Czerwony Wiedeń


Czerwony Wiedeń w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Karl-Marx-Hofmodernistyczny blok mieszkalny, zbudowany w latach 1927–1930 przez Karla Ehna w ramach programu intensywnego budownictwa mieszkaniowego realizowanego przez socjaldemokratyczne władze miasta Metzleinstaler Hof, ok. 1922 Fröhlich-Hof, 1930 Osiedle Wohnanlage Schmelz, 2011 Fuchsenfeldhof, 2012 Viktor-Adler-Hof, 2007 Widholzhof, 2010 Pestalozzi-Hof, 2006

Czerwony Wiedeń (niem. Rotes Wien) – popularne określenie używane wobec stolicy AustriiWiednia w latach 1918–1934, kiedy miastem rządziła Socjaldemokratyczna Partia Austrii (niem. Sozialdemokratische Partei Österreichs, SPÖ), która zrealizowała program komunalnego budownictwa mieszkaniowego na 65 tys. mieszkań, a także program zakładania miejskich terenów zielonych oraz wprowadziła reformę szkolnictwa.

Spis treści

Kontekst historyczny | edytuj kod

Udział Austro-Węgier w I wojnie światowej doprowadził do rozpadu monarchii i proklamowania w 1918 republiki. W 1919 roku Austria podpisała traktat pokojowy w Saint-Germain-en-Laye, na mocy którego zatrzymała jedynie ziemie dawnego księstwa, ograniczyła liczebność armii oraz zobowiązała się do niełączenia się z Niemcami. Po wojnie Austria znajdowała się w kryzysie gospodarczym, narastały konflikty społeczne i nastroje rewolucyjne.

Po tryumfalnym zwycięstwie socjaldemokratów w wyborach do rady miasta w 1919 roku, pierwszym socjaldemokratycznym burmistrzem miasta został Jakob Reumann (1853–1925)[1]. Za jego kadencji rozpoczęto program intensywnego budownictwa mieszkaniowego, wielką reformę szkolnictwa oraz program zakładania miejskich terenów zielonych[1]. W 1923 roku Reumann złożył urząd z powodów zdrowotnych, a jego następcą został Karl Seitz (1869–1950), który przez dziesięć lat wdrażał programy zapoczątkowane przez Reumanna[2]. 12 lutego 1934 roku, podczas austriackiej wojny domowej, Seitz został aresztowany w swoim gabinecie w ratuszu i bez aktu oskarżenia przetrzymywany w areszcie do końca roku[2].

Okres socjaldemokratycznych rządów Wiednia w latach 1918–1934 określany jest popularnie mianem Czerwonego Wiednia[3].

Program komunalnego budownictwa mieszkaniowego | edytuj kod

Szybko rozwijający się Wiedeń XIX wieku walczył z problemem niedoboru mieszkań dla stale zwiększającej się liczby robotników[4]. Na przełomie XIX i XX w. niektóre przedsiębiorstwa wznosiły osiedla z mieszkaniami pracowniczymi dla swoich pracowników, jednak wiele rodzin wynajmowało pokoje lub mieszkania na wolnym rynku[4]. W okresie I wojny światowej sytuacja wynajmujących pogorszyła się na tyle, że doszło do masowych protestów, które wymusiły wprowadzenie regulacji czynszowych oraz prawa chroniącego lepiej lokatorów przed eksmisją[4].

Po objęciu władzy w Wiedniu w 1919 roku, socjaliści rozpoczęli realizację swojego programu budownictwa mieszkaniowego[4]. Początkowe idee oparte na budowie osiedli według koncepcji miast ogrodów ustąpiły ideom wznoszenia „superbloków” ze wspólnymi pralniami, przedszkolami, bibliotekami, warsztatami oraz sklepami[4]. W ciągu dekady, w „superblokach” powstało 65 tys. mieszkań[4].

Budownictwo komunalne borykało się wówczas z dwoma problemami: pozyskania odpowiednich terenów pod budowę oraz trudnościami w pozyskiwaniu środków na budowę w okresie galopującej inflacji[4]. Projekty były finansowane początkowo ze sprzedaży obligacji, a po wyodrębnieniu się Wiednia jako samodzielnego kraju związkowego w 1922 roku z własnych przychodów, w tym z wprowadzonego przez Hugo Breitnera (1873–1946) w 1923 roku specjalnego, progresywnego podatku Wohnbausteuer nałożonego na właścicieli wynajmowanych powierzchni mieszkaniowych oraz podatków od dóbr luksusowych, tzw. „podatków Breitnera”[4]. Ostra progresja podatku sprawiła, że 0,5% wszystkich wynajmowanych obiektów dostarczało 44,5% przychodu z podatku[4]. Ponadto sprawiła, że wyzysk przestał się opłacać a ceny gruntów spadły, co z kolei umożliwiło miastu zakup terenów pod budowę nowych osiedli[4]. Przychody z podatków od luksusu wyniosły w 1927 roku ok. 36% wszystkich wpływów podatkowych miasta, co stanowiło 20% wszystkich przychodów[4].

W 1919 roku rozpoczęły się budowy bloku mieszkalnego Metzleinstaler Hof, Fuchsenfeldhof i Fuchsenfeldhof oraz osiedli Wohnanlage Schmelz, Rosenhügel i kolonii Rannersdorf[4]. 21 września 1923 roku władze miasta zatwierdziły pierwszy program mieszkaniowy miasta, który zakładał budowę 25 tys. mieszkań do 1928 roku a został zrealizowany już w roku 1926[4]. W 1927 roku rada miasta podjęła decyzję o budowie kolejnych 30 tys. mieszkań[4]. Prężny rozwój mieszkalnictwa komunalnego wpłynął pozytywnie na wzrost poparcia dla socjaldemokratów, lecz doprowadził do załamania na rynku mieszkalnictwa prywatnego[4]. Antysocjalistyczna propaganda nazywała nowe bloki „blokami wyborców [socjalistycznych]” lub „czerwonymi fortecami” strategicznie rozmieszonymi na terenie miasta[5]. Konserwatywny rząd Austrii przykrócił wkrótce samodzielną politykę finansową Wiednia[4]. W 1932 roku Breitner podał się do dymisji a na jego miejsce przyszedł Robert Danneberg (1885–1942)[4].

Program budowy mieszkań komunalnych nadal kontynuowano – w 1934 roku Wiedeń miał 65 tys. mieszkań tego typu o powierzchni 40–50 m²[4][a][5]. Wszystkie mieszkania miały własne oświetlenie, wentylację, wodę bieżącą i kanalizację[4]. W sumie powstały 382 obiekty zaprojektowane przez 199 architektów, m.in. wielu uczniów Otto Wagnera (1841–1918): Karla Ehna (1884–1959), Engelberta Manga (1883–1955) czy Konstantina Pellera (1887–1969)[4].

Czynsze pobierane za wynajem mieszkań komunalnych były bardzo niskie – w 1926 roku średni czynsz wynosił ok. 4% pensji robotnika[4].

Reforma szkolnictwa | edytuj kod

Głównym autorem reform szkolnictwa w Wiedniu był Otto Glöckel (1874–1935), który pierwsze plany reformy przedstawił w 1917 roku w swojej książce „Das Tor der Zukunft”[6]. W latach 1918–1920 Glöckel pełnił funkcję podsekretarza ds. zajęć dydaktycznych a w latach 1922–1934 prezydenta wiedeńskiej rady szkół miejskich[6]. W okresie tym zaprowadził tzw. „wiedeńską reformę szkolnictwa”, nazywaną od jego nazwiska także „reformą Glöckela”, która obejmowała trzy główne kierunki zmian[7]:

  1. Reformę zarządzania szkołami – wprowadzono m.in. izby zrzeszające nauczycieli i stowarzyszenia rodziców;
  2. Wprowadzenie tzw. Einheitsschule – jednej ogólnej szkoły średniej w miejsce dualnego systemu Bürgerschule i Unterstufenmittelschule;
  3. Reformę programową – zakresu nauczania, podręczników i organizacji pracy lekcyjnej.

Aby stworzyć równe szanse dla wszystkich dzieci, Glöckel dążył do jednolitej organizacji systemu wychowania i edukacji, opartej na trzech stopniach: ogólnej szkoły podstawowej, ogólnej szkoły gimnazjalnej dla dzieci w wieku 10–14 lat i ogólnej szkoły średniej[6]. Pierwsze ogólne szkoły gimnazjalne ruszyły w roku szkolnym 1919/1920, a od 1923 roku prowadzono pilotażowe programy ogólnej szkoły średnie, których jednak zaprzestano w 1927/1928 roku[7].

Reforma bazowała na zdobyczach nowoczesnej pedagogiki, m.in. ideach włoskiej lekarki Marii Montessori (1870-1952), rosyjskiego pedagoga Pawieła Błonskiego (1884–1941), amerykańskiego pedagoga Johna Deweya (1859–1952) oraz niemieckiego filozofa Paula Natorpa (1854–1924)[7]. Glöckel promował nauczanie nakierowane na wolny rozwój osobowości dziecka, wyrabianie zdolności krytycznych i samodzielności[6]. Stawiał na integrację społeczną oraz eliminację wpływów kościoła katolickiego na nauczanie[6].

W 1919 roku Glöckel wydał dekret gwarantujący kobietom dostęp do edukacji uniwersyteckiej[6]. Wydał również dekret, nazywany od jego nazwiska „dekretem Glöckela”, który znosił obowiązek uczestnictwa uczniów i uczennic w lekcjach religii i codziennej modlitwie na terenie szkoły[6]. W 1922 roku założył Instytut Pedagogiczny Miasta Wiednia dla kształcenia nauczycieli[6].

Uwagi | edytuj kod

  1. Blau (1999) podaje liczbę 64 tys. mieszkań, w których zamieszkało 200 tys. osób.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Weblexikon der Wiener Sozialdemokratie: Reumann, Jakob (niem.). W: Dasrotewien.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].
  2. a b Weblexikon der Wiener sozialdemokratie: Seitz, Karl (niem.). W: Dasrotewien.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].
  3. Municipal and provincial archives of Vienna: From „Red Vienna” to the „Ständestaat” (1918 to 1938) – History of Vienna (ang.). W: Wien.gv.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Weblexikon der Wiener Sozialdemokratie: Kommunaler Wohnbau (niem.). W: Dasrotewien.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].
  5. a b Eve Blau: The Architecture of Red Vienna, 1919-1934. MIT Press, 1999, s. 5. ISBN 978-0-262-02451-8. [dostęp 2017-04-09]. (ang.)
  6. a b c d e f g h Weblexikon der Wiener Sozialdemokratie: Glöckel, Otto (niem.). W: Dasrotewien.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].
  7. a b c Weblexikon der Wiener Sozialdemokratie: Wiener Schulreform (niem.). W: Dasrotewien.at [on-line]. [dostęp 2017-04-09].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Czerwony Wiedeń" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy