem był Łużyczanin, Jan Rak, działający również w Krakowie[6]. Podczas wojny trzydziestoletniej Chociebuż uległ poważnym zniszczeniom. W końcu XVII w. osiedlili się tutaj francuscy hugenoci, którzy wprowadzili uprawę tytoniu i hodowlę jedwabnika. W 1780 r. liczba mieszkańców Chociebuża przekroczyła 4 tysiące[7]. W 1807 r. pruska enklawa, obejmująca Chociebuż i okolice, została połączona z resztą Łużyc i wcielona do Królestwa Saksonii. Stan ten trwał do kongresu wiedeńskiego w 1815 r., który przekazał Chociebuż wraz z całymi Dolnymi Łużycami, Prusom.

Od poł. XIX w. w Chociebużu rozpoczęła się epoka industrializacji: stworzono fabryki tekstylne, z których miasto było znane za granicą, oraz prowadzono wydobycie węgla brunatnego.

Od 1886 roku należy do rejencji frankfurckiej w prowincji Brandenburgia.

Podczas II wojny światowej lokalny przemysł prowadził produkcję dla celów wojskowych, dlatego też miasto stało się celem ataków lotniczych. W lutym 1945 r. zostało poważnie zniszczone podczas amerykańskiego nalotu. W kwietniu 1945 r. toczyły się tutaj zacięte walki między wojskami sowieckimi i niemieckimi. W mieście zniszczeniu uległo 34 procent budynków[8].

W NRD stolica okręgu Chociebuż. Po wojnie w 1952 r. w Chociebużu powstała pierwsza łużycka szkoła średnia i łużycki zespół pieśni i tańca, a przy lokalnej rozgłośni radiowej działała sekcja łużycka. Od lat 60. XX w. prowadzono intensywną urbanizację miasta, budując wiele nowych osiedli. W 1954 r. powstał w mieście ogród zoologiczny. W 1976 r. liczba mieszkańców przekroczyła 100 tys. W 1981 roku w miejscowym więzieniu przeprowadzony został strajk głodowy w proteście przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce[9].

Zabytki | edytuj kod

  • Wieża Grodkowska (Spremberger Turm/Grodkojska wěža) – pozostałość umocnień miejskich z XV w., zbudowana w 1823 r. Uważana jest za symbol miasta.
  • Wieża Mennicza (Münzturm)gotycka, z wiatrowskazem, herbem miasta i datą 1603. Kiedyś służyła jako miejscowa mennica.
  • Kościół pofranciszkański św. Mikołaja (St. Nikolai-Kirche) z XV w., gotycki z barokowym ołtarzem. W kościele zachował się najstarszy nagrobek na Łużycach pochodzący z 1230 r.
  • rynek ze starymi kamienicami i apteką Pod Lwem z 1568 r.
  • Młyn Krupniczy (Spreewehrmühle) z XVII w.
  • Kościół Zamkowy (Schlosskirche) z 1714 r. zbudowany przez hugenotów
  • Fontanna Sukienników (Marktbrunnen) z XVIII w.
  • Park Branicki (Branitzer Park) z zamkiem z 1772 (przebudowany w 1850 r.), w którym mieści się Muzeum Regionalne. Na jeziorze w parku znajduje się piramida, w której pochowany został założyciel parku, podróżnik, książę Hermann von Pückler-Muskau.
  • Teatr Państwowy (Staatstheater Cottbus) z 1908 r., secesyjny

Gospodarka | edytuj kod

W mieście rozwinięty jest przemysł włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz taboru kolejowego.

Transport | edytuj kod

W mieście funkcjonuje sieć tramwajowa i autobusowa, obsługiwana przez dwie firmy: Cottbusverkehr GmbH i Neißeverkehr GmbH. Łącznie 45 linii, z tego cztery tramwajowe i 41 autobusowych. Sieć obejmuje 569 przystanków i ma długość około 934 km. Jest obsługiwana przez 26 tramwajów i 55 autobusów (2009). Oprócz tego funkcjonuje kolej parkowa (o rozstawie toru 600 mm), która obsługuje rozległe tereny rekreacyjne – od dworca normalnotorowej kolei Cottbus Sandow, poprzez stadion piłkarski, targi, zoo, aż do parku zamkowego.

W 1868 r. Chociebuż uzyskał połączenie kolejowe z Berlinem (przez Lübbenau) i Görlitz. Miasto jest ważnym węzłem kolejowym, funkcjonują połączenia m.in. przez Doberlug do Lipska, przez Elsterwerdę do Drezna, przez Guben do Frankfurtu nad Odrą i przez Forst do Żar. Znajdują się tutaj cztery stacje kolejowe, w tym główna – Bahnhof Cottbus.

Klimat (1979-2013) | edytuj kod

Dolnołużyczanie | edytuj kod

Chociebuż jest ośrodkiem kulturalnym Dolnołużyczan. Działa tu dolnołużyckie gimnazjum i uniwersytet ludowy, a także Muzeum Łużyckie (Serbski Muzej/Wendisches Museum).

Polacy w Chociebużu | edytuj kod

W latach 1002-1031 Chociebuż leżał w granicach Polski[11]. W latach 1807-1815 wraz z Królestwem Saksonii miasto było związane unią z Księstwem Warszawskim.

Do miejscowego gimnazjum uczęszczał Konrad Jażdżewski[12] W trakcie I wojny światowej wikarym w Chociebużu był ks. Tomasz Reginek[13]. W trakcie II wojny światowej w mieście byli więzieni przez Niemców m.in. polski działacz narodowy Teodor Spiralski[14] i aktor Władysław Hańcza[15]. Pracownikiem Uniwersytetu Technicznego w Chociebużu był Jerzy Drewnowski[16].

Nauka i oświata | edytuj kod

Sport | edytuj kod

Stadion der Freundschaft (Stadion Przyjaźni) w Chociebużu

Ciekawostki | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. www.statistik-berlin-brandenburg.de
  2. Przejściowo także Kottbus.
  3. Według starej pisowni Chośebuz.
  4. Henryk Łowmiański, Początki Polski, T. 3, Warszawa 1967, s. 57.
  5. Šołta 1984 ↓, s. 27.
  6. Šołta 1984 ↓, s. 33.
  7. Šołta 1984 ↓, s. 43.
  8. Šołta 1984 ↓, s. 138.
  9. „Uczcie się Polski”. Film o „Solidarności” i opozycji politycznej w NRD. Deutsche Welle.
  10. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  11. Šołta 1984 ↓, s. 8.
  12. Archeologia dobrego człowieka Urząd Miasta Łódź.
  13. Dariusz Jądro (red.), Proboszcz rybnicki – ks. Tomasz Reginek, Czerwionka-Leszczyny 2005
  14. Jan Mielżyński: Teodor Spiralski. Życie-Walka-Rodzina. Sulechów - Zbąszyń: 2014.
  15. Władysław Hańcza - BIOGRAFIA e-teatr.pl.
  16. O Dorocie Sölle wspomnienie nie tylko osobiste racjonalista.pl

Bibliografia | edytuj kod

  • Krzysztof RadosławK.R. Mazurski Krzysztof RadosławK.R., AndrzejA. Zieliński AndrzejA., Łużyce, Warszawa: KAW, 1984, ISBN 83-03-00772-6, OCLC 76329792 .
  • Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1984. ISBN 83-04-01643-5. OCLC 778425388. (pol.)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (major regional center):
Na podstawie artykułu: "Chociebuż" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy