Czarnuszka (roślina)


Czarnuszka (roślina) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kwiat czarnuszki damasceńskiej Czarnuszka wschodnia

Czarnuszka (Nigella L.) – rodzaj roślin jednorocznych z rodziny jaskrowatych, dziko rosnących głównie na obszarach śródziemnomorskich oraz w zachodniej Azji. Należy do niego około 25[4]–26[5] gatunków. W Polsce dziko rośnie jeden gatunek – czarnuszka polna N. arvensis[6]. Rośliny te wyróżniają się silnie podzielonymi liśćmi i mniej lub bardziej zrośniętymi, dętymi mieszkami. Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne[7] i przyprawy (aromatyczne nasiona)[4].

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Rośliny jednoroczne osiągające do 40 cm wysokości, z wyraźnym korzeniem palowym[7].
Liście
Podwójnie lub potrójne pierzastosieczne o łatkach równowąskich, zwykle nitkowatych[4]. Górne liście wyrastają często tuż pod kwiatem otulając go od dołu[7].
Kwiaty
Pojedyncze lub po kilka w szczytowej części pędu, wzniesione. Działki, których jest zwykle 5, rzadziej od 4 do 8 mają kolor niebieski, rzadziej żółtawy, biały lub zielonkawy. U podstawy zwężone są zwykle w paznokieć. Płatki w liczbie 5–8 są przekształcone w kubkowate i dwuwargowe miodniki. Pręciki są liczne. Zalążnie są górne i mają długie szyjki[7][4].
Owoce
Kilka (5–10) mieszków w różnym stopniu zrośniętych ze sobą[4]. Zawierają czarne nasiona (stąd też nazwa rośliny).

Systematyka | edytuj kod

Pozycja według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z podrodziny Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[2]. Reprezentuje plemię Nigelleae[8]. Dwa pozostałe rodzaje z plemienia (czarnusznik Garidella i Komaroffia) bywają włączane do rodzaju Nigella[8][9].

Wykaz gatunków[5][10][11]

Zastosowanie | edytuj kod

Teodor Tabernaemontanus w wydanej przez siebie w 1588 roku „Nowej kompletnej księdze ziół” podał ponad 150 zastosowań leczniczych czarnuszki. Wymienił stosowanie tego uniwersalnego ziela na dolegliwości żołądka, bóle głowy czy okłady z wywaru na oczy. Czarnuszkę w postaci wywaru podawało się również młodym matkom jako środek mlekopędny oraz regulujący zaburzenia miesiączki. Czarnuszka jest stosowana w przemyśle piekarniczym jako dodatek aromatyczny do pieczywa[12]. W medycynie olej z nasion czarnuszki stosowany jest w preparatach, które wykazują działanie uspokajające, przeciwzapalne, przeciwgrzybiczne oraz wzmacniające układ odpornościowy[13].

Jako ozdobne uprawia się: czarnuszkę wschodnią, całolistną, hiszpańską, damasceńską i bucharską[10][11].

Przypisy | edytuj kod

  1. Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26]  (ang.).
  2. a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07]  (ang.).
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-10].
  4. a b c d e Adam Jasiewicz (red.): Flora polski. Tom IV. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1985, s. 19-20. ISBN 83-01-05853-6.
  5. a b Nigella L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-25].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b c d Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 50. ISBN 0-333-74890-5.
  8. a b Genus: Nigella (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-03-28].
  9. Nigella (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-03-28].
  10. a b Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  11. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 129. ISBN 978-83-925110-5-2.
  12. Irena Gumowska: Ziółka i my. Warszawa: PTTK Kraj, 1983, s. 44-45. ISBN 83-7005-089-1.
  13. Czarnuszka. znamlek.pl. [dostęp 2015-11-16].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Czarnuszka (roślina)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy