Czerwińsk nad Wisłą


Na mapach: 52°23′50″N 20°18′33″E/52,397222 20,309167

Czerwińsk nad Wisłą w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czerwińsk nad Wisłąmiasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim[4][5].

Miejscowość jest siedzibą gminy Czerwińsk nad Wisłą oraz rzymskokatolickiej parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Znajduje się tutaj niewielka przystań żeglugi śródlądowej na Wiśle.

Czerwieńsk położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sąchockim ziemi ciechanowskiej województwa mazowieckiego[6]. W 1785 roku miasto Czerwińsk wchodziło w skład klucza czerwińskiego biskupstwa płockiego[7].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Tradycyjna zabudowa małomiasteczkowa

Historia Czerwińska przez stulecia była związana z historią tutejszego klasztoru kanoników regularnych, powstałego w XII w. Pierwszy dokument wspominający o Czerwińsku, to bulla papieża Hadriana IV dotycząca klasztoru, pochodząca z 1155 r.. Dzięki nadaniom i darowiznom książąt mazowieckich zakon ten stał się jednym z większych właścicieli feudalnych na Mazowszu.

Adrian IV papież bierze pod opiekę klasztor w Czerwińsku

Położona nad Wisłą miejscowość stanowiła ważny punkt na szlaku handlowym łączącym Pomorze z Mazowszem. Była też ważnym punktem obronnym podczas najazdów pruskich, jaćwieskich i litewskich. Prawa miejskie Czerwińsk uzyskał w dwóch etapach, jako że osada podzielona była na dwie części – biskupią, wschodnią (gdzie biskupi płoccy posiadali dwór), i klasztorną, zachodnią. W 1373 część Czerwińska należąca do biskupów płockich otrzymała prawa miejskie[8].

W lipcu 1410 roku w okolicach Czerwińska wojska polskie Władysława Jagiełły przeprawiły się przez Wisłę po moście łyżwowym zbudowanym przez mistrza Jarosława[9], aby połączyć się z wojskami litewskimi i ruszyć na państwo zakonne. W 1419 r. w tutejszym klasztorze toczono rokowania z posłami króla Eryka Pomorskiego. W lipcu 1422 r. Jagiełło wydał tu przywilej dla stanu szlacheckiego, gwarantujący nietykalność dóbr dziedzicznych bez wyroku sądowego, tzw. przywilej czerwiński,. W XV w. odbywały się tutaj sejmy mazowieckie, a także synod diecezjalny. W 1475 powstał tzw. Kodeks Czerwiński książąt mazowieckich.

W 1526 roku Czerwińsk został wcielony do ziem Królestwa Polskiego. W 1582 część klasztorna uzyskała formalnie prawa miejskie (mieszkańcy części klasztornej faktycznie korzystali już wcześniej z praw miejskich).

Choć w 1647 r. uznano za cudowny znajdujący się w kościele klasztornyn obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, który przyciągał pielgrzymów, od XVII w. postępował proces marginalizacji opactwa oraz samego Czerwińska, często nawiedzanego przez pożary i powodzie. Z około 500 domów, istniejących w XVI w., po potopie szwedzkim pozostała połowa, a w końcu XVIII w. istniało 40 domów. Gdy w 1795 r. włączono Czerwińsk do Prus, zamieszkiwało go niespełna 300 osób, nie było żadnej szkoły. Kilkanaście lat później, w dobie Księstwa Warszawskiego, mieszkańców było 150. W 1815 r. Czerwińsk znalazł się w granicach Kongresówki. W 1819 r. skasowano podupadający już klasztor. W 1870 r. Czerwińsk formalnie utracił prawa miejskie i został włączony do gminy Sielec[10].

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Sielec, w latach 1954–1972 gromady Czerwińsk nad Wisłą[11], a od 1 stycznia 1973 gminy Czerwińsk nad Wisłą[12]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

Z dniem 1 stycznia 2020 r. miejscowość otrzymała status miasta[13].

Zdarzenia i ludzie | edytuj kod

  • W Czerwińsku powstawały sceny do licznych filmów i seriali, m.in. filmu „Matura” Tadeusza Konwickiego, serialu „Wszystkie pieniądze świata”, serialowej adaptacji powieści „Lalka”, dwóch odcinków serialu „Kryminalni” („Miasteczko” i „Świadek”), filmów „Bracia” z cyklu Magiczne Drzewo, „Domy z deszczu”, „Głowy pełne gwiazd”, „Cwał”, „Rozdroże Cafe”, „Szamanka”, „Weselna Polka”, „Być jak Kazimierz Deyna”, „Anioł śmierci” czy serialu „Glina 2".[potrzebny przypis]
  • 28 listopada 1928 roku urodził się tutaj Jan Fotek, polski kompozytor.
  • 20 lipca 1911 roku urodziła się tutaj Loda Halama.
  • 31 stycznia 1874 roku urodził się tutaj Piotr Pręgowski

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. [ Portal polskawliczbach.pl]
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-12-17].
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, [b.n.k].
  7. Waldemar Graczyk, Inwentarz dóbr przednarwiańskich biskupstwa płockiego z 1785 roku, w: Nasza Przeszłość, t. 107, 2007, s. 267.
  8. Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 110–111.
  9. „Słownik historii Polski”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s. 561.
  10. Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, s. 471).
  11. Uchwała Nr VI/10/14/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu płońskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).
  12. Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim.
  13. Gmina Bełchatów, Lubin, Rzeszów i Krosno obejdą się smakiem. Rząd mówi "nie" - Gospodarka komunalna, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2019-07-16]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • A. Borkiewicz-Celińska, Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370-1526), Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
  • Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor i H. Samsonowicz, Warszawa 1994.
  • T. Mroczko, Czerwińsk romański, Warszawa 1972.
  • S. Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Czerwińsk nad Wisłą" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy