Dąbrowa Górnicza


Na mapach: 50°19′17″N 19°11′14″E/50,321389 19,187222

Dąbrowa Górnicza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dąbrowa Górniczamiasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej, nad Czarną Przemszą i Białą Przemszą, na wschodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), w Zagłębiu Dąbrowskim, będącym historyczną częścią zachodniej Małopolski.

Największe powierzchniowo miasto województwa (10. w kraju) i największy ośrodek przemysłowy Zagłębia Dąbrowskiego. Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej i częścią Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, której liczba ludności wynosi ok. 2,28 miliona mieszkańców.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie | edytuj kod

Dąbrowa Górnicza leży na Wyżynie Katowickiej i Garbie Tarnogórskim, stanowiących makroregion Wyżyna Śląska. Znajduje się w dużej części w Kotlinie Dąbrowskiej.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 188,73 km², i jest największym miastem pod względem zajmowanej powierzchni w województwie śląskim, wyprzedzając nawet Katowice[2].

Miasto graniczy z powiatem będzińskim (Będzin, gmina Psary, gmina Mierzęcice, Siewierz, Sławków), powiatem zawierciańskim (gmina Łazy), powiatem olkuskim w województwie małopolskim (gmina Klucze, gmina Bolesław) oraz z Sosnowcem.

Miasto obejmuje teren o wysokościach od 258 do 390 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Dąbrowa Górnicza została sklasyfikowana jako 43. najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[3].

Dzielnice | edytuj kod

Dąbrowa Górnicza jako miasto jest podzielona na 18 historyczno-zwyczajowych obszarów – dzielnic (obrębów)[4]:

Dla potrzeb Dąbrowskiego Budżetu Partycypacyjnego (DBP) miasto zostało podzielone na 35 obszarów, które nie odpowiadają podziałowi na dzielnice. Dla potrzeb DBP miasto podzielone jest na obszary nazwane[5]: Antoniów, Błędów, Brodway, Gołonóg, Kasprzak, Kuźniczka Nowa, Łazy Błędowskie, Łęka, Łęknice, Łosień, Manhattan, Marianki, Mydlice Południowe, Mydlice Północne, Okradzionów, Osiedle Młodych Hutników, Piekło, Podlesie, Ratanice, Reden, Reden-Adamiecki, Rudy, Stara Dąbrowa, Stary Gołonóg, Staszic, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Śródmieście, Trzebiesławice, TucznawaBugaj- Sikorka, Tworzeń, Ujejsce, Ząbkowice, Zielona – KorzeniecDziewiąty – Trzydziesty.

W latach 1977–1984 jedną z dzielnic miasta był Sławków.

Nazwa | edytuj kod

Miasto powstało w wyniku łączenia się w większy organizm miejski wielu mniejszych miejscowości, które spowodowane było rozwojem przemysłu. Pierwsza wzmianka o Dąbrowie pojawiła się w 1726 i pochodzi z ksiąg parafialnych kościoła Świętej Trójcy w Będzinie, w których pod datą 25 lipca 1726 odnotowana została jako matka chrzestna niejaka Anna Lisowa – mieszkanka Dąbrowy. W źródłach historycznych wymieniane są jednak miejscowości, które w wyniku procesów urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez obecne miasto.

W latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia w zlatynizowanych staropolskich wersjach obecne dzielnice Dąbrowy Górniczej Strzemieszyce Wielkie jako Strmyeschycze Maior oraz Strzemieszyce Małe jako Strmyeschycze Minor, a także Tucznawa jako Thucznobaba, Okradzionów jako Okradzonow, Gołonóg jako Golonog, Ząbkowice jako Zambkowicze, Łosień jako Lossyen[6].

Natomiast najstarsze wzmianki o innych osadach z terenu dzisiejszej Dąbrowy Górniczej to, m.in. XII wiek o Trzebiesławicach, 1220 o Błędowie w kronikach biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża, XIV wiek o Strzemieszycach i Ujejscu (pierwsza wzmianka z 1372[7]), XV wiek o Gołonogu, Ząbkowicach w księgach Jana Długosza oraz w 1443 o Sikorce[8], w 1551 o Łęce. Prawdopodobnie od X wieku istniał Łosień, będący wczesnośredniowiecznym ośrodkiem wytopu metali.

Historia | edytuj kod

Mapa Dąbrowskiego Zagłębia Węglowego z 1918 roku Strzemieszyce Wielkie (obecnie dzielnica Dąbrowy Górniczej), 1916 Ulica Sobieskiego w 1928 roku Ulica Sobieskiego – widoczny po prawej gmach poczty i nieistniejący dziś budynek na lewo, lata 30. XX w. Ulica Sobieskiego obecnie Pomnik Bohaterom Czerwonych Sztandarów w Dąbrowie Górniczej

Przed 1795 | edytuj kod

Według spisu ludności diecezji krakowskiej z 1787 osada liczyła 184 mieszkańców.

1795-1918 | edytuj kod

Okres Pruski (Nowy Śląsk) | edytuj kod

W 1795, w wyniku III rozbioru Polski, Dąbrowa przyłączona została do Prus (Nowy Śląsk). W 1799 powstała pierwsza znana mapa tych okolic, z której wynika, że zalążkiem osady była „Stara Dąbrowa” – wieś zlokalizowana przy trakcie prowadzącym z Krakowa na Śląsk, w okolicach obecnej ul. A. Struga i na południe od niej. We wsi tej znajdowała się karczma starościńska, kuźnia, studnia i kapliczka. Z okresem pruskim wiąże się początek intensywnego rozwoju gospodarczego wsi, spowodowanego odkryciem zasobnych złóż węgla kamiennego. Na terenie Dąbrowy odkryto pod koniec XVIII w. jeden z najgrubszych na świecie pokład węglowy, nazwany później „redeńskim”. W niecce kazimierzowskiej grubość tego pokładu (pokład 510 grupy siodłowej) dochodziła do 20 m, ale tylko na terenie obecnego miasta Dąbrowa Górnicza była wychodnia na powierzchnię tego pokładu.

Już w 1796 z inicjatywy władz pruskich rozpoczęto budowę pierwszej odkrywkowej kopalni węgla kamiennego, która od nazwiska dyrektora górnictwa w rządzie pruskim – hr. Fryderyka Wilhelma Redena – otrzymała nazwę „Reden”. Od 1806 zaczęła obok niej powstawać kolonia robotnicza o tej samej nazwie.

Okres Księstwa Warszawskiego | edytuj kod

Dalszy rozwój przemysłowy Dąbrowy łączy się już z działalnością inwestycyjną rządu Królestwa Polskiego, do którego w 1815 Dąbrowa została włączona. W okresie tym wiele nowych pokładów węgla odkrył Józef Cieszkowski[9][10], na których uruchomiono w 1846 roku nową kopalnię „Cieszkowski”. W latach 1816–1823 obok kopalni „Reden”, na terenie obecnego osiedla K. Adamieckiego, powstała huta cynku „Konstanty”. Do wytopu metali wykorzystywano rudy galmanu przywożone z kopalń w Strzemieszycach Małych, Sławkowie, Żychcicach i Olkuszu. Około 1820 przy kopalni „Reden” powstała pierwsza w Dąbrowie szkoła elementarna, wkrótce potem lazaret. W 1825 pod Będzinem powstała kopalnia „Ksawery”, która dała początek dzielnicy o tej samej nazwie oraz Mydlicom. Kopalnia ta została znacznie rozbudowana przez Cieszkowskiego[11].

Okres Królestwa Polskiego (kongresowego) | edytuj kod

W 1815 Dąbrowa została siedzibą Gminy Olkusko-siewierskiej, natomiast w 1864 siedzibą Gminy Osad Górniczych. W 1874 utworzono Gminę Górniczą z Gminy Osad Górniczych, Starej Dąbrowy z Gminy Olkusko-siewierskiej oraz zniesionej gminy Zagórze Olkuskie, obejmującej m.in. Niwkę, Sielec i Zagórze oraz rozwijające się osady przemysłowe Bobrek, Dańdówkę, Józefów, Konstyntynów, Klimontów, Niepiekło i Środulę[12]. W 1903 od Dąbrowy zostały odłączone Środula, Sielec i Konstantynów. W 1909 roku zostały odłączone: Zagórze, Niwka, Modrzejów, Klimontów, Dańdówka, Józefów i Bobrek. W tym samym roku powstała gmina Dąbrowa Górnicza, w której skład weszły Dąbrowa, Stara Dąbrowa, Niepiekło i kolonie: Bankowa, Koszelew, Łabęcka, Huty Cynkowe, Mydlice, Gliniaki i Dębniki. W 1915 do Dąbrowy zostają przyłączone Koszelew, Ksawera i Warpie.

W 1842 administracja Kościoła ewangelicko-augsburskiego ustanowiła filiał Będzin-Dąbrowa należący do Parafii ewangelicko-augsburskiej w Wieluniu (→ Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sosnowcu). Potem w 1882 ewangelicy wznieśli własnym nakładem środków kościół ewangelicki. W latach 1872–1877 budowano pierwszy kościół katolicki pw. św. Aleksandra – papieża i męczennika – jako kościół filialny parafii będzińskiej. Uzyskał on uprawnienia kościoła parafialnego na mocy dekretu biskupa kieleckiego Tomasza T. Kulińskiego z 5 lutego 1891. Dawny kościół św. Aleksandra to obecnie boczna kaplica Bazyliki Najświętszej Maryi Panny Anielskiej.

Na przełomie XIX i XX w. Dąbrowa była największym skupiskiem inteligencji technicznej w Zagłębiu Dąbrowskim, której kuźnią była Szkoła Górnicza zwana Sztygarką. Historia szkoły to piękne karty w dziejach polskiego górnictwa węgla kamiennego i walk rewolucyjnych. Wydawała też ważne czasopismo naukowe Przegląd Górniczo-Hutniczy. Sama tylko kopalnia węgla kamiennego Reden zatrudniała połowę robotników tworzącego się wokół Dąbrowy zagłębia przemysłowego, któremu dała nazwę. Huta Bankowa była największą w Królestwie Kongresowym, a moc jej maszyn stanowiła 1/3 całego przemysłu Królestwa i zapoczątkowała w nim produkcję stali.

Okres I wojny światowej | edytuj kod

Władze Imperium Rosyjskiego nie chciały przyznać praw miejskich, mimo że Dąbrowa liczyła ponad 30 tys. mieszkańców. Po wybuchu I wojny światowej, Rosjanie opuszczając Dąbrowę wysadzili tory kolejowe, co odcięło huty i kopalnie od głównych rynków zbytu. 24 stycznia 1915 roku podzielono obszar Zagłębia na strefy okupacyjne niemiecką i austriacką, a Dąbrowa znalazła się pod okupacją austriacką. W 1916 roku podniesiono wieś Dąbrowę do rangi miasta[13]. 18 sierpnia 1916 roku Dąbrowa otrzymała od władz austriackich prawa miejskie.

1918-1945 | edytuj kod

W 1918 roku Rada Miejska zdecydowała o zmianie nazwy miasta na Dąbrowę Górniczą, ponieważ ta nazwa była nieoficjalnie stosowana od czasu utworzenia w Dąbrowie gminy Górniczej. 4 kwietnia tego roku odbył się strajk w kopalni „Paryż”, a w październiku wybuchł strajk górników całego Zagłębia Dąbrowskiego, który unieruchomił kopalnie na trzy tygodnie. 8 listopada 1918 roku powstała Rada Delegatów Robotniczych Zagłębia Dąbrowskiego. Po zakończeniu wojny Zagłębie Dąbrowskie włączono do województwa kieleckiego[14].

W czasie II wojny światowej obowiązywała niemiecka nazwa miasta: Redenberg.

1945-1989 | edytuj kod

Duży wpływ na miasto miało wybudowanie w latach 1972–1976 największego w kraju i jednego z największych w Europie Kombinatu Metalurgicznego Huta Katowice.

Z niejasnych przesłanek w 1975, ciążące ku Dąbrowie Górniczej Zagórze i Kazimierz Górniczy zostały włączone do Sosnowca. Największą powierzchnię wynoszącą 209 km², miasto posiadało w latach 1977–1984.

1 lutego 1977 miasto Ząbkowice przyłączono do Dąbrowy Górniczej, oprócz Podwarpia, Trzebiesławic, Tuliszowa, Warężyna i Wojkowic Kościelnych, które włączono do gminy Siewierz[15][16]. W rzeczywistości, w skład Dąbrowy Górniczej z obszaru miasta Ząbkowice weszły: Ząbkowice właściwe, ponadto Ujejsce (należące w latach 1973–1975 do gminy Wojkowice Kościelne), Bugaj, Sikorka i Tucznawa (należące w latach 1973–1975 do gminy Ząbkowice) oraz Błędów, Kuźniczka Nowa, Łazy, Łęka, Łosień, Okradzionów i Rudy (należące w latach 1973–1975 do gminy Łosień).

Po 1989 roku | edytuj kod

1 stycznia 1993 także Trzebiesławice wyłączono z gminy Siewierz i włączono do Dąbrowy Górniczej[17].

W drugiej połowie 2020 roku Dąbrowa Górnicza wspólnie z PKP PLK S.A. rozpoczęła inwestycję[18], która w docelowym kształcie zakłada budowę dwóch centr przesiadkowych w obrębie stacji kolejowych Dąbrowa Górnicza Centrum oraz Dąbrowa Górnicza Gołonóg[19]. Jest to jedna z największych inwestycji infrastrukturalnych we współczesnej historii miasta. Centra przesiadkowe będą w formie zintegrowanych parkingów, z przystankami autobusowymi oraz bezpiecznym dostępem poprzez przejścia podziemne do peronów. W okolicy powyższych stacji kolejowych przejazdy kolejowe zostaną zlikwidowane a zastąpią je tunele pod torowiskiem. W przypadku stacji Dąbrowa Górnicza Centrum zostanie również wyremontowany budynek dworca. Ponadto w ramach inwestycji powstaną dwie nowe drogi. Pierwsza z nich to ulica przebiegająca przez tereny dawnej Kopalni Paryż, łącząca ulice Kolejową i Kościuszki z ulicą Sobieskiego i Moniuszki, która ma mieć na celu odciążenie ruchu samochodowego w centrum. Druga z nich będzie łączyć nowo powstały tunel kolejowy powstały na przedłużeniu ulicy Kościuszki z ulicami Robotniczą i Korzeniec. W ciągu ulicy Konopnickiej powstanie tunel dla ruchu pieszego i rowerowego[20].

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Dąbrowy Górniczej.
  • Wykres liczby ludności Dąbrowy Górniczej na przestrzeni ostatnich 225 lat.

Największą populację Dąbrowa Górnicza odnotowała w 1982 – według danych GUS 152 373 mieszkańców[21].

  • Piramida wieku mieszkańców Dąbrowy Górniczej w 2014 roku[22].


Architektura | edytuj kod

Pałac Kultury Zagłębia

Lista zabytków chronionych prawem w Dąbrowie Górniczej[23]:

Bazylika NMP Anielskiej w Dąbrowie Górniczej

Obiekty historyczne:

Gospodarka | edytuj kod

Ulica 3 Maja Budynek przy ul. Dąbrowskiego w Dąbrowie Górniczej

W Dąbrowie Górniczej znajdują się dwie huty, pierwsza z nich będąca największą hutą w Polsce i jednocześnie największym zakładem przemysłowym w mieście jest ArcelorMittal Poland oddział w Dąbrowie Górniczej (dawna Huta Katowice) oraz założona przez Bank Polski wybudowana w latach 1834-1840 Huta Bankowa obecnie należąca do grupy Alchemia.

W Dąbrowie Górniczej swoją siedzibę ma polski oddział koncernu ArcelorMittal będący jednym z największych producentów stali na świecie ArcelorMittal Poland, właściciel kilku hut w Polsce m.in. ArcelorMittal Poland Oddział w Krakowie w krakowskiej Nowej Hucie.

Jedynym zakładem produkcyjnym nawiązującym do górniczej (węgla kamiennego) historii miasta jest należąca do Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. będąca drugą co do wielkości koksownia w Polsce Koksownia Przyjaźń.

W mieście swoje zakłady produkcyjne posiadają firmy z branży motoryzacyjnej, są to m.in Brembo Poland, NGK Ceramics Polska, Ficomirrors Polska oraz Mecacontrol Polska

Ponadto w Dąbrowie Górniczej znajduje się wiele zakładów produkcyjnych oraz przetwórstwa, takich jak huta szkła należąca do francuskiego koncernu Saint-Gobain[25], spalarnia odpadów niebezpiecznych SARPI, BHH Mikrohuta, Atlas, Ekocem, Sigro II, ALBA, Final S.A., Stalprofil, ThyssenKrupp Stal Serwis Polska, Bentale Distribution Poland, GUHRING Polska, Koide Poland, Prologis Park / Fiege, PAGO, DAMEL Dąbrowska Fabryka Maszyn Elektrycznych, Dąbrowskie Wodociągi, URSA Polska, SIMPLE, Polonia Logistyka, Hobas System Polska czy producent zabawek dla dzieci Wader-Woźniak[26].

W 1996 wyznaczono podstrefę sosnowiecko-dąbrowską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej (KSSE) w Dąbrowie Górniczej[27]. Obecnie część strefy w Dąbrowie Górniczej podzielona jest na 12 terenów inwestycyjnych, w tym najnowszy w dzielnicy Tucznawa. Dogodna lokalizacja i skomunikowanie z głównymi drogami tranzytowymi oraz aktywna działania Urzędu Miasta powodują napływ nowych inwestorów a w ciągu ostatnich lat wydano blisko 1500 zezwoleń na budowę nowych obiektów przemysłowych[28].

Handel | edytuj kod

Centrum Handlowe Pogoria

W Dąbrowie Górniczej znajdują się 4 targowiska miejskie, największe z nich znajduje się w dzielnicy Reden w kwartale ulicy Księcia Józefa Poniatowskiego, alei Józefa Piłsudskiego, Emilii Zawidzkiej oraz Twardej, mniejsze targowiska znajdują się w dzielnicy Gołonóg przy ulicy Tysiąclecia, w dzielnicy Reden przy ulicy Karola Adamieckiego oraz w dzielnicy Mydlice przy ulicy Ludowej. Do największych obiektów handlowych należą Centrum Handlowe Pogoria znajdujące się w dzielnicy Centrum oraz Vendo Park przy ulicy Katowickiej (DK94). Obok dużych obiektów handlowych w Dąbrowie Górniczej zlokalizowanych jest kilka mniejszych centr handlowych są to m.in obiekty przy ulicy 11 listopada w sąsiedztwie sklepu Lidl, ulicy Legionów Polskich w sąsiedztwie sklepu Kaufland czy będące w budowie[29] centum handlowe przy ulicy Morcinka w sąsiedztwie również sklepu Kaufland.

Do sierpnia 2020 przy ulicy Katowickiej (DK94) w Dąbrowie Górniczej funkcjonował market Auchan wraz z pasażem handlowym[30].

W Dąbrowie Górniczej w 1995 roku powstał pierwszy w Polsce market niemieckiej sieci handlowej Plus.

Transport | edytuj kod

Droga wojewódzka nr 910 przebiega przez centrum miasta

Transport drogowy | edytuj kod

Na układ drogowy Dąbrowy Górniczej składa się 396,2 km dróg publicznych. Są to głównie drogi gminne, których łączna długość wynosi 267 km, co stanowi około 67% całej miejskiej sieci drogowej. Ponadto przez miasto przebiega 89,7 km dróg powiatowych, 23,8 km dróg wojewódzkich oraz 15,7 km dróg krajowych. Zarządcą przeważającej ilości kilometrów dróg jest Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza, po zarządem GDDKiA jest ponad 8 km odcinek trasy S1[31].

Przez terytorium miasta przebiegają:

Transport kolejowy | edytuj kod

Stacja Dąbrowa Górnicza Dworzec w Dąbrowie Górniczej w okresie I wojny światowej

Bardzo rozwinięta sieć kolejowa o jednej z największych gęstości w kraju. W mieście znajduje się aż 8 stacji kolejowych na następujących liniach:

W przeszłości istniała pasażerska linia kolejowa łącząca Dąbrowę Górniczą Ząbkowice z Piekarami Śląskimi i dalej z Tarnowskimi Górami. Tory tej trasy przebiegały przez Będzin Łagiszę, Psary Gródków, Będzin Grodziec i Wojkowice. Istniała wtedy jeszcze jedna stacja kolejowa – Dąbrowa Górnicza Piekło. Pociągi osobowe kursowały na tej trasie do 1982. W 1993 linię zlikwidowano rozbierając most na Brynicy między Piekarami Śląskimi i Wojkowicami oraz tory w samych Wojkowicach. Na odcinku Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Będzin Grodziec do dziś kursują pociągi towarowe.

Około 2005 rozebrano większość torowiska linii kolejowej, łączącej stacje Dąbrowa Górnicza oraz Dąbrowa Górnicza Huta Katowice.

Pociągi dalekobieżne (nie wszystkie) zatrzymują się na dwóch stacjach: Dąbrowa Górnicza i Dąbrowa Górnicza Ząbkowice. Na pozostałych stacjach zatrzymują się osobowe pociągi podmiejskie.Od grudnia 2016 roku zatrzymują się pociągi międzynarodowe łączące Dąbrowę Górniczą z Pragą, Wiedniem, Bratysławą oraz Budapesztem

W Dąbrowie Górniczej w pobliżu dawnej Huty Katowice znajduje się także towarowa stacja przeładunkowa Linii Hutniczej-Szerokotorowej, dawniej zwanej linią hutniczo-siarkową (LHS). Tory te mają rozstaw szyn większy od normalnego, obowiązujący w krajach byłego Związku Radzieckiego. Łączą Polskę z Ukrainą i Rosją, bez konieczności przeładunku towarów na granicy.

Przez Dąbrowę Górniczą przebiegała (od grudnia 1847) historyczna Kolej Warszawsko-Wiedeńska, pierwsza linia kolejowa w Królestwie Polskim oraz (od stycznia 1885) Kolej Iwangorodzko-Dąbrowska.

Komunikacja miejska | edytuj kod

Dąbrowa Górnicza należy do ZTM, który organizuje komunikację autobusową i tramwajową. Na terenie miasta istnieje kilkadziesiąt linii autobusowych i trzy tramwajowe, które wykonują rocznie odpowiednio ok. 5,7 mln i 925 tys. wozokilometrów (2006 r.).[potrzebny przypis]

Transport lotniczy | edytuj kod

W odległości ok. 11 km od granicy miasta i ok. 18 km od centrum, znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy „Katowice” w Pyrzowicach, do którego dojazd zapewnia droga ekspresowa S1.

W 2012 otworzono położone na terenie Zespół Szkół Muzycznych im. Michała Spisaka przy ulicy Wirgiliusza Grynia[32], sanitarne lądowisko należące do Szpitala Specjalistycznego im. Sz. Starkiewicza.

Edukacja | edytuj kod

 Zobacz też: Lista szkół w Dąbrowie Górniczej.

W mieście funkcjonują następujące szkoły wyższe:

2 lutego 2010 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza podpisał z rektorem Akademii Górniczo-Hutniczej im. Staszica w Krakowie w jej siedzibie w Krakowie porozumienie o otwarciu zamiejscowego ośrodka tej uczelni[33]. W Dąbrowie Górniczej AGH podjęła się prowadzenia studiów niestacjonarnych I stopnia na wybranych wydziałach w następujących kierunkach[34]:

  • Wydział Zarządzania
– Zarządzanie i Inżynieria Produkcji
  • Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki
– Mechanika i Budowa Maszyn – Automatyka i Robotyka
  • Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki
– Elektrotechnika

Kultura | edytuj kod

Muzeum Miejskie „Sztygarka”

Administracja | edytuj kod

Siedziba Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej  Osobny artykuł: Prezydenci Dąbrowy Górniczej.

Dąbrowa Górnicza jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej 25 radnych[36]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Marcin Bazylak.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Sport | edytuj kod

Hala Widowiskowo-Sportowa „Centrum” Park Wodny „Nemo”

Na terenie miasta działa ponad 60 klubów i stowarzyszeń sportowych.[potrzebny przypis]

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Hala Widowiskowo-Sportowa „Centrum” (2944 miejsc[42])
  • Hala Sportowa przy ul. Swobodnej
  • Stadion Komunalny przy ul. Konopnickiej
  • Centrum Sportów Letnich Park „Zielona”
  • Obiekt Rekreacyjno-Sportowy „Malinowe-Górki” przy plaży Pogoria III
  • Lodowisko sztuczne

Koszykówka | edytuj kod

Siatkówka | edytuj kod

Piłka nożna | edytuj kod

W Dąbrowie Górniczej działa ok. 10 klubów piłkarskich:

  • MUKP Dąbrowa Górnicza – jeden z największych młodzieżowych klubów piłkarskich na terenie województwa śląskiego założony w 2004. Prowadzi zajęcia z piłki nożnej z młodzieżą i dziećmi od 5-ego roku życia. Siedziba: ul. Konopnickiej 29
  • Pionier Ujejsce
  • Zagłębie Dąbrowa Górnicza
  • Przemsza Okradzionów
  • Ludowy Klub Sportowy „Tęcza” Błędów powstał w 1951 i ma barwy klubowe żółto-zielone. Posiada stadion o pojemności 300 miejsc (200 miejsc siedzących) i o wymiarach boiska: 107  ×  69  m. W sezonie 2011/12 grał w klasie A, grupie Sosnowiec[43].
  • Unia Dąbrowa Górnicza
  • Unia Ząbkowice – założony w 1922 pod nazwą Orzeł Ząbkowice. Skupiał miłośników sportu z Zakładu Tworzyw Sztucznych „Erg” i kolei. Baza klubu rozwijała się na terenie zajmowanym do dziś przy Alei Zwycięstwa (dawniej Wyzwolenia). Prowadzone były sekcje piłki nożnej, tenisa stołowego, koszykówki oraz siatkówki. Do dziś pozostała tylko sekcja piłkarska. W 1974 oddano do użytku stadion sportowy z dwiema pełnowymiarowymi płytami do gry w piłkę nożną oraz budynek zaplecza.
  • Zagłębiak Tucznawa
  • Promień Strzemieszyce Małe
  • Zagłębianka Dąbrowa Górnicza
  • Akademia Futbolu SILENT Dąbrowa Górnicza powstała 1 czerwca 2012. Barwy klubowe czarny-biały-czerwony[44]
  • Klub Sportowy Mydlice Dąbrowa Górnicza
  • SALOS Dąbrowa Górnicza – klub partnerski Zagłębia Sosnowiec

Pozostałe kluby sportowe | edytuj kod

  • MKS Dąbrowa Górnicza – klub posiadający również sekcje: zapaśniczą, pływacką i triathlonową (obok siatkówki kobiet i koszykówki mężczyzn)
  • Towarzystwo Sportów Obronnych „Muszkiet”
  • Klub TKKF TRIATHLON Dąbrowa Górnicza

Rekreacja i atrakcje turystyczne | edytuj kod

Zbiornik Pogoria II Pustynia Błędowska Park Zielona Park Hallera nocą

Szlaki turystyczne[45] | edytuj kod

  • Szlak Dwudziestopięciolecia PTTK (115,0 km): trasa wiedzie pętlą rozpoczynającą się i kończącą w Parku Śląskim, przechodzącą przez m.in Siemianowice, Czeladź, Park Zielona i Jezioro Pogoria w Dąbrowie Górniczej, Sosnowiec, Jaworzno, Katowice.
  • Szlak Pustynny PTTK (14 km): trasa szlaku wiedzie z Błędowa przez Klucze do Jaroszowca.
  • Szlak Metalurgów (13km): trasa wiedzie z Dąbrowa Górnicza-Gołonóg przez Strzemieszyce Wielkie, PKP Dąbrowa Górnicza Południowa do Borów w Sosnowcu.
  • Szlak Szwajcarii Zagłębiowskiej (35,5km): trasa wiedzie ze Sławkowa przez Okradzionów, Błędów, Chechło, Centurię, do Zawiercia.
  • Szlak Zamonitu: trasa wiedzie z Dąbrowa Górnicza Gołonóg przez Ząbkowice, Łękę, Niegowonice, Centurię, Podzamcze, Giebło, Mokrus, Siamoszyce do Poraju.

Pojezierze Dąbrowskie | edytuj kod

 Osobny artykuł: Zbiorniki Pogoria.

Do najbardziej znanych atrakcji turystycznych i rekreacyjnych Dąbrowy Górniczej należy tzw. Pojezierze Dąbrowskie, jest to zespół IV zbiorników wodnych, będących zalanymi wyrobiskami piasku podsadzkowego wydobywanego niegdyś dla okolicznych kopalń węgla. Dziś część z nich, z racji wyjątkowych walorów przyrodniczych, uzyskała status obszarów chronionego krajobrazu.

W skład zespołu wchodzi:

Pustynia Błędowska | edytuj kod

 Osobny artykuł: Pustynia Błędowska.

Na wschód od Dąbrowy Górniczej, Częściowo w jej obrębie znajduje się Pustynia Błędowska, będąca największym w Polsce obszarem lotnych piasków. Od roku 2013 trwa sukcesywne przywracanie piaszczystego charakteru Pustyni Błędowskiej, wraz z rozbudową infrastruktury turystycznej takiej jak np. znajdująca się na terenie gminy Klucze Róża Wiatrów. Również Dąbrowa Górnicza planuje poprawę dostępności turystycznej Pustyni Błędowskiej od strony zachodniej[46].

Park Krajobrazowy Orlich Gniazd | edytuj kod

 Osobny artykuł: Park Krajobrazowy Orlich Gniazd.

Na północny-wschód od Dąbrowy Górniczej, częściowo również w jej obrębie znajduje się utworzony w latach 1980-1982 Park Krajobrazowy Orlich Gniazd. Jego granice rozciągają się od przełomu Warty koło Mstowa do doliny Białej Przemszy. Zachodni kraniec PKOG stanowi tzw. kuesta jurajska – próg strukturalny. Od wschodu mniej wyraźnie widoczna jest granica z Niecką Nidziańską.

Pomniki przyrody | edytuj kod

 Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Dąbrowie Górniczej.

W Dąbrowie Górniczej znajdują się kilka okazów drzew uznanych za pomniki przyrody, są to m.in Bożodrzewy w Sikorce, Lipy dobieckie czy Jesion wyniosły przy ul. Łaskowej

Parki miejskie | edytuj kod

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Pierwotny wygląd kościoła św. Antoniego Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny i św. Antoniego

Kahał | edytuj kod

Kościoły protestanckie | edytuj kod

Kościoły katolickie | edytuj kod

Inne | edytuj kod

  • zbór Gołonóg-Południe (w tym grupa ukraińskojęzyczna),
  • zbór Centrum
  • zbór Mydlice (Sala Królestwa: ul. Barbary 2)
  • zbór Gołonóg-Wschód
  • zbór Ząbkowice (Sala Królestwa: ul. Chemiczna 16)
  • zbór Ujejsce (Sala Królestwa: ul. Mieszka I 6)
  • zbór Łosień (Sala Królestwa: Przedziałowa 7)
  • zbór Strzemieszyce (Sala Królestwa: Sosnowiec, ul. Kościuszkowców 18B)[47][48]

Miasta Partnerskie | edytuj kod

Honorowi obywatele Dąbrowy Górniczej | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wyniki badań bieżących, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  3. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy. 2016-05-14.
  4. R. Chybiorz, A. Tyc: Położenie geograficzne i administracyjne. [w] Dąbrowa Górnicza – monografia. Tom I. Dąbrowa Górnicza 2016, s. 34–35.
  5. Jak dzielone są środki? / Twoja Dąbrowa!, twojadabrowa.pl [dostęp 2020-03-11] .
  6. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 187–188.
  7. De WisdrzeczZbiór dokumentów małopolskich. Wyd. S.Kuraś, I.Sułkowska-Kurasiowa. Kraków-Wrocław 1962–1975, t. 1, s. 136; kolejna wzmianka z roku 1443 Ugyesdzecz Franczkonis, Ugyesdzecz StawphkonisLehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthumer im Mittelalter. Hrsg. C.Grünhagen, H. Markgraf, t. 2. Lipsk 1883, s. 629. [1].
  8. A. Pawiński Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. t. 14–15: Źródła dziejowe. Warszawa 1886, s. 452.
  9. Dąbrowa Górnicza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich Tom VIII, s. 924.
  10. Józef Patrycjusz Cieszkowski.
  11. Andrzej JA.J. Wójcik Andrzej JA.J., ArkadiuszA. Rybak ArkadiuszA., Józef Cieszkowski – Górnik zagłębiowski, Dąbrowa Górnicza: Muzeum Miejskie „Sztygarka”, 2012, ISBN 978-83-60116-87-6, OCLC 812673562 .
  12. W. Starościak: 280 lat historii Dąbrowy Górniczej, Dąbrowa Górnicza 2006, s. 28.
  13. Historia, Dąbrowa Górnicza [dostęp 2020-07-13] .
  14. MAGDALENA MAJKOWSKA: Dąbrowa Górnicza w okresie pierwszej wojny światowej (pol.). Historia.org.pl, 2015-02-18. [dostęp 2015-02-21].
  15. Dz.U. z 1977 r. nr 3, poz. 13.
  16. Dz.U. z 1977 r. nr 3, poz. 15.
  17. Dz.U. z 1992 r. nr 100, poz. 500.
  18. Umowa na budowę centrum przesiadkowego - podpisana, Dąbrowa Górnicza [dostęp 2020-11-11] .
  19. PiotrP. Sobierajski PiotrP., Wielka przebudowa dróg w Dąbrowie Górniczej. Będą ronda i tunele pod torami kolejowymi, Dziennik Zachodni, 23 września 2020 [dostęp 2020-11-11]  (pol.).
  20. Centrum przesiadkowe w Gołonogu coraz bliżej, Dąbrowa Górnicza [dostęp 2020-11-11] .
  21. Główny Urząd Statystyczny, stan na 31 grudnia 1982.
  22. http://www.polskawliczbach.pl/Dabrowa_Gornicza, w oparciu o dane GUS.
  23. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30.
  24. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 7 października 2020 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-10-08]
  25. Saint-Gobain: nowa inwestycja to nowe miejsca pracy (pol.). nettg.pl. [dostęp 2018-12-13].
  26. Dąbrowa Górnicza, www.terenyinwestycyjne.info [dostęp 2020-10-19] .
  27. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1996 r. (Dz.U. z 1996 r. nr 88, poz. 397).
  28. Dąbrowa Górnicza, www.terenyinwestycyjne.info [dostęp 2020-10-19] .
  29. Wyborcza.pl, sosnowiec.wyborcza.pl [dostęp 2020-10-18] .
  30. Redakcja, Likwidacja Auchan w Dąbrowie Górniczej. Dział elektromedia już pusty, trwa wyprzedaż [ZDJĘCIA], Dąbrowa Górnicza Nasze Miasto, 9 lipca 2020 [dostęp 2020-10-18]  (pol.).
  31. RyszardR. Janecki RyszardR. i inni, Koncepcja rozwoju sieci drogowej miasta Dąbrowa Górnicza, lipiec 2010 [dostęp 2020-10-20] .
  32. Lotnicze Pogotowie Ratunkowe » MAPA miejsc gminnych oraz lądowisk przyszpitalnych [dostęp 2020-10-19]  (pol.).
  33. Akademia Górniczo – Hutnicza będzie kształcić w Dąbrowie Górniczej. oficjalna strona miasta. [zarchiwizowane z tego adresu.
  34. AGH w Dąbrowie Górniczej. oficjalna strona miasta. [zarchiwizowane z tego adresu.
  35. Centrum Filmowe Helios o kinie w Dąbrowie Górniczej.
  36. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
  37. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  38. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  39. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo śląskie – m. Dąbrowa Górnicza. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  40. Państwowa Komisja Wyborcza | Dąbrowa Górnicza. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  41. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-26] .
  42. Hala Widowiskowo-Sportowa Centrum. mks.dabrowa.pl. [dostęp 2011-08-06].
  43. Ludowy Klub Sportowy Tęcza Błędów. 90minut.pl. [dostęp 2011-07-24].
  44. Akademia Sportu Silent. [zarchiwizowane z tego adresu.
  45. Piesze szlaki turystyczne, Dąbrowa Górnicza [dostęp 2020-11-12] .
  46. Redakcja, Wrota do Pustyni Błędowskiej. Jeszcze w tym roku powstanie nowa ścieżka rowerowa, którą będzie można dotrzeć na pustynię, Dąbrowa Górnicza Nasze Miasto, 21 stycznia 2020 [dostęp 2020-11-11]  (pol.).
  47. dabrowa.pl.
  48. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-02-16] .
  49. Dąbrowa Górnicza – Portal Miejski Miasta partnerskie. dabrowa-gornicza.pl. [dostęp 2015-10-30].
  50. Kronika. „Nowa Reforma”, s. 2, nr 4 z 3 stycznia 1917. 

Bibliografia | edytuj kod

  • Dariusz Kmiotek: Dąbrowa Górnicza. Rok 1916, Dąbrowa Górnicza, bez roku wydania, ​ISBN 83-909050-7-8​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto na prawach powiatu):
Na podstawie artykułu: "Dąbrowa Górnicza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy