Chromosomy płci


Chromosomy płci w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Chromosomy płci, heterochromosomy[1], allosomy[1]chromosomy determinujące płeć u rozdzielnopłciowych organizmów eukariotycznych. Płeć osobnika determinuje ich obecność lub ich liczba w stosunku do liczby autosomów.

U człowieka występują 22 pary chromosomów autosomalnych i jedna para chromosomów płci, która odpowiada za determinację płci. Łącznie kariotyp człowieka tworzą 23 pary chromosomów. Osobnik posiadający chromosomy XX jest płci żeńskiej, natomiast osobnik z jednym chromosomem X i jednym chromosomem Y – będzie płci męskiej[2]. X jest większy od Y i zawiera więcej genów. Y zawiera gen SRY determinujący płeć męską. Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od ojca. W tej sytuacji samce są płcią heterogametyczną bo mogą wytwarzać dwa rodzaje gamet a samice płcią homogametyczną[1]. Gen SRY powoduje tworzenie się jąder, a one testosteronu, który z kolei warunkuje drugorzędowe cechy płciowe: prącie, nasieniowody i inne[3].

Czasem zdarza się, że powstaje chromosom Y bez genu SRY, wtedy rozwija się kobieta XY. Analogicznie rodzą się także mężczyźni z chromosomami XX, w których to gen SRY przeniósł się na jeden z chromosomów X[3].

Czasami jednak, mimo że istnieje gen SRY, a organizm wytworzy u płodu jądra, ciało nie różnicuje się dalej w kierunku męskim. Dzieje się tak, gdyż testosteron wyprodukowany przez jądra nie dostaje wiążącego go białka. Skutkiem tego pojawiają się u tych osób zewnętrzne cechy kobiety, ale nie mają nadal jajników i macicy, a jądra. Takie fizyczne kobiety są jednak bezpłodne[3].

System XY występuje też u innych ssaków[1] oraz u roślin dwupiennych[4]. U ptaków[1], żab[5] i motyli[1] system determinacji płci jest odwrotny. Samice mają dwa różne chromosomy płci (ZW), a samce dwa jednakowe (ZZ). Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od matki (zob. system determinacji płci ZW).

U muszki owocowej Drosophila melanogaster samice mają dwa chromosomy X, a samce chromosom X i chromosom Y, ale płeć osobnika zależy od stosunku liczby chromosomów X do autosomów[potrzebny przypis].

Niektóre z chorób genetycznych powstają poprzez mutacje w genach, znajdujących się w chromosomach płci (choroby sprzężone z płcią). Są to między innymi: daltonizm i hemofilia, powodowane mutacjami genów położonych na chromosomie X[potrzebny przypis].

Rolę chromosomów płci odkryła amerykańska uczona Nettie Stevens w 1905 r.[6]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f MarzenaM. Popielarska-Konieczna MarzenaM., Słownik szkolny. Biologia, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 84, ISBN 83-7389-096-3 .
  2. Praca zbiorowa, Biologia: jedność i różnorodność, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2008, s. 89–90, ISBN 978-83-7446-134-4 .
  3. a b c MarekM. Maleszewski MarekM., Tajemnice płci, „Wiedza i Życie”, 926, 2, Prószyński Media, luty 2012, s. 54–57, ISSN 0137-8929 .
  4. BarbaraB. Michalik BarbaraB. (red.), Hodowla roślin, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2009, s. 230, ISBN 978-83-09-01056-2 .
  5. DavidD. Biello DavidD., Nieoczekiwana zmiana płci, „Świat Nauki”, 6 (226), czerwiec 2010, s. 16, ISSN 08676380 .c?
  6. Nettie Stevens, [w:] NNDB Tracking the entire world [online], Soylent Communications [dostęp 2013-12-18]  (ang.).
Chromosomy człowieka Kontrola autorytatywna (chromosom):Encyklopedia internetowa:
Na podstawie artykułu: "Chromosomy płci" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy