Czarna Pantera (film 2018)


Czarna Pantera (film 2018) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czarna Pantera (oryg. Black Panther) – amerykański fantastycznonaukowy film akcji na podstawie serii komiksów o superbohaterze o tym samym imieniu wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię odpowiadał Ryan Coogler, który napisał scenariusz razem z Joem Robertem Cole'em. W rolach głównych wystąpili: Chadwick Boseman, Michael B. Jordan, Lupita Nyong’o, Danai Gurira, Martin Freeman, Daniel Kaluuya, Letitia Wright, Winston Duke, Angela Bassett, Forest Whitaker i Andy Serkis.

Po wydarzeniach w filmie Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów, główny bohater T’Challa / Czarna Pantera powraca do Wakandy, aby objąć tron po śmierci ojca. Jego władza zostanie zakwestionowana przez dawnego przeciwnika, co doprowadza do międzynarodowego konfliktu[3].

Należy on do III Fazy Marvel Cinematic Universe, jest osiemnastym filmem tej franczyzy.

Światowa premiera miała miejsce 29 stycznia 2018 roku. W Polsce film zadebiutował 14 lutego tego samego roku. Film zarobił ponad 1,34 miliarda dolarów przy budżecie szacowanym na 200 milionów.

Spis treści

Obsada | edytuj kod

 Osobne artykuły: Lista obsady w filmach Marvel Cinematic UniverseLista postaci przedstawionych w filmach Marvel Cinematic Universe. Chadwick Boseman
(T'Challa / Czarna Pantera)Michael B. Jordan
(N’Jadaka / Erik „Killmonger” Stevens)Lupita Nyong’o
(Nakia)Danai Gurira
(Okoye)Martin Freeman
(Everett K. Ross)Daniel Kaluuya
(W’Kabi)Letitia Wright
(Shuri)Winston Duke
(M’Baku)Angela Bassett
(Ramonda)Forest Whitaker
(Zuri)Andy Serkis
(Ulysses Klaue)

W filmie wystąpili również: John Kani jako T’Chaka, ojciec T’Challi; jego syn, Atandwa Kani jako młodszy T’Chaka; Sterling K. Brown jako N’Jobu, jego brat i ojciec Killmongera; Nabiyah Be jako Linda, współpracowniczka Killmongera i Klaue’a[14][15][16][17]. Członkini Dora Milaje zagrały: Florence Kasumba jako Ayo, Sydelle Noel jako Xoliswa oraz Marija Abney, Janeshia Adams-Ginyard, Maria Hippolyte, Marie Mouroum, Jénel Stevens, Zola Williams, Christine Hollingsworth i Shaunette Renée Wilson[6][9][18][19]. Natomiast starszyznę Wakandy zagrali: Isaach de Bankolé z plemienia Rzecznego, Connie Chiume z plemienia Górników, Dorothy Steel z plemienia Kupców oraz Danny Sapani z plemienia Strażników[6][20].

W rolach cameo pojawili się: Stan Lee, twórca komiksów Marvel Comics jako stały bywalec kasyna oraz w scenie po napisach Sebastian Stan jako Bucky Barnes[15][21].

Produkcja | edytuj kod

Rozwój projektu | edytuj kod

Ryan Coogler, reżyser filmu

W 1992 roku Wesley Snipes wyraził zainteresowanie postacią Black Panther i rozpoczął pracę nad filmem. W 1993 roku potwierdził swój udział w filmie po zdjęciach w filmie Człowiek demolka. W styczniu 1994 roku Snipes rozpoczął rozmowy z Columbia Pictures o zagraniu w filmie, a w marcu tego samego roku do pracy nad filmem dołączył Stan Lee. W 1997 roku Black Panther został ogłoszony jako jeden z filmów na podstawie Marvel Comics. W marcu 1998 roku Joe Quesada i Jimmy Palmiotti zostali zatrudnieni przy pracy nad filmem. W sierpniu 1999 roku zostało potwierdzone, że Snipes zagra tytułową rolę oraz będzie producentem filmu. W 2000 roku Marvel podpisał umowę Artisan Entertainment odnośnie współpracy nad tym filmem, jak i kilkoma innymi[22]. W 2004 roku reżyser David S. Goyer stwierdził, że Snipes nie powinien grać kolejnego superbohatera po wystąpieniu w serii Blade[23]. We wrześniu 2005 roku przez Marvel Studios, Avi Arad ogłosił, że Black Panther jest jednym z dziesięciu filmów produkowanych przez studio dystrybuowanych przez Paramount Pictures[24].

W styczniu 2011 roku Mark Bailey został zatrudniony do napisania scenariusza do filmu[25]. W październiku Kevin Feige, szef Marvel Sudios, potwierdził, że film zostanie wyprodukowany[26]. Film został potwierdzony podczas MarvelEvent, które odbyło się 28 października 2014, gdzie przedstawiono skład filmów III Fazy MCU[5]. W grudniu 2015 roku poinformowano, że scenariusz napisze Joe Robert Cole, a w styczniu 2016, że za reżyserię odpowiadać będzie Ryan Coogler[27][28]. W kwietniu 2016 roku ujawniono, że Coogler będzie również współtwórcą scenariusza[29].

Casting | edytuj kod

W październiku 2014 roku poinformowano, że Chadwick Boseman zagra tytułową rolę[5]. W maju 2016 roku poinformowano, że Lupita Nyong’o negocjuje rolę w filmie oraz Michael B. Jordan dołączył do obsady w nieznanej roli[30][31]. W tym samym miesiącu poinformowano, że do obsady dołączyli Andy Serkis jako Ulysses Klaue i Martin Freeman jako Everett K. Ross oraz potwierdzono udział Nyong’o[8]. W lipcu tego samego roku ujawniono, że Jordan zagra Erika Killmongera, a Nyong’o – Nakię[7]. Poinformowano wtedy również, że Danai Gurira wystąpi jako Okoye[7]. W październiku 2016 roku do obsady dołączyli Florence Kasumba jako Ayo, Winston Duke jako M’Baku, Daniel Kaluuya jako W’Kabi, Forest Whitaker jako Zuri oraz Letitia Wright w nieznanej roli, a w listopadzie Angela Bassett jako Ramonda[9][10][13].

Na początku stycznia 2017 roku poinformowano, że Sterling K. Brown zagra N’Jobu[16]. W tym samym miesiącu ujawniono, że John Kani powróci jako T’Chaka i w filmie wystąpi również jego syn Atandwa Kani[14]. W marcu 2017 roku ujawniono, że Wright zagra Shuri[11]. W czerwcu tego samego roku poinformowano, że w filmie wystąpią również: Nabiyah Be jako Linda oraz Isaach de Bankolé i Sydelle Noel[17][18][20].

Zdjęcia i postprodukcja | edytuj kod

Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 15 stycznia 2017 roku w EUE/Screen Gems Studios i Pinewood Studios w Atlancie, pod tytułem roboczym Motherland[32][33][34]. Sceny zostały również nakręcone w dzielnicy Atlanty, Sweet Auburn i Atlanta City Hall. Ratusz posłużył jako budynek Organizacji Narodów Zjednoczonych[33]. Retrospekcje z lat dziewięćdziesiątych zostały nakręcone w Oakland[35]. Od 17 do 27 marca film kręcono w Pusanie w Korei Południowej, gdzie nakręcono scenę pościgu oraz sceny na Jagalchi Fish Market, na plaży Gwangalli, moście Gwangandaegyo i w dzielnicy Marine City[3][36][37][38]. Zdjęcia zakończyły się 19 kwietnia 2017 roku[39].

Za zdjęcia odpowiada Rachel Morrison, za scenografię – Hannah Beachler, a za kostiumy – Ruth Carter[40]. Zakończenie zdjęć zostało zaplanowane na czerwiec 2017 roku[3][41].

Za montaż odpowiadają będą Claudia Castello i Michael Shawver, a za efekty specjalne – Dan Sudick i Geoffrey Baumann[3].

Muzyka | edytuj kod

W kwietniu 2017 roku Ludwig Göransson został zatrudniony do skomponowania muzyki do filmu[39]. Göransson podróżował do Senegalu i Południowej Afryki i nagrywał lokalnych muzyków, aby stworzyć bazę do napisania ścieżki dźwiękowej do filmu[42].

Promocja | edytuj kod

Obsada podczas San Diego Comic-Con 2016

23 lipca 2016 roku, Coogler, Nyong'o, Jordan, Gurira i Boseman pojawili się podczas panelu studia na San Diego Comic-Conie[7]. Pierwszy zwiastun do filmu został pokazany 9 czerwca 2017 roku podczas Finałów NBA[43]. W ciągu 24 godzin został on obejrzany 89 milionów razy[44].

W lipcu 2017, podczas D23 Expo i San Diego Comic-Conie zaprezentowano rekwizyty i kostiumy z filmu[45][46]. Podczas konwentu w San Diego odbył się również panel studia, gdzie pojawili się Coogler, Boseman, Nyong'o, Jordan, Gurira, Kaluuya, Whitaker, Wright i Serkis. Wtedy zostały też zaprezentowane fragmenty filmu[47].

W tym samym miesiącu studio ogłosiło partnerstwo z firmą Lexus, a model Lexus LC 2018 ma pojawić się w filmie. W ramach tego partnerstwa została wydana powieść graficzna ze scenariuszem Fabiana Nicieza i ilustracjami Scotta Wilsona i Szymona Kudranskiego. W powieści tej Czarna Pantera pokonuje przestępcę z pomocą samochodu Lexus LC 500[48]. W październiku 2017 roku zaprezentowano ostateczny zwiastun filmu[49].

Premiera i wydanie | edytuj kod

Światowa premiera miała miejsce 29 stycznia 2018 roku w Los Angeles. Podczas wydarzenia uczestniczyła obsada i produkcja filmu oraz zaproszeni specjalni goście. Premierze tej towarzyszył czerwony dywan oraz szereg konferencji prasowych[50].

W Polsce film zadebiutował 14 lutego tego samego roku, natomiast dla szerszej publiczności w Stanach Zjednoczonych 16 lutego tego samego roku[49][51].

W lutym 2015 roku amerykańska data premiery filmu została przesunięta na 6 lipca 2018 z 27 października 2017 po ogłoszeniu filmu Spider-Man: Homecoming przy współpracy Marvel Studios z Sony Pictures[52][53]. Następnie w październiku 2015 roku ponownie zmieniono datę premiery na luty 2018 roku w związku z dodanym filmem Ant-Man and the Wasp do III Fazy Uniwersum[51].

Film został wydany w wersji cyfrowej 8 maja 2018 roku, a 15 maja na DVD i Blu-ray w USA[54]. W Polsce został wydany 20 czerwca tego samego roku[55].

Odbiór | edytuj kod

Box office | edytuj kod

Film, mając budżet wynoszący 200 milionów dolarów, w pierwszym tygodniu wyświetlania zarobił na świecie ponad 400 milionów dolarów, z czego ponad 240 milionów ze Stanów Zjednoczonych i Kanady oraz prawie 1,3 miliona z Polski[56][57][58][59]. Film na świecie uzyskał wynik ponad 1,34 miliarda dolarów, z czego ponad 700 milionów ze Stanów Zjednoczonych i Kanady oraz ponad 3,6 miliona z Polski[60][2].

Film w weekend otwarcia uzyskał kilka rekordów w USA: najlepszy weekend otwarcia w lutym, najlepszy weekend otwarcia w sezonie zimowym, najlepsze weekend otwarcia razem z amerykańskim Dniem Prezydenta i najwyższe wpływy z czwartkowych pokazów przedpremierowych. Poprzednio rekordy te należały do filmu Deadpool z 2016 roku. Film uzyskał również najwyższe wpływy z poniedziałku, rekord ten należał wcześniej do filmu Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy z 2015 roku. Czarna Pantera uzyskała również drugie miejsce podczas czterodniowego otwarcia, plasując się zaraz za Przebudzeniem Mocy. Jest też drugim filmem Marvel Cinematic Universe z najwyższym wynikiem trzydniowego otwarcia, zaraz za filmem Avengers z 2012 roku[56][61].

W grudniu 2017 roku prognozowano, że film zarobi w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie w weekend otwarcia pomiędzy 80 a 90 milionów dolarów[62][63]. Pod koniec stycznia 2018 roku prognozy te wzrosły do 120 milionów, a na początku lutego szacowano je nawet do 170 milionów[64][65]. Inne studia prognozowały wynik pomiędzy 180 a 200 milionów dolarów, a Disney w granicach 150 milionów[65][66]. Na początku lutego prognozowano całkowity dochód ze Stanów Zjednoczonych i Kanady wyniesie w granicach 400 milionów dolarów[67].

Krytyka w mediach | edytuj kod

W serwisie Rotten Tomatoes 97% z 493 recenzji krytyków jest pozytywnych, a średnia ocen wyniosła 8,28/10[68]. Na portalu Metacritic film dostał od krytyków 88 punktów na 100 na podstawie 55 recenzji[69]. Natomiast według serwisu CinemaScore publiczność przyznała mu ocenę A+ w skali od F do A+[56].

Todd McCarthy z The Hollywood Reporter napisał: „Wszyscy aktorzy wypadają świetnie. Boseman w szczególności wypada dobrze, ale jest też w filmie sporo graczy wspierających, którzy kradną każdą scenę, jak tylko mogą, i robią to, szczególnie imponujący fizycznością Jordan, promienna Nyong’o, a zwłaszcza Wright, która daje w każdej scenie dodatkowego kopa i humor.”[70]. Richard Roeper z Chicago Sun-Times stwierdził, że jest to: „jeden z najlepszych filmów o superbohaterach w tym stuleciu”[71]. Brian Truitt z USA Today przyznał cztery na cztery gwiazdki i uznał, że jest to najlepsza historia o genezie superbohatera produkcji Marvel Studios od czasu filmu Strażnicy Galaktyki. Truitt również wychwalał obsadę filmu, określając ją mianem „znakomitej”[72]. Również cztery gwiazdki przyznał Peter Travers z Rolling Stone oraz określił go mianem „arcydzieła kina o superbohaterach” Napisał też, że Czarna Pantera: „triumfuje na każdym poziomie od scenariusza, po reżyserię, grę aktorską, scenografię, kostiumy, muzykę, czy efekty specjalne”[73].

Piotr Piskozub z portalu NaEkranie.pl napisał: „Czarna Pantera to metaforyczna podróż w stronę korzeni naszej cywilizacji, a zarazem wytrawna diagnoza współczesności. Jest tu miejsce i na mit, i na heroiczne powinności, choć cała historia sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: czy nosisz Wakandę w swoim sercu?”[74]. Urszula Schwarzenberg-Czerny z tygodnika Polityka stwierdziła, że „Film łączy więc nawiązania do tradycji wielu kultur afrykańskich z elementami afrofuturystycznymi, a jego socjologiczne i polityczne przesłanie wzmacnia jeszcze bardzo dobry soundtrack Kendricka Lamara, być może najważniejszego głosu we współczesnym hip hopie.”[75]. Piotr Dobry z portalu Wp.pl przyznał maksymalną ocenę oraz uznał, że „Widowisko Ryana Cooglera jest dla kina superbohaterskiego tym, czym w zeszłym roku okazało się Uciekaj! Jordana Peele’a dla horroru: znakomitym filmem gatunkowym przepuszczonym przez filtr rasy. Oba dzieła celebrują czarną tożsamość na swój sposób i przyciągają widzów jak magnes.”[76]. Natomiast Szymon Góraj z MoviesRoom napisał, że „Czarna Pantera samą swoją tematyką przeciera szlaki w kinie superhero, nie jest to jednak bomba w rodzaju pierwszej części Avengers, a bardzo dobrze skrojony spektakl w oryginalnej jak na MCU konwencji. Do ideału jest dość daleko – czasem brakuje odważniejszego podejścia, gdzie indziej znajdą się napisane po łebkach wątki...”[77].

Nagrody i nominacje | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Sara Moniuszko: Everything we know about the Marvel superhero film 'Black Panther' (ang.). USA Today. [dostęp 2018-01-15].
  2. a b Black Panther (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2020-02-03].
  3. a b c d e f Marc Storm: MARVEL STUDIOS BEGINS PRODUCTION ON 'BLACK PANTHER' (ang.). marvel.com. [dostęp 2017-01-26].
  4. „Czarna Pantera”: obsada polskiego dubbingu (pol.). polski-dubbing.pl. [dostęp 2018-02-14].
  5. a b c Marcin Pietrzyk: Oto pełna Faza Trzecia kinowego uniwersum Marvela (pol.). Filmweb. [dostęp 2014-10-29].
  6. a b c d e Black Panther Press Kit (ang.). The Walt Disney Company. [dostęp 2018-02-16]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  7. a b c d e f Albert Ching: SDCC: MARVEL STUDIOS REVEALS LATEST PHASE 3 SECRETS (ang.). Comic Book Resources. [dostęp 2016-07-23].
  8. a b Marvel Studios Casting Call Information Black Panther (ang.). moviecastingcall.org. [dostęp 2016-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  9. a b c d FOREST WHITAKER JOINS MARVEL'S 'BLACK PANTHER' (ang.). marvel.com. [dostęp 2016-10-07].
  10. a b Justin Kroll: ‘Black Panther’ Adds ‘Ready Player One’ Actress Letitia Wright (EXCLUSIVE) (ang.). Variety. [dostęp 2016-10-20].
  11. a b Jenna Anderson: Black Panther: Letitia Wright Confirmed as Shuri (ang.). comicbook.com. [dostęp 2017-03-29].
  12. a b Umberto Gonzalez: ‘Black Panther’ Hires ‘Person of Interest’ Star Winston Duke as Villain (ang.). The Wrap. [dostęp 2016-09-28].
  13. a b Ben Morse: ANGELA BASSETT BOARDS MARVEL'S „BLACK PANTHER” (ang.). marvel.com. [dostęp 2016-11-21]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  14. a b Sarah Koopman: Atandwa And John Kani Are In Atlanta And All The Signs Point To Them Joining The 'Black Panther' Cast (ang.). The Huffington Post. [dostęp 2017-01-18]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  15. a b Tom Pritchard: All the Easter Eggs and References We Spotted in Black Panther (ang.). gizmodo.co.uk. [dostęp 2018-02-13].
  16. a b Marc Storm: STERLING K. BROWN SIGNS ON TO MARVEL'S 'BLACK PANTHER' (ang.). marvel.com. [dostęp 2017-01-05]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  17. a b Atriz baiana está no filme Pantera Negra (port.). correio24horas.com.br. [dostęp 2018-02-07].
  18. a b Valerie Parker: SATURN AWARDS: Sydelle Noel Talks GLOW & Black Panther (ang.). withanaccent.com. [dostęp 2017-06-30].
  19. George Marston: Report: ARROW Adds BLACK PANTHER Actress in Recurring Role (ang.). newsarama.com. [dostęp 2017-08-04].
  20. a b Anthony Breznican: Black Panther trailer decoded: Secrets of the new Marvel movie (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2017-06-09].
  21. Hugh Armitage: Black Panther's post-credits scenes explained (ang.). digitalspy.com. [dostęp 2018-02-07].
  22. na podstawi informacji zamieszczonych w anglojęzycznej Wikipedii, źródłem są gazety
  23. Clint Morris: Goyer talks Superman and Black Panther (ang.). Movie Hole. [dostęp 2004-07-04].
  24. IGN: MARVEL MAKING MOVIES (ang.). IGN. [dostęp 2005-09-05].
  25. Borys Kit: 'Black Panther' Back in Development at Marvel (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2011-01-20].
  26. Josh Wigler: Black Panther Movie is ‘Absolutely in Development,’ Says Marvel’s Kevin Feige (ang.). Comic Book Resources. [dostęp 2013-10-23].
  27. Marc Storm: RYAN COOGLER TO DIRECT MARVEL'S 'BLACK PANTHER' (ang.). marvel.com. [dostęp 2016-01-11].
  28. Justin Kroll: ‘Creed’s’ Ryan Coogler in Talks to Direct ‘Black Panther’ (ang.). Variety. [dostęp 2015-12-04].
  29. Haleigh Foutch: ‘Black Panther': Kevin Feige Reveals Ryan Coogler Is Co-Writing; Talks Filming Dates (ang.). Collider. [dostęp 2016-04-11].
  30. Borys Kit: Lupita Nyong’o in Talks to Star in 'Black Panther' (Exclusive) (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2016-05-12].
  31. Borys Kit: Michael B. Jordan Joins Marvel’s 'Black Panther' (Exclusive) (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2016-05-13].
  32. Christine: ‘Black Panther’ begins filming in Atlanta in January (ang.). OLV. [dostęp 2016-12-13].
  33. a b Matt Walljasper: What’s filming in Atlanta now? Black Panther, I, Tonya, Stranger Things, and why MCU = ATL (ang.). atlantamagazine.com. [dostęp 2017-01-24].
  34. Megan Peters: Black Panther Working Title Revealed (ang.). Comic Book. [dostęp 2016-10-18].
  35. Magdalena Stachurska: Black Panther – część filmu przeniesie nas w lata 90.! (pol.). moviesroom.pl. [dostęp 2017-01-16].
  36. Joseph Schmidt: Black Panther Set Footage Shows First Look At The Dora Milaje (ang.). comicbook.com. [dostęp 2017-03-18].
  37. Black Panther’s Korea Film Shoot Attracts Local Film Talent (ang.). koreabizwire.com. [dostęp 2017-03-17].
  38. Lee Hyo-won: First Look: 'Black Panther' Car Chase Scene (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-03-27].
  39. a b Kyle Buchanan: You’re Not Ready for Black Panther’s Stunning New Spin on Superhero Movies (ang.). Vulture. [dostęp 2017-04-18].
  40. Valentina I. Valentini: ‘Moonlight,’ ‘Black Panther’ Production Designer on Big Break With Ryan Coogler (ang.). Variety. [dostęp 2016-11-30].
  41. Joshua Starnes: Comic-Con: Kevin Feige, Directors and Stars on the Marvel Cinematic Universe (ang.). Coming Soon. [dostęp 2016-07-24].
  42. Ray Flook: Musical Anatomy of a Superhero: The Best SDCC Panel That I Didn’t Intend To See (ang.). bleedingcool.com. [dostęp 2017-07-21].
  43. Andrew Husband: The First Teaser Trailer For Marvel’s ‘Black Panther’ Is Finally Here (ang.). Uproxx. [dostęp 2017-06-09].
  44. Borys Kit: 'Black Panther' Teaser Trailer Racks Up 89M Views in First 24 Hours (Exclusive) (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-06-12].
  45. Marc Storm: MARVEL ANNOUNCES EPIC EXPERIENCES FOR FANS AT Disney’s D23 EXPO 2017 (ang.). marvel.com. [dostęp 2017-06-01]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  46. SDCC 2017 – THOR: RAGNAROK Costumes, Up Close (ang.). newsarama.com. [dostęp 2017-07-20].
  47. Seth Kelley: New ‘Black Panther’ Footage Gets Standing Ovation at Comic-Con (ang.). Variety. [dostęp 2017-07-22].
  48. Aaron Couch: 'Black Panther' Unveils Lexus Partnership Ahead of Comic-Con (Exclusive) (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-07-18].
  49. a b Czarna Pantera staje w obronie świata (pol.). TVN24.pl. [dostęp 2017-10-16].
  50. BLACK PANTHER PREMIERE, LA (ang.). averagesocialite.com. [dostęp 2018-01-16].
  51. a b Marc Strom: MARVEL STUDIOS PHASE 3 UPDATE (ang.). marvel.com. [dostęp 2015-10-08].
  52. Marvel: Sony Pictures Entertainment Brings Marvel Studios Into The Amazing World Of Spider-Man (ang.). marvel.com. [dostęp 2015-02-09].
  53. Marvel: Marvel Studios Schedules New Release Dates for 4 Films (ang.). marvel.com. [dostęp 2015-02-09].
  54. Adam Chitwood: ‘Black Panther’ Blu-ray Release Date, Bonus Features, and Cover Art Revealed (ang.). Collider. [dostęp 2018-04-10].
  55. Czarna Pantera [Blu-Ray (ang.). dvdmax.pl. [dostęp 2018-04-30].
  56. a b c Anthony D’Alessandro: ‘Black Panther’ Goes Wild: At $242M Superhero Owns 2nd Best 4-Day Opening & Defeats ‘Last Jedi’ – Update (ang.). Deadline. [dostęp 2018-02-20].
  57. Ramin Setoodeh: Chadwick Boseman and Ryan Coogler on How ‘Black Panther’ Makes History (ang.). Variety. [dostęp 2018-02-05].
  58. Nancy Tartaglione: ‘Black Panther’ Blasts Off With $169M Overseas; $371M WW Weekend – International Box Office (ang.). Deadline. [dostęp 2018-02-19].
  59. Brad Brevet: 'Black Panther' Delivers Fifth Largest Opening of All-Time, Heading Toward $235M+ 4-Day Debut (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2018-02-19].
  60. Brad Brevet: 'Black Panther' Continues Dominance in Second Weekend, Topping $700 Million Worldwide (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2018-02-25].
  61. Brad Brevet: A Closer Look at 'Black Panther's Record Smashing Opening (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2018-02-20].
  62. Shawn Robbins: Long Range Forecast: Is Marvel’s ‘Black Panther’ Poised to Become 2018’s First Blockbuster? (ang.). pro.boxoffice.com. [dostęp 2017-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  63. Anthony D’Alessandro: Advance Ticket Sales Beating ‘Captain America: Civil War’ (ang.). Deadline. [dostęp 2018-01-10].
  64. Pamela McClintock: 'Black Panther' Tracking for Heroic $100M-$120M U.S. Debut (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-01-25].
  65. a b Dave McNary: ‘Black Panther’ Heading Toward Massive $170 Million-Plus Opening (ang.). Variety. [dostęp 2018-02-12].
  66. Anthony D’Alessandro: ‘Fifty Shades Freed’ Pops At Valentine’s Day B.O. Before ‘Black Panther’ Attacks – Update (ang.). Deadline. [dostęp 2018-02-15].
  67. Long Range Tracking: ‘Ready Player One’ (ang.). pro.boxoffice.com. [dostęp 2018-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  68. Black Panther (2018) (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2020-02-03].
  69. Black Panther (ang.). Metacritic. [dostęp 2020-02-03].
  70. Todd McCarthyy: 'Black Panther': Film Review (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-02-16].
  71. Richard Roeper: ‘Black Panther’: One of Marvel’s best movie superheroes comes out of Africa (ang.). Chicago Sun-Times. [dostęp 2018-02-14].
  72. Brian Truitt: Review: Rousing, representative 'Black Panther' is one spectacular superhero (ang.). USA Today. [dostęp 2018-02-17].
  73. Peter Travers: 'Black Panther' Review: Marvel’s History-Making Superhero Movie's a Masterpiece (ang.). Rolling Stone. [dostęp 2018-02-06].
  74. Piotr Piskozub: Czarna Pantera – recenzja spoilerowa (pol.). NaEkranie.pl. [dostęp 2018-02-16].
  75. Urszula Schwarzenberg-Czerny: Recenzja filmu: „Czarna Pantera (Black Panther)”, reż. Ryan Coogler (pol.). Polityka. [dostęp 2018-02-14].
  76. Piotr Dobry: „Czarna Pantera” [RECENZJA: wybitny film Marvela. Nasza ocena 10/10] (pol.). Wp.pl. [dostęp 2018-02-09].
  77. Szymon Góraj: Czarna Pantera – przedpremierowa recenzja wielkiego hitu Marvela! (pol.). moviesroom.pl. [dostęp 2018-02-08].
  78. Billboard Music Awards 2018 Nominations: See the Full List (ang.). Billboard. [dostęp 2018-04-17].
  79. Patrick Hipes: Golden Trailer Award Nominations: ‘The Shape Of Water’, ‘Hitman’s Bodyguard’ Top List (ang.). Deadline. [dostęp 2018-05-09].
  80. Patrick Hipes: ‘Black Panther’ Wins Best In Show At Golden Trailer Awards (ang.). Deadline. [dostęp 2018-05-31].
  81. Gerrad Hall: Black Panther, Stranger Things lead MTV Movie & TV Awards nominations (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2018-05-03].
  82. Jenna Amatulli: The 2018 BET Awards Nominations Are Here And DJ Khaled Must Be Screaming (ang.). The Huffington Post. [dostęp 2018-05-16].
  83. Erin Nyren: 2018 BET Awards Complete Winners List (ang.). Variety. [dostęp 2018-06-24].
  84. Dave McNary: ‘Black Panther,’ ‘Walking Dead’ Rule Saturn Awards Nominations (ang.). Variety. [dostęp 2018-03-15].
  85. Pete Hammond: ‘Black Panther’ Tops 44th Saturn Awards With Five; ‘Blade Runner 2049’ , ‘Shape Of Water’, ‘Get Out’ Also Score (ang.). Deadline. [dostęp 2018-06-27].
  86. Maeve McDermott: Who won the Teen Choice Awards? See the full winners' list (ang.). USA Today. [dostęp 2018-08-13].
  87. Winners list: 'Avengers: Infinity War,' BTS win big at the People’s Choice Awards 2018 (ang.). USA Today. [dostęp 2018-11-12].
  88. Justine Browning: MTV VMAs 2018: See the full list of winners (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2018-08-20].
  89. Sarah Murphy: Here's the Full List of 2018 iHeartRadio MMVA Nominees (ang.). exclaim.ca. [dostęp 2018-08-01].
  90. Kimberly Nordyke: American Music Awards: Taylor Swift Wins Artist of the Year, Sets New Record (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-10-09].
  91. World Soundtrack Awards 2018 – Winners (ang.). soundtrackfest.com. [dostęp 2018-10-18].
  92. Best Film (ang.). BBC. [dostęp 2018-10-17].
  93. Carolyn Giardina: 'Avengers: Infinity War' Leads HPA Awards Feature Nominations (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-09-36].
  94. Gregg Kilday: Hollywood Film Awards: 'Black Panther,' 'Incredibles 2' Among Latest Honorees (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-10-30].
  95. Linda Xu: Hollywood Music in Media Awards: Full List of Winners (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-11-15].
  96. Garry Maddox: Ladies in Black, Mystery Road top Australian Academy Award nominations (ang.). The Sydney Morning Herald. [dostęp 2018-10-30].
  97. Matt Neglia: The 2018 Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-03].
  98. “Roma,” „The Favourite” and “A Star is Born” lead 2018 CFCA nominations (ang.). chicagofilmcritics.org. [dostęp 2018-12-07].
  99. Matt Neglia: The 2018 San Francisco Film Critics Circle (SFFCC) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-09].
  100. Matt Neglia: The 2018 San Diego Film Critics Society (SDFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-10].
  101. Amanda N’Duka: ‘Black Panther’ Named Best Film By African American Film Critics Association (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2018-12-11].
  102. Karen Butler: Women Film Critics Circle: 'Favourite' is 2018's Best Film About Women (ang.). upi.com. [dostęp 2018-12-15].
  103. Matt Neglia: The 2018 St. Louis Film Critics Association (StLFCA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-16].
  104. Matt Neglia: The 2018 Indiana Film Journalists Association (IFJA) Nominations (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-04].
  105. Matt Neglia: The 2018 Los Angeles Online Film Critics Society (LAOFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-07].
  106. Matt Neglia: The 2018 Phoenix Critics Circle (PCC) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-16].
  107. Arnold Wayne Jones: DFW Film Critics name ‘A Star is Born’ best picture (ang.). dallasvoice.com. [dostęp 2018-12-17].
  108. Matt Neglia: The 2018 Seattle Film Critics Society (SFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-17].
  109. Matt Neglia: The 2018 Nevada Film Critics Society (NFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2018-12-19].
  110. Matt Neglia: The 2018 Online Film Critics Society (OFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-02].
  111. Matt Neglia: The 2018 North Carolina Film Critics Association (NCFCA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-03].
  112. Matt Neglia: The 2018 Houston Film Critics Society (HFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-03].
  113. Kristopher Tapley: ‘Black Panther,’ ‘A Quiet Place,’ ‘Atlanta’ and More Selected for AFI Awards (ang.). Variety. [dostęp 2018-12-04].
  114. Golden Globe Nominations: Complete List (ang.). Variety. [dostęp 2018-12-06].
  115. Matt Neglia: The 2018 Austin Film Critics Association (AFCA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-07].
  116. Kristopher Tapley: National Board of Review Names ‘Green Book’ Best Film of 2018 (ang.). Variety. [dostęp 2018-11-27].
  117. Matt Neglia: The 2018 Alliance Of Women Film Journalists (AWFJ) EDA Awards Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-10].
  118. Matt Neglia: The 2018 Georgia Film Critics Association (GFCA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-12].
  119. Q.V. Hough: Rotten Tomatoes' Golden Tomato Award Winners Include Black Panther & Spider-Verse (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-01-12].
  120. Fans’ Choice: Favorite Movies 2018 (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2019-01-12].
  121. Matt Neglia: The 2018 Denver Film Critics Society (DFCS) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-01-14].
  122. Katie Kilkenny: 'The Favourite,' 'Pose,' 'Killing Eve' Lead Dorian Award Nominations (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2019-01-03].
  123. ‘Roma’ Named Best Film of 2018 by L.A. Film Critics Association (ang.). Variety. [dostęp 2018-12-09].
  124. Kristopher Tapley: ‘Roma,’ ‘The Americans’ and ‘The Marvelous Mrs. Maisel’ Win Top Critics’ Choice Honors (ang.). Variety. [dostęp 2019-01-13].
  125. Steve Pond: Producers Guild Awards Nominations Include ‘Roma,’ ‘Black Panther,’ ‘A Star Is Born’ – and Also ‘Crazy Rich Asians’ (ang.). The Wrap. [dostęp 2019-01-04].
  126. Guy Lodge: ‘The Favourite’ Leads London Critics’ Circle Nominations (ang.). Variety. [dostęp 2018-12-09].
  127. 23rd Annual Film Awards (2018) (ang.). oftaawards.com. [dostęp 2019-01-20].
  128. 34th Annual NAMM TEC Awards Winners Announced (ang.). fohonline.com. [dostęp 2019-01-29].
  129. SAG Awards Winners: Complete List (ang.). Variety. [dostęp 2019-01-27].
  130. Alan French: ACCA 2018 WINNERS: Netflix’s ‘Roma’ Takes Best Picture But ‘The Favourite’ Leads Wins (ang.). awardscircuit.com. [dostęp 2019-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  131. Gold Derby Film Awards winners 2019: ‘The Favourite’ is the biggest champ, but ‘Roma’ takes Best Picture (ang.). goldderby.com. [dostęp 2019-02-20].
  132. Erik Pedersen: Artios Awards: Casting Society Lauds ‘Green Book’, ‘Crazy Rich Asians’ & More – Complete Winners List (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-01-31].
  133. Kristopher Tapley: ‘The Favourite,’ ‘Black Panther,’ ‘Mrs. Maisel’ Among Art Directors Guild Winners (ang.). Variety. [dostęp 2019-02-02].
  134. Matt Neglia: The 2018 Black Reel Awards (BRA) Winners (ang.). nextbestpicture.com. [dostęp 2019-02-22].
  135. Patrick Hipes: Humanitas Prize: ‘Black Panther’, ‘This Is Us’ Among Nominations (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2018-11-27].
  136. Hilary Lewis: 'Black Panther,' 'If Beale Street Could Talk,' 'Can You Ever Forgive Me?' Among USC Scripter Award Finalists (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2019-01-15].
  137. Patrick Hipes: BAFTA Awards: ‘Roma’ Wins Best Picture To Top Battle With ‘The Favourite’ – Full Winners List (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-02-10].
  138. Grammy Awards Winners: The Complete List (ang.). Variety. [dostęp 2019-02-10].
  139. Steve Pond: Guild of Music Supervisors Nominates ‘A Star Is Born,’ ‘Mary Poppins Returns’ for Top Awards (ang.). The Wrap. [dostęp 2019-01-10].
  140. Erik Pedersen: AARP Movies For Grownups Nominations: ‘Green Book’ & ‘Roma’ Lead Field (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-01-03].
  141. Kristopher Tapley: ‘Bohemian Rhapsody,’ ‘A Star Is Born,’ ‘Westworld’ Pick Up Cinema Audio Society Nominations (ang.). Variety. [dostęp 2019-01-09].
  142. Erik Pedersen: Make-Up Artists & Hair Stylists Guild Applies Its Awards Nominations (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-01-10].
  143. Steve Pond: Writers Guild Awards Nominees Include ‘Green Book,’ ‘A Quiet Place,’ ‘BlacKkKlansman’ (ang.). The Wrap. [dostęp 2019-01-07].
  144. Steve Pond: Satellite Awards: Complete Winners List (ang.). The Wrap. [dostęp 2019-02-16].
  145. Erik Pedersen: Motion Picture Sound Editors Reveal 2019 Golden Reel Nominations (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-01-18].
  146. Kristopher Tapley: ‘Black Panther,’ ‘Crazy Rich Asians,’ ‘Westworld’ Among Costume Designers Guild Winners (ang.). Variety. [dostęp 2019-02-19].
  147. I.F.M.C.A. Awards 2018: Film Music Critics Announce Their Nominees (ang.). soundtrackbeat.com. [dostęp 2019-02-07].
  148. Erik Anderson: ‘The Favourite’ tops 17th International Online Cinema Awards (INOCA) (ang.). awardswatch.com. [dostęp 2019-02-23].
  149. Oscar Winners 2019: The Complete List (ang.). Variety. [dostęp 2019-02-24].
  150. Golden Schmoes Winners and Nominees (ang.). joblo.com. [dostęp 2019-02-24].
  151. Etan Vlessing: Juno Awards: Shawn Mendes Leads With Six Nominations (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2019-01-29].
  152. Annie Howard: Kids’ Choice Awards: 'Avengers: Infinity War' Tops Nominees; DJ Khaled to Host (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2019-02-26].
  153. Anita Bennett, Amanda N’Duka: Beyoncé Nabs Entertainer Of The Year, ‘Black Panther’, ‘Black-Ish’ Among Top Winners At 50th NAACP Image Awards (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-03-30].
  154. Andrew Liptak: Here are the 2019 Nebula Award nominations (ang.). The Verge. [dostęp 2019-02-20].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (film):
Na podstawie artykułu: "Czarna Pantera (film 2018)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy