Dąbrowa Tarnowska


Na mapach: 50°10′29″N 20°59′11″E/50,174722 20,986389

Dąbrowa Tarnowska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dąbrowa Tarnowskamiasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu dąbrowskiego i gminy Dąbrowa Tarnowska.

Położona jest nad rzeką Breń. Dąbrowa Tarnowska leży w dawnej ziemi sandomierskiej historycznej Małopolski, w XVII wieku położona była w województwie sandomierskim[2]. W latach 1975–1998 miasto należało do województwa tarnowskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 11 864 mieszkańców[1].

Spis treści

Toponimia | edytuj kod

Nazwę swą Dąbrowa Tarnowska wywodzi od porastających przed wiekami te okolice lasów i gajów dębowych, zwanych dąbrowami. Na kartach historii pojawiały się nazwy: Dambrowa – 1378 r., Dambrawa Magna (Dąbrowa Wielka) – 1578 roku[3].
W XX w. Dąbrowa, dla odróżnienia od innych miast o tej samej nazwie, otrzymała nazwę urzędową Dąbrowa Tarnowska.

Historia | edytuj kod

Badania pradziejów regionu Dąbrowa Tarnowska potwierdzają istnienie zorganizowanej osady już pod koniec XIV wieku[4]. Wieś była własnością rodu Ligęzów, którzy lokowali ją na prawie niemieckim w 1422 roku. Dąbrowa była wówczas rozwiniętą osadą. Już wówczas był tu duży młyn, duże gospodarstwo rybne, 60 gospodarstw kmiecych i folwark Feliksa Ligęzy. Mówiąc o rozwoju Dąbrowy i ich mieszkańcach trzeba wspomnieć, że dzisiejsze dzielnice Ruda i Podkościele stanowiły oddzielne miejscowości. Za czasów gdy właścicielem wsi był kasztelan sandomierski Mikołaj Spytek Ligęza stała się ona centrum produkcji, usług rzemieślniczych oraz wymiany handlowej dla okolicy.

Zamek w Dąbrowie Tarnowskiej

Mikołaj Spytek Ligęza był fundatorem kościoła parafialnego, który wybudowany został prawdopodobnie w 1614 roku. Zbudował także w latach 30. XVII w. otoczony rozlewiskami rzeki Bagienicy zamek w typie „palazzo in fortezza[5]. Zamek był wybudowany na planie czworoboku z wałami i czterema narożnymi bastionami, otaczającymi rezydencję Ligęzów na terenie zwanym „Podzamcze”. Zamek nie był użytkowany długo jako rezydencja, ponieważ w latach 1683–1693 na wzgórzu, na północ od zamku Michał Lubomirski zbudował nowy barokowy pałac, a stary zamek bastionowy zamieniono na browar.

Brama wjazdowa do nieistniejącego Pałacu Lubomirskich

Najprawdopodobniej w 1693 r. doszło do nadania Dąbrowie praw miejskich i nowego rozplanowania założenia miejskiego na wschód od pałacu. W 1697 r. Dąbrowa dostała przywileje urządzania trzech jarmarków rocznie. Były to słynne jarmarki – targi końmi i wołami. W 1771 r. na miejscu dawnego kościoła został wybudowany nowy, na ówczesne czasy imponujący. W XVIII w. Dąbrowa była miastem w pełni rozwiniętym gospodarczo. Były tu liczne cechy rzemieślników, szkoła, szpital. Imponujący rozwój miasta przerwał I rozbiór Polski. W 1846 r. pałac barokowy został zniszczony przez pożar, na jego miejscu został wzniesiony w latach 1948–1965 nowy kościół parafialny. Z okresu istnienia pałacu pozostała do dziś zabytkowa brama wjazdowa. W 1906 r. została oddana do użytku linia kolejowa, wkrótce sieć komunikacyjna, funkcjonowała też poczta. I i II wojna światowa poczyniły ogromne spustoszenie i przyniosły duże straty w ludziach. Lata powojenne to okres wzrostu gospodarczo – społecznego i kulturalnego miasta i powiatu dąbrowskiego.

Klimat | edytuj kod

Klimat Dąbrowy Tarnowskiej zaliczany jest do klimatów podgórskich nizin i kotlin, jest łagodny i dość suchy, korzystnie działający na organizm człowieka. Sprzyja on rolnictwu i sadownictwu.

Zabytki | edytuj kod

Drewniany Kościół pw. Wszystkich Świętych z 1771 r. Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej z 2. połowy XIX w.

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[6].

Inne zabytki | edytuj kod

Pomniki | edytuj kod

  • obelisk braci Lubomirskich z połowy XVIII w.
  • pomnik w Danielniku,
  • pomnik w Parku Miejskim „Poległym w imię honoru i niezłomnej służby Ojczyźnie. 1914–1920”, z płaskorzeźbą autorstwa Hanny Nałkowskiej,
  • pomnik wotywny,
  • pomnik Jana Pawła II.

Edukacja | edytuj kod

I Liceum Ogólnokształcące Gimnazjum nr 2

W Dąbrowie Tarnowskiej funkcjonują trzy przedszkola, dwie szkoły podstawowe, dwa gimnazja. W mieście istnieją 2 zespoły szkół średnich, w skład których wchodzą licea ogólnokształcące, technika, a także szkoły policealne.

Przedszkola:

  • Publiczne Przedszkole nr 1,
  • Publiczne Przedszkole nr 2,
  • Przedszkole Niepubliczne – „Ochronka”.

Szkoły podstawowe:

Gimnazja:

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Jerzego Brauna,
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Bohaterów Powiśla Dąbrowskiego.

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki[8];
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Fauna i flora | edytuj kod

Na terenie miasta najwięcej jest borów, są to drzewostany iglaste z przewagą sosny, później następują takie gatunki jak dąb, buk, olsza, brzoza. Występują obwody łowieckie polne i leśne. Można w niej spotkać zwierzynę grubą: dzik, jeleń, sarna i przechodzący łoś, a także zwierzynę drobną, tj. zając, lis, jenot, borsuk, kuna domowa i leśna, bóbr oraz ptaki – kuropatwa, bażant, gołąb grzywacz, bocian biały i czarny oraz ptaki drapieżne.

Lasy:

  • Księży Las
  • Las Beleryt
  • Las Danielnik

Kultura i media | edytuj kod

Dąbrowski Dom Kultury

Głównym organizatorem imprez kulturalnych na terenie gminy Dąbrowa Tarnowska jest Dąbrowski Dom Kultury. Są to m.in.:

Muzea | edytuj kod

Kino | edytuj kod

  • Kino Sokół 3D

Gazety | edytuj kod

  • „Żyjmy Ewangelią” – czasopismo duszpasterskie.

Portale informacyjne | edytuj kod

  • E-kurier Dąbrowski[9]
  • Prawdę Mówiąc[10]
  • Powiśle Dąbrowskie[11]
  • Dąbrowa Tarnowska – Nasze Miasto[12]
  • Informator Dąbrowski[13]
  • NaszePowisle.pl[14]
  • Głos 24

Polityka i społeczeństwo | edytuj kod

Wybory samorządowe 2014 | edytuj kod

Pierwszym burmistrzem Dąbrowy Tarnowskiej wybranym w wyborach bezpośrednich był Stanisław Początek. Od 1994 roku sprawował tę funkcję do 2014 roku, kiedy w drugiej turze przegrał. Wygrał Krzysztof Kaczmarski, były starosta i wicestarosta dąbrowski[15].

Skład Rady Miejskiej 2014–2018[16] | edytuj kod

Po ostatecznym rozstrzygnięciu wyniki wyborów samorządowych w radzie doszło do koalicji trzech klubów radnych: Klubu Radnych Niezależni, Klubu Radnych Prawo i Sprawiedliwość, Klubu Radnych Alternatywa. Na przewodniczącego wybrany został Jacek Sarat.

Administracja | edytuj kod

Urząd Miejski w Dąbrowie Tarnowskiej

Podział administracyjny | edytuj kod

Dzielnice i osiedla[17]:

  • Bagienica,
  • Podkościele,
  • Czernia,
  • Ruda-Zazamcze,
  • Ulinów,
  • Zazamcze,
  • os. Kościuszki,
  • os. Westerplatte.

Burmistrzowie Dąbrowy Tarnowskiej | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

Wykres liczby ludności miasta Dąbrowa Tarnowska na przestrzeni ostatnich 6 stuleci

  • Piramida wieku mieszkańców Dąbrowy Tarnowskiej w 2014 roku[18].


Osoby związane z Dąbrową Tarnowską | edytuj kod

 Zobacz też: Kategoria:Ludzie związani z Dąbrową TarnowskąKategoria:Ludzie urodzeni w Dąbrowie Tarnowskiej.

Infrastruktura | edytuj kod

Główne skrzyżowanie w mieście

Transport | edytuj kod

 Zobacz też: Ulica Marszałka Józefa Piłsudskiego w Dąbrowie Tarnowskiej.

Przez Dąbrowę Tarnowską przebiega droga krajowa nr 73 (Kielce, Busko-Zdrój, Dąbrowa Tarnowska, Tarnów, Jasło) oraz droga wojewódzka nr 975 (Dąbrowa Tarnowska, Żabno, Wojnicz, Zakliczyn, Dąbrowa).

W Dąbrowie Tarnowskiej znajduje się nieczynna stacja kolejowa. Przez stację przechodzi zbudowana w 1906 r. linia kolejowa Tarnów – Szczucin, czyli tzw. Szczucinka. Ruch pasażerski został na niej zawieszony w 2000, a od 2006 r. jest całkowicie zamknięta. Plany wydłużenia kolei ze Szczucina aż do Buska-Zdroju i jej zelektryfikowania, a tym samym stworzenia najkrótszego połączenia Tarnowa przez Kielce z Warszawą, nie zostały zrealizowane. Późniejsze plany inwestycyjne przewidywały połączenie Żabna, przez most w Nowym Korczynie, z Buskiem-Zdrojem (omijające Dąbrowę Tarnowską i Szczucin), jednak nie zostały one uwzględnione w dokumencie rządowym „Master Plan dla Transportu Kolejowego w Polsce do 2030 roku”[19].

W 2012 r. przy ul. Szpitalnej otwarto sanitarne lądowisko.


Wspólnoty religijne | edytuj kod

Kościół Najświętszej Marii Panny Szkaplerznej

Miasto obejmuje parafia rzymskokatolicka Najświętszej Maryi Panny Szkaplerznej, która należy do dekanatu Dąbrowa Tarnowska. W mieście znajduje się zbór Świadków Jehowy[20].

Sport | edytuj kod

Kryta pływalnia

W mieście działa Miejsko–Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji, będący samorządową jednostką organizacyjną powołaną do prowadzenia działalności sportowo-rekreacyjnej. Do podstawowych zadań ośrodka należy: organizowanie różnego rodzaju zawodów i imprez sportowych, współdziałanie z klubem „Dąbrovia”, organizacjami sportowymi, szkołami i innymi organizacjami społecznymi w dziedzinie rozwoju i popularyzacji różnych dyscyplin sportowych i rekreacyjnych.

Ośrodek na powierzchni 6 ha oferuje możliwość skorzystania z: hali sportowej, stadionu, bieżni 4 × 100, boiska do piłki nożnej, ścieżki zdrowia, otwartych torów łuczniczych, boiska do siatkówki plażowej i na trawie, basenu krytego, basenu odkrytego, brodzika dla dzieci, placu zabaw, lodowiska naturalnego i parkingu.

Ścieżki rowerowe | edytuj kod

  • Tarnów-Mościce – Dąbrowa Tarnowska (niebieski) – 29 km
  • Tarnów-Rzędzin – Dąbrowa Tarnowska (zielony) – 35 km
  • Dąbrowa Tarnowska – trasa miejska – 12 km
  • Trasa-szlak „Rekreacyjna” – ok. 53 km
  • Trasa „Zabytkowa-sakralna” – 70 km

Miasta partnerskie | edytuj kod


Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-21] .
  2. Maria Dąbrowska, Jerzy Kruppé (red.): Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa 1998, s. 156. ​ISBN 83-85463-53-4
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im.Ossolińskich-Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 68–69.
  4. Artur Bata, Hanna Lawera: Dąbrowa Tarnowska i okolice. Warszawa: PUW „Roksana” w Krośnie, 1998. ISBN 83-87282-84-7.
  5. Marian Kornecki: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne, wyd. Wydział Kultury Prezydium WRN w Krakowie. Wojewódzki Konserwator Zabytków, 1966.
  6. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30.
  7. Szlak architektury drewnianej w Województwie Małopolskim.
  8. I LO w DT: I Liceum Historia. [dostęp 2015-03-22].
  9. E-kurier Dąbrowski.
  10. Prawdę Mówiąc. [zarchiwizowane z tego adresu.
  11. Powiśle Dąbrowskie.
  12. Dąbrowa Tarnowska – Nasze Miasto.
  13. Informator Dąbrowski.
  14. NaszePowiśle.pl, NaszePowiśle.pl [dostęp 2016-01-20]  (pol.).
  15. PKW: Wyniki wyborów samorządowych 2014. [dostęp 2015-03-22].
  16. UM Dąbrowa Tarnowska: Skład Rady Miasta 2014–2018. [dostęp 2015-03-22].
  17. Integralne części miejscowości Dąbrowa Tarnowska – TERTYT.
  18. Dąbrowa Tarnowska w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-10]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  19. Odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury na zapytanie posła Józefa Rojka. [zarchiwizowane z tego adresu.
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-14] .
  21. Podpisanie umowy partnerskiej z miastem Bałta na Ukrainie
  22. Polacy i Litwini z Wileńszczyzny poznają Dąbrowę Tarnowską
  23. Partnerska wizyta Gości z Francji
  24. Umowa o partnerskiej współpracy Gminy Dąbrowa Tarnowska z samorządem XVIII Dzielnicy Budapesztu
  25. Partnerzy z Ukrainy odwiedzili Dąbrowę Tarnowską

Bibliografia | edytuj kod

  • Moskal Krzysztof, Dąbrowa Tarnowska. Kronika Miasta i Gminy, Dąbrowa Tarnowska 2015.
  • Książek Mieczysław, Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Kraków 1988, s. 148–151.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Dąbrowa Tarnowska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy