Cmentarz żydowski w Kłodzku


Na mapach: 50°25′56,869″N 16°38′47,875″E/50,432464 16,646632

Cmentarz żydowski w Kłodzku w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Cmentarz żydowski w Kłodzku

Cmentarz żydowski w Kłodzku – powstały w 1825 w Kłodzku cmentarz żydowski.

Spis treści

Historia cmentarza | edytuj kod

Okres niemiecki | edytuj kod

Kirkut jest położony przy ul. Bohaterów Getta 18. Powstał w 1825[1]. Wtedy to przedstawiciele kłodzkiej gminy synagogalnej zakupili teren pod nekropolię za 100 niemieckich talarów. Teren cmentarza był dwukrotnie powiększany – w 1888 i 1927, osiągając powierzchnię 0,2759 ha[2]. Pierwszy pochówek odbył się przy ówczesnej Gartenstrasse dopiero w 1833, a najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1845[3].

Na kirkucie spoczywają przedstawiciele kłodzkiej elity przełomu XIX i XX w. – właściciele domów handlowych (Działoszyńscy, Glücksmannowie), browarów (Ascherowie, Zimmermannowie, Kirchbergerowie), gorzelni (Jacobowie, Schottowie) i przedsiębiorcy (Schweizerowie, Briegerowie, Lesserowie, Rachwalscy). Na uwagę zasługują symboliczne nagrobki dwóch bohaterów I wojny światowej – młodego lekarza Salo Działoszyńskiego, odznaczonego najważniejszym niemieckim odznaczeniem wojskowym – Krzyżem Żelaznym, i zaledwie 19-letniego Harry’ego Schutza, który poległ we Flandrii walcząc w szeregach 38 Kłodzkiego Regimentu Fizylierów im. feldmarszałka Helmutha von Moltkego. Poza tym uwagę przykuwają grobowce rodzin Bergerów i Briegerów, a także Samuela Caro. Tu znajduje się także zbiorowa mogiła 32 Żydów, zamordowanych w Kłodzku pod koniec II wojny światowej[4].

Okres polski | edytuj kod

Po 1945 na cmentarzu prowadzone były pochówki polskich Żydów, którzy przyjechali do Kłodzka z różnych części przedwojennej Polski – z małych żydowskich miasteczek na Kresach Wschodnich, ale także z Warszawy, Łodzi, Lwowa, Stanisławowa i Wilna. W 1946 na znajdującej się cmentarzu mogile 32 Żydów, zamordowanych przez Niemców w maju 1945, umieszczono tablicę upamiętniającą zabitych. Od początku lat 70. XX wieku Żydzi mieszkający w Kłodzku zaczęli chować swoich zmarłych na cmentarzach w Wałbrzychu i we Wrocławiu, zaś inni na cmentarzach komunalnych, stąd też kłodzki cmentarz żydowski w 1974 został oficjalnie zamknięty jako miejsce pochówków[5].

Czasy obecne | edytuj kod

Od zamknięcia cmentarza w 1974 zaczął on popadać w ruinę. Dzięki staraniom Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu udało się w 2005 dokonać renowacji nekropolii. W 2000 r. cmentarz przeszedł na własność Gminy, a jego obecnym właścicielem jest Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Swój obecny kształt nekropolia zawdzięcza działaniom kilku osób prywatnych i instytucji, które przyczyniły się do ocalenia obiektu przed całkowitym zniszczeniem. Od 2005 na cmentarzu pracowali polscy, niemieccy i czescy wolontariusze ze stowarzyszenia „Antyschematy” i Fundacji Krzyżowa, uczestniczący w projekcie „Wolontariusze w służbie zabytkom[6].

Zarządzeniem wojewódzkiego konserwatora zabytków z 22 marca 2006 cmentarz został wpisany do rejestru zabytków[7].

Symbolika nagrobków | edytuj kod

Na cmentarzu widoczna jest różnorodność form nagrobnych – od tradycyjnych macew, czyli płaskich nagrobków ustawionych pionowo w szczycie grobu, po zaczerpnięte ze sztuki chrześcijańskiej obeliski, sarkofagi i kolumny. Nagrobki – zgodnie z tradycją żydowską – skierowane są na wschód, w stronę Jerozolimy. Na części z nich występuje symbolika nagrobna w postaci dłoni w geście kapłańskim, dzbanów czy złamanych drzew i kolumn. Błogosławiące ręce – dłonie złączone kciukami i palcami wskazującymi – znajdowały się na grobach zmarłych mężczyzn z rodu kapłanów (kohenów), dzban umieszczany był na nagrobkach lewitów (czyli Żydów z pokolenia Lewiego). Złamane drzewo to uniwersalny, świecki symbol śmierci, natomiast złamana kolumna miała symbolizować przerwanie życia[8].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Burchard podaje, że data powstania cmentarza jest nieznana
  2. Burchard podaje powierzchnię 0,32 ha
  3. Burchard podaje, że najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1816
  4. Przewodnik po świecie kłodzkich Żydów, s. 16 i 17
  5. Przewodnik po świecie kłodzkich Żydów, s. 19
  6. Marek Perzyński: Twierdza i inne atrakcje Kłodzka. Wrocław: Wrocławski Dom Wydawniczy, 2007, s. 145.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-02-14].
  8. Przewodnik po świecie kłodzkich Żydów, s. 17 i 18

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Cmentarz żydowski w Kłodzku" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy