Czernawczyce


Na mapach: 52°12′42″N 23°44′29″E/52,211667 23,741389

Czernawczyce w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czernawczyce (biał. Чарнаўчыцы, Czarnauczycy; ros. Чернавчицы, Czernawczicy) – agromiasteczko na Białorusi, w obwodzie brzeskim,w rejonie brzeskim, sedziba administracyjna sielsowietu Czernawczyce.

W miejscowości działają dwie parafie – prawosławna (pw. św. Paraskiewy Piątnicy)[2] i rzymskokatolicka (pw. Trójcy Przenajświętszej).

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Miejscowość położona nad rzeką Leśną przy drodze regionalnej R83 (Дарога Р83).

Historia | edytuj kod

Jan Gilgycz funduje bazylikę w Czernawczycach

W XV wieku wieś Czernawczyce była własnością Wawczkiewiczów, ale w drugiej połowie tegoż stulecia znalazła się w posiadania Iwaszki Ilinicza. Na początku XVI w. Jerzy Iwanowicz Ilinicz zgromadził w okolicach Brześcia znaczący majątek ziemski, którego centrum stały się Czernawczyce. Prawa miejskie miejscowość otrzymała już w 1521 r. Bezdzietny wnuk Jerzego, również Jerzy Ilinicz, swój majątek zapisał w 1566 r. adoptowanemu przez siebie Mikołajowi Krzysztofowi Radziwiłłowi „Sierotce”, synowi swojego opiekuna. Czernawczyce stały się rezydencją Radziwiłłów, centrum „hrabstwa czernawczyckiego”, które obejmowało około 400 wsi. Dobra czernawczyckie posiadały prawo wchodów. W miasteczku w 1583 r. wzniesiono kościół Świętej Trójcy, unikatowy zabytek renesansu na Białorusi z elementami architektury gotyckiej. Przez Czernawczyce przebiegały ważne trakty handlowe przez Brześć z Lublina do Wilna oraz z Nieświeża do Brześcia, a dalej do Kodnia i Włodawy.

W 1671 r. o milę od Czernawczyc Radziwiłłowie wznieśli okazały dwór drewniany, zwany Turna. Obok powstał kompleks parkowy i zwierzyniec. Wygląd tej rezydencji znany jest jedynie z opisu Juliana Ursyna Niemcewicza[3], a pozostałością jej mogą być ślady założenia parkowego we wsi Turna Mała położonej o 4 km na północ od Czernawczyc przy szosie do Kamieńca[4].

W 1718 r. Czernawczyce otrzymały herb i prawo magdeburskie[5][6]. W 1777 r. działał tu młyn wodny.

W XVIII w. miasto należało do Marcina Mikołaja Radziwiłła. W swoim pałacu prowadził tu eksperymenty fizyczne, chemiczne i alchemiczne, m.in. próbując odkryć kamień filozoficzny. Założył także harem, więził ludzi napadał na okoliczne dwory. On także sprowadzał do Czernawczyc Żydów i zbudował tu synagogę[3]. Postępowanie Radziwiłła spowodowało, że Hieronim Florian (również osławiony licznymi okrucieństwami) pojmał go i uwięził, a po uznaniu krewnego za obłąkanego, objął kuratelą jego majątek.

Od 1778 r. mieszkał w Czernawczycach poeta, tłumacz i pedagog Fabian Sakowicz. Na przełomie XVIII i XIX w. dobra Czernawczyce przeszły w ręce Grabowskich.

Rozbiory Rzeczypospolitej przyczyniły się do upadku miejscowości. W XIX w. znajdowała się ona w powiecie brzeskim guberni grodzieńskiej.

Julian Ursyn Niemcewicz opisuje Czernawczyce jako „nędzne miasteczko dziś już zupełnie oblazłe przez żydów[3].

W 1868 r. było tu ponad 70 domów, dwie cerkwie prawosławne (Piatnicka i dawny kościół Troicki), synagoga, sklep, warsztat szewski, dwie karczmy. W 1889 r. założono tu hutę szkła.

W okresie międzywojennym Czernawczyce należały do gminy Turna w powiecie brzeskim województwa poleskiego. Według spisu powszechnego z 1921 r. była to wieś licząca 101 domów. Mieszkało tu 749 osób: 356 mężczyzn, 393 kobiety. Pod względem wyznania żyło tu 138 rzymskich katolików, 182 prawosławnych, 428 żydów oraz jeden ewangelik. 428 mieszkańców deklarowało narodowość żydowską, 149 polską, 143 białoruską, 21 rusińską[a], 6 litewską a 2 rosyjską[7]. Przed II wojną światową tutejszy majątek ziemski należał do Puzynów[4].

W czasie II wojny światowej w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow i agresji ZSRR na Polskę w 1939 r. w Czernawczycach ustanowiono władzę radziecką (okres „pierwszych sowietów” od 1939 do 1941). Jednak po ataku Niemiec na ZSRR znalazły się pod okupacją hitlerowską. Ofiarą terroru okupanta padła miejscowa ludność, szczególnie Żydzi, stanowiący przed wojną większość mieszkańców. Egzekucje miały miejsce już po wkroczeniu wojsk niemieckich[8]. Prawdopodobnie w Czernawczycach utworzono getto przejściowe, a następnie ludność żydowską przesiedlono do getta w Brześciu, gdzie została ona wymordowana. Zniszczono wówczas także synagogę[9][10].

Po II wojnie światowej miejscowość znalazła się w granicach ZSRR. W 1949 r. utworzono tu kołchoz „Iskra”.

Od 1991 r. wieś znajduje się w niepodległej Białorusi. Istnieją tu szkoła średnia, dom kultury, 4 sklepy, 2 restauracje, lokalne centrum kształcenia rolniczego i przyrodniczego, fabryka elementów betonowych. W 1997 r. Czernawczyce uzyskały status agromiasteczka, a mieszkańcy podjęli zakończone sukcesem starania o nadanie miejscowości miejskich symboli heraldycznych[11].

Zabytki | edytuj kod

Galeria | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Inna niż tutejsza i poleszucka.

Przypisy | edytuj kod

  1. Liczby ludności miejscowości obwodu brzeskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku (ros.).
  2. Православный приход храма святой великомученицы Параскевы Пятницы в агрогородке Чернавчицы (ros.). pravbrest.by. [dostęp 2021-01-24].
  3. a b c Podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte (według Juliana Ursyna Niemcewicza)
  4. a b Czarnawczyce. [dostęp 2012-02-05].
  5. Вёска Чарнаўчыцы (biał.). [dostęp 2012-02-04].
  6. В истории Чернавчиц был и герб, и Магдебургское право (ros.). [dostęp 2012-02-04].
  7. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 8: Województwo poleskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 10. [dostęp 2012-02-04].
  8. Tablica upamiętniająca rozstrzelanie cywilnych mieszkańców wsi Czernawczyce 23 czerwca 1941 r. Lista ofiar: Abram Winikowski, Motel Winikowski, Michael Wiszengrad, Berk Jerazamski, Kisiel Zelcer, Chuna Zelcer, Abram Zelcer, Szmul Zelcer, Borys Korżaniewicz, Aleksiej Plinda, Uszer Tarnopolski. Por. także Shmul, Kisel, Abram i Khuna Zeltzer w The Central Database of Shoah Victims' Names (Jad Waszem) na podstawie listy ofiar terroru hitlerowskiego sielsowietu czernawczyckiego
  9. Czerniawczyce - gmina żydowska. [dostęp 2012-02-05].
  10. Shmuel Spector, Geoffrey Wigoder: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust: A-J. NYU Press, 2001. ISBN 0-8147-9356-8. [dostęp 2012-02-05]. (ang.)
  11. Александр Николаевич Курец: Узняць сцяг вёскі Чарнаўчыцы! (Podnieść flagę wsi Czernawczyce!). „Белорусская нива”, 2.07.2010, 121 [dostęp 2012-02-05].
  12. 425-lecie kościoła w Czernawczycach. [dostęp 2012-02-04].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Czernawczyce" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy