Climate fiction


Climate fiction w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Climate fiction (w skrócie cli-fi[1]), fikcja klimatyczna[2][3] – odmiana literatury i filmu, w której akcja rozgrywa się w postapokaliptycznym świecie naznaczonym przez skutki spowodowanej przez człowieka katastrofy klimatycznej[2][4]. Często przyjmuje formę dystopii[5].

Spis treści

Termin i znaczenie | edytuj kod

Termin climate fiction upowszechnił się w drugiej dekadzie XXI wieku[6]. Bloger i dziennikarz Danny Bloom uważa się za twórcę tego terminu − twierdzi, że wymyślił go w 2007 roku, a w 2012 roku umieścił w informacji prasowej anonsującej jego powieść Polar City Red (powieść ta sprzedała się w zaledwie 270 egzemplarzach). Termin spopularyzował się jednak po audycji w radiu NPR, poświęconej narodzinom nowego podgatunku literackiego, osnutego wokół katastrofy klimatycznej i nie wzmiankującej Blooma[7][8].

Przeciwnicy pojęcia wskazują, że temat zmian środowiska naturalnego podejmowany jest w fantastyce naukowej od dawna, a z kolei teksty literackie nie należące do gatunku sci-fi, a podejmujące tematykę klimatyczną również bazują na wyobrażeniach rodem ze science fiction i wiele jej zawdzięczają[9]. Wskazują, że być może jest to po prostu etykietka, która ma ukryć fantastykę naukową przed niechętnymi jej czytelnikami i zachęcić ich do przeczytania książki, która pod określeniem science fiction by ich nie zainteresowała[8].

Według Gregersa Andersena podstawową cechą fikcji klimatycznej jest wykorzystanie w kreacji świata przedstawionego naukowego twierdzenia, że wynikająca z działalności człowieka emisja gazów cieplarnianych powoduje globalne ocieplenie i, w efekcie, katastrofę klimatyczną[4]. Z kolei Rodge Glass pisze, że cli-fi różni się od sci-fi tym, że wynika z potrzeby ostrzeżenia, a przedstawione w niej niebezpieczeństwa wydają się nam znajome[8].

Do wątków literatury cli-fi należą m.in. powodzie wynikające z podniesienia się poziomu wód, wymieranie gatunków, pustynnienie[10].

Manjana Milkoreit twierdzi, że dzięki cli-fi odbiorca może zapoznać się z kryzysem klimatycznym nie poprzez suchy zbiór danych, ale poprzez opowieść, która odwołuje się do emocji, intelektu i duchowości i pozwala wyobrazić sobie ludzkość w zmienionych przez katastrofę okolicznościach. Dzięki temu odczuwa katastrofę jako osobistą i naglącą[11].

Historia | edytuj kod

Utwory, których tematem były wyzwania stawiane przez zmianę środowiska naturalnego, pojawiały się na długo przed terminem climate fiction. Źródła wymieniają m.in. Zatopiony świat J.G. Ballarda z 1962 roku oraz The Sea and Summer George’a Turnera z 1987 roku[12]. Niektóre wskazują nawet na Juliusza Verne’a jako na protoplastę gatunku[13]. Z kolei Adam Trexler wymienia Jesteśmy snem Ursuli Le Guin z 1971 roku jako pierwszą powieść, w której pojawia się troska o efekty spowodowanego przez człowieka efektu cieplarnianego[10].

Liczba utworów literackich odnoszących się do globalnego ocieplenia zaczęła stopniowo wzrastać w latach 80. i 90. XX wieku, umacniając się w pierwszej dekadzie XXI wieku. Zdaniem Adama Trexlera reelekcja George’a W. Busha na prezydenta USA w 2004 roku wzmocniła zmartwienie o przyszłość planety i przyczyniła się do znacznego wzrostu liczby utworów fikcji klimatycznej. Wzrost ten dokonywał się też równolegle z takimi wydarzeniami jak Szczyt Ziemi 1992, kampania wyborcza Ala Gore’a (umiejscawiające troskę o stan planety w centrum debaty politycznej) czy kolejne wezwania naukowców do działania[10].

Przykłady utworów | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Przetrwać mimo wszystko. „Piknik na skraju drogi” Katarzyny Górnej, Culture.pl [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  2. a b c MaciejM. Jakubowiak MaciejM., Syndrom końca świata, „Książki”, 5 (38), listopad 2019, s. 83, ISSN 2083-3881 .
  3. Krzysztof M.K.M. Maj Krzysztof M.K.M., MateuszM. Tokarski MateuszM., BarbaraB. Szymczak-Maciejczyk BarbaraB., Creatio Fantastica nr 2 (59) 2018: Science fiction. Źródła i kontynuacje, Ośrodek Badawczy Facta Ficta, 16 września 2018, s. 160, ISBN 978-83-948889-5-4 [dostęp 2019-11-11]  (pol.).
  4. a b GregersG. Andersen GregersG., Climate Fiction and Cultural Analysis: A new perspective on life in the anthropocene, Routledge, 25 września 2019, s. 4, ISBN 9781000710137 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  5. a b c d ShelleyS. Streeby ShelleyS., Imagining the Future of Climate Change: World-Making Through Science Fiction and Activism, Univ of California Press, 2018, s. 4, ISBN 978-0-520-29445-5 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  6. GregersG. Andersen GregersG., Climate Fiction and Cultural Analysis: A new perspective on life in the anthropocene, Routledge, 25 września 2019, s. 1, ISBN 9781000710137 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  7. So Hot Right Now: Has Climate Change Created A New Literary Genre?, NPR.org [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  8. a b c RodgeR. Glass RodgeR., Global warning: the rise of 'cli-fi', „The Guardian”, 31 maja 2013, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  9. Krzysztof M.K.M. Maj Krzysztof M.K.M., MateuszM. Tokarski MateuszM., BarbaraB. Szymczak-Maciejczyk BarbaraB., Creatio Fantastica nr 2 (59) 2018: Science fiction. Źródła i kontynuacje, Ośrodek Badawczy Facta Ficta, 16 września 2018, s. 162, ISBN 978-83-948889-5-4 [dostęp 2019-11-11]  (pol.).
  10. a b c d e f g h i j AdamA. Trexler AdamA., Anthropocene Fictions: The Novel in a Time of Climate Change, University of Virginia Press, 20 kwietnia 2015, ISBN 978-0-8139-3693-2 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  11. PaulP. Wapner PaulP., HilalH. Elver HilalH., Reimagining Climate Change, Routledge, 5 lutego 2016, s. 171, ISBN 978-1-317-37021-5 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  12. PaulP. Wapner PaulP., HilalH. Elver HilalH., Reimagining Climate Change, Routledge, 5 lutego 2016, s. 176, ISBN 978-1-317-37021-5 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  13. ThomasT. Michaud ThomasT., Innovation, Between Science and Science Fiction, John Wiley & Sons, 6 lipca 2017, s. 42, ISBN 978-1-119-42754-4 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  14. GregersG. Andersen GregersG., Climate Fiction and Cultural Analysis: A new perspective on life in the anthropocene, Routledge, 25 września 2019, s. 6, ISBN 9781000710137 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  15. a b NicoleN. Rogers NicoleN., Law, Fiction and Activism in a Time of Climate Change, Routledge, 14 sierpnia 2019, ISBN 978-0-429-87852-7 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  16. PaulP. Wapner PaulP., HilalH. Elver HilalH., Reimagining Climate Change, Routledge, 5 lutego 2016, s. 173, ISBN 978-1-317-37021-5 [dostęp 2019-11-11]  (ang.).
  17. AlekA. Tarkowski AlekA., Pięć szortów (słowniczek sztucznej kultury, cz. 5), Kultura 2.0 [dostęp 2020-02-28]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Climate fiction" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy