Chrzczeniszki


Na mapach: 55°07′09,44″N 24°51′32,07″E/55,119289 24,858908

Krikštėnai w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Chrzczeniszki) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krikštėnai (hist., pol. Chrzczeniszki, Krzczeniszki, Krzyceniszki[1]) – wieś na Litwie położona w rejonie wiłkomierskim okręgu wileńskiego, 15 km na południowy wschód od Wiłkomierza.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Własność | edytuj kod

Pierwsza znana wzmianka o Chrzczeniszkach pochodzi z roku 1744. W 1745 roku majątek został kupiony od rodziny Monkiewiczów przez Ignacego Bohusza (~1720–1778). Po jego śmierci dobra te odziedziczył jego młodszy brat ks. Franciszek Ksawery Bohusz[2]. Na początku XIX wieku kupili Chrzeczniczki pochodzący z Pomorza Bagniewski, wicegubernator wileński i jego żona Mineykówna. Sprzedali oni prawdopodobnie ten majątek Julianowi Pac Pomarnackiemu[3] żonatemu z Różą Dowmont-Siesicką. Julian w 1838 roku pełnił urząd prezesa sądów granicznych, a w latach 1842–1853 był kuratorem szkół ujezdu wiłkomirskiego. Kolejnym właścicielem Chrzczeniczek był jego syn Bronisław żonaty z N. Zakrzewską. Mieli oni dwóch synów: Jana i Stanisława. W 1917 roku[2] (lub w 1880 roku)[4]) sprzedali oni majątek Edwardowi de Bondi, admirałowi carskiemu pochodzenia francuskiego. Ostatnią właścicielką tych dóbr była Eugenia de Bondi, wdowa po synu Edwarda, Ignacym, zabita przez NKWD w 1941 roku[1].

Przynależność administracyjna | edytuj kod

Drewniany kościół Jezusa Ukrzyżowanego, 2006 Obecny kształt pałacu, 2016

XIX, XX i XXI wiek | edytuj kod

W latach 1787–1890 ksiądz Bohusz wzniósł tu drewniany kościół pod wezwaniem Zbawiciela. Do 1849 roku kościół należał do diecezji wileńskiej, później do diecezji żmudzkiej, a od 1926 do 1939 roku do archidiecezji kowieńskiej. W 1939 roku kościół stał się siedzibą parafii, obecnie pod wezwaniem Jezusa Ukrzyżowanego.

Kościół został wzniesiony w stylu ludowego klasycyzmu, na prostokątnym planie, z wieżą i pojedynczą nawą. Główną fasadę stanowi portyk z 4 kolumnami.

W 1814 roku powstała kaplica na cmentarzu.

W 1938 roku powstała tu szkoła podstawowa, w latach 1949–1994 była to siedmio- i ośmiolatka, do 2005 roku jako samodzielna szkoła, a od tego roku jako filia działu edukacji podstawowej w Wiłkomierzu.

W latach 1950–1992 funkcjonował tu kołchoz. W 1952 roku uruchomiono dom kultury i bibliotekę. Od 1991 roku funkcjonuje tu ośrodek religijny – klasztor kontemplacyjny kongregacji sióstr karmelitanek Marii Bramy Świtu i św. Teresy[6]. We wsi działa poczta i punkt medyczny.

Pałac | edytuj kod

Juliusz Pac Pomarnacki w połowie lat 40. XIX wieku wzniósł tu pałac nawiązujący stylem do późnego baroku. Był to budynek na planie prostokąta, dwukondygnacyjny, o dziewięcioosiowych fasadach głównych, na podwyższonej podmurówce. W środkowej części fasady frontowej występował trójosiowy, podniesiony o jedno piętro ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem. Główne wejście do domu poprzedzał taras, a nad nim, na wysokości trzeciej kondygnacji był balkon wsparty na konsolach. Całość przykrywał dwuspadowy dach. Od strony ogrodowej bryłę domu powiększały skrzydła boczne. Kształt pałacu z drugiej połowy XIX wieku jest znany z akwareli Napoleona Ordy z około 1875 roku[1].

Po prawej stronie pałacu stała parterowa oficyna, a po lewej – brama wjazdowa w formie dwóch czworograniastych filarów zwieńczonych wazonami[1].

Podczas II wojny światowej pałac został uderzony przez bombę, która zniszczyła jedno z jego skrzydeł. Po wojnie pałac należał do kołchozu Krikštėnai, znajdowały się tu biuro i biblioteka wiejska. Podczas rekonstrukcji w czasach radzieckich pałac całkowicie zatracił swój oryginalny wygląd, pod ich koniec był opuszczony i niszczał. W 1994 pałac zwrócono spadkobiercom rodziny de Bondi, którzy sprzedali go obecnemu właścicielowi pałacu, Vladowi Algirdasowi Šemecie, który po 2010 roku uporządkował otoczenie dworu, odbudował pałac i zaadaptował go do potrzeb turystyki[2][7][8].

Od 1992 roku pałac jest chroniony jako zabytek (pozycja 793 w rejestrze zabytków)[2].

Majątek Chrzczeniszki został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[1].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Chrzczeniszki, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 69–70, ISBN 83-04-04020-4, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość) .
  2. a b c d Krikštėnų dvaro sodybos rūmai (obiekt nr 793 litewskiego rejestru zabytków) [dostęp 2020-06-27]  (lit.).
  3. MarekM. Minakowski MarekM., Profil Juliusza Pomarnackiego w Wielkiej genealogii Minakowskiego [dostęp 2020-06-27] .
  4. Chrzczeniszki albo Krzyczeniszki – Krikštėnai, okr. wileński, genealogia.okiem.pl, 15 października 2015 [dostęp 2020-05-27] .
  5. Chrzczeniszki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 653 .
  6. Aušros Vartų Marijos Ir Šv. Teresėlės Seserų Karmeličių Kongregacija [dostęp 2020-05-27]  (lit.).
  7. Chrzczeniszki, Radzima.org [dostęp 2020-06-27] .
  8. Krikštėnai Manor, ukmerge.info.lt [dostęp 2020-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-30]  (ang.).
Na podstawie artykułu: "Chrzczeniszki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy