Czyreń dębowy


Czyreń dębowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czyreń dębowy (Fomitiporia robusta (P. Karst.) Fiasson & Niemelä) – gatunek grzybów z rodziny szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae)[1].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Fomitoporia, Hymenochaetaceae, Hymenochaetales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1889 r. Petter Karsten nadając mu nazwę Fomes robustus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1984 r. Fiasson i Niemelä , przenosząc go do rodzaju Fomitoporia[1].

Ma ponad 40 synonimów. Niektóre z nich[2]:

  • Fomes tuberosus (Lázaro Ibiza) Sacc. & Trotter 1925
  • Fomitiporia texana (Murrill) Nuss 1986
  • Ochroporus robustus (P. Karst.) J. Schröt. ex Donk 1933
  • Phellinus aestriplex (E.H.L. Krause) E.H.L. Krause 1934
  • Phellinus robustus (P. Karst.) Bourdot & Galzin 1928
  • Polyporus robustus (P. Karst.) S. Lundell & Nannf. 1936

Nazwę polską nadał Stanisław Domański w 1967 r. Wówczas gatunek ten zaliczany był do rodzaju Phellinus (czyreń)[3]. Według Index Fungorum gatunek ten obecnie należy do rodzaju Fomitoporia, tak więc nazwa polska jest niespójna z aktualną nazwą naukową.

Morfologia | edytuj kod

Owocnik

Owocnik wieloletni, twardy i zdrewniały – typowa huba. Występuje pojedynczo, lub w grupach, w których sąsiednie owocniki czasami zrastają się z sobą. Pojedynczy osobnik ma kształt półkulisty, kopytkowaty lub guzowaty, osiąga szerokość do 30 cm i grubość do 20 cm. Do podłoża przyrasta bokiem. Powierzchnia górna nierówna, czasami wyraźnie pagórkowata, zazwyczaj popękana i szeroko, koncentrycznie strefowana. Początkowo jest delikatnie aksamitna lub filcowata i żółtordzawa, potem naga i coraz ciemniejsza – ciemnordzawa, oliwkowa, szarobrązowa do niemal czarnej. Brzeg tępy, szeroki, zaokrąglony, nieco falisty i zawsze jaśniejszy – żółtordzawy[4].

Hymenofor

Rurkowaty, u młodych osobników brązowy, u starszych szarobrązowy. Rurki o długości (2-) 3-5 (7-) mm, nieco jaśniejsze od miąższu. Tworzą wiele warstw, wyraźnie oddzielonych cienkimi warstwami tramy. Pory okrągłe i bardzo drobne, o średnicy 0,15-0,25 mm, na 1 mm mieści się ich 5-6. Początkowo są żółtobrązowe, potem ciemnobrązowe lub jasnocynamonowe i często omszone. Stare pory często zarastają brązową grzybnią. Zapach słaby, smak niewyraźny[4].

Miąższ

Bardzo twardy i drewnowaty, słabo strefowany, pod działaniem KOH czerniejący. Ma grubość do 8 cm, jedwabisty połysk, barwę początkowo żółtordzawą, potem rdzawocynamonową[4].

Cechy mikroskopowe

Podstawki o rozmiarach 8–11 × 5–6 μm, 4-sterygmowe ze sprzążką w nasadzie. W hymenium występują liczne, cienkościenne, hialinowe i nabrzmiałe w środku cystydiole o długości 25–40 μm, szerokości 8-9,5 μm u podstawy i 1,5-2 μm na szczycie[5]. Wysyp zarodników biały. Zarodniki o kształcie od kulistego do szerokojajowatego lub łezkowatego, o nieco zaostrzonej podstawie, gładkie, bezbarwne, grubościenne, o rozmiarach 6,5-7,5 × 6-7 μm[4].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji i na Nowej Zelandii[6]. W Polsce nie jest pospolity, ale nie jest zagrożony[3].

Występuje w lasach liściastych, mieszanych i w parkach, głównie na dębie szypułkowym[3], rzadziej na innych drzewach liściastych; na buku, głogu, robinii[4].

Znaczenie | edytuj kod

Pasożyt i saprotrof. Do drzew wnika przez rany. Owocniki tworzy na pniach i grubszych konarach żywych drzew, oraz w krótkim czasie po ich obumarciu. Powoduje białą zgniliznę drewna. Ochrona polega na unikaniu zranień drzew podczas prac leśnych oraz usuwaniu porażonych drzew[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2017-10-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2017-10-12].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  5. Mycobank. Phellinus robustus. [dostęp 2015-01-12].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
Na podstawie artykułu: "Czyreń dębowy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy