Cmentarz komunalny w Krościenku nad Dunajcem


Na mapach: 49°26′12,0″N 20°25′46,5″E/49,436667 20,429583

Cmentarz komunalny w Krościenku nad Dunajcem w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz komunalny w Krościenku nad Dunajcem zwany Nowym Cmentarzemcmentarz komunalny dla Krościenka nad Dunajcem i Tylki znajdujący się przy ul. świętej Kingi w Krościenku nad Dunajcem naprzeciw kaplicy Przemienienia Pańskiego.

Historia | edytuj kod

Cmentarz powstał w 1897 roku, początkowo miał powierzchnię 1 morgi (ok. pół hektara). Najstarsza jego część znajduje się pod murem po północnej stronie. Został podzielony na 3 części:

  • centralną część cmentarza przeznaczono dla najbardziej zasłużonych obywateli – tu grób kosztował najwięcej. W tej części cmentarza pochowano z wielkimi honorami m.in. wieloletniego proboszcza miejscowej parafii ks. Antoniego Łętkowskiego, zmarłego w 1912 roku. Tu też rok później pochowano zasłużonego burmistrza Krościenka, Karola Ćwiertniewicza
  • wokół centralnej części znajdowała się II klasa cmentarza, gdzie grób kosztował dwukrotnie mniej, nie było murowanych grobów, a jedynie ziemne mogiły
  • przy samym ogrodzeniu było miejsce dla lokalnej biedoty, dzieci, osób o złej reputacji i samobójców.
Sektor dziecięcy niegdyś stanowił wschodnią granicę cmentarza

W północno-zachodnim rogu cmentarza znajduje się stara kostnica, obok której znajdował się tzw. „czarny cmentarz” (pod zachodnim murem) – kiedyś chowano tu samobójców[1].

Sektor dziecięcy kiedyś stanowił wschodnią granicę cmentarza. W kolejnych latach cmentarz poszerzono w kierunku wschodnim o kilkadziesiąt metrów, a na początku lat 80. XX wieku poszerzono go w kierunku południowym, na nieco pochyłe zbocze, poza istniejący do dziś pas drzew oznaczający dawną, południową granicę cmentarza[1].

W 1913 roku tuż obok cmentarza planowano budowę dworca kolejowego. Kolej nigdy do Krościenka nie została doprowadzona[1].

Cmentarz wojenny nr 377 Kwatera ofiar Krwawej Środy Grób Aleksandra Matejki i jego rodziców Grobowiec rodziny Dziewolskich Krzyż „Pomordowanym na Wschodzie”

Ważniejsze obiekty | edytuj kod

  • kwatera 3 żołnierzy z I wojny światowej: Węgra, Austriaka i prawdopodobnie Niemca, zwana Cmentarzem wojennym nr 377
  • kwatera ofiar Krwawej Środy. 23 lutego 1944 roku mieszkańców Krościenka dotknęło najbardziej dramatyczne wydarzenie II wojny światowej: pod zachodnim murem cmentarza gestapo rozstrzelało 10 osób z Krościenka i kolejnych 15 w okolicznych wsiach. Był to odwet za akcję oddziału Armii Krajowej w pobliskiej Ochotnicy Górnej, w ramach której zabito komendanta posterunku, wachmistrza żandarmerii niemieckiej Hansa Kuntza[2]. Mogiła otoczona jest betonowym obramowaniem i przykryta lastrykowymi płytami, między którymi umieszczone są marmurowe płyty z czarnymi równoramiennymi krzyżami. Na kamiennej tablicy znajduje się napis: „10 ZAKŁADNIKÓW ROZSTRZELANYCH W DNIU 23 II 1944 r. PRZEZ NIEMCÓW W ODWET ZA LIKWIDACJĘ POSTERUNKU”. U szczytu mogiły zamontowano pionowo ustawioną czarną, marmurową tablicę ze znakiem Polski Walczącej, wizerunkiem orła w koronie i krzyżem łacińskim. Na niej umieszczony jest napis:
„WIĘZIENI I TORTUROWANI W "PALACE" ZAKOPANE I "MONTELUPICH" KRAKÓW ZOSTALI ZAMORDOWANI PRZEZ HITLEROWCÓW NA TUTEJSZYM CMENTARZU W DNIU 23 II 1944 JÓZEF BORZĘCKI – LUDŹMIERZ CZŁ. AK. JÓZEF SZCZĘCH – " – ALBIN SKAWSKI – " – FRANCISZEK TURZA – " – WŁADYSŁAW STOPKA – ZAKOPANE – SABOTAŻ FRANCISZEK HABAS – DZIAŁ – POMOC PARTYZANT. STANISŁAW SPROCH – " – ALOJZY DZIELSKI – " – ANTONI ADAMCZYK – N. TARG – " – MICHAŁ SZYMCZAK – CZ. WODA – " – SPOCZYWAJĄ W TEJ MOGILE RÓWNIEŻ POLEGLI ZA OJCZYZNĘ JÓZEF KOTERBA – 28 VII 1944 LUDWIK CHLIPAŁA – 30 X 1944 HELENA POZNAŃSKA – 15 I 1945 «OKAŻ IM PANIE MIŁOSIERDZIE SWOJE» FUNDATOR – ZWIĄZEK PODHALAN, KOŁO LUDŹMIERZ W CHICAGO”

10 spośród pochowanych tu osób zostało zamordowanych w wyżej opisanym odwecie. Józef Koterba i Helena Poznańska zginęli w późniejszych egzekucjach. Józef Borzęcki, Józef Szczęch, Franciszek Turza, Albin Skawski należeli do oddziału partyzanckiego Wojciecha B. Duszy. Ludwik Chlipała ps. Orlik poległ 4 listopada 1944 roku w potyczce pod Tylką. Po wojnie dzięki staraniom gminy postawiono tu pomnik zaprojektowany przez S. Dziewolskiego. W 1967 roku podjęto decyzję o jego usunięciu i pozostawieniu w jego miejscu obecnego grobowca[3]

  • grobowiec rodziny Dziewolskich. Spoczywają tu szczątki drugiego i trzeciego pokolenia Dziewolskich, potomków Hieronima Dziewolskiego, w tym Zygmunta i Romualda – ostatnich właścicieli Krościenka, pochowany jest tu również architekt Stanisław Dziewolski
  • w centrum cmentarza – Krzyż „Pomordowanym na Wschodzie”
  • grobowiec Aleksandra Matejki i jego rodziców
  • przy północnym murku – grób ks. Bronisława Krzana (1910–1991), wieloletniego proboszcza i autora historycznej monografii Krościenka.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Krzysztof Koper: Mały przewodnik historyczny po Krościenku nad Dunajcem – 660 lat lokacji miasta (1348–2008). Nowy Targ: Zakład Poligraficzny „MK” s.c., 2008, s. 82–88. ISBN 978-83-60306-31-4.
  2. Przysłop – pamięć o bohaterach Armii Krajowej. [dostęp 2012-08-02].
  3. Mogiła zbiorowa ofiar terroru hitlerowskiego w Krościenku nad Dunajcem. [dostęp 2012-08-02].
Na podstawie artykułu: "Cmentarz komunalny w Krościenku nad Dunajcem" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy