Dźńaneśwar


Dźńaneśwar w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Dźńaneśwar Wejście do świątyni Dźńaneśwara w Alandi

Dźńaneśwara (marathi: ज्ञानेश्वर, trl. dźńāneśwar, ang. Dnyaneshwar) (ok. 1275–1296) – indyjski filozof, mistyk, jogin i święty hinduistyczny. Pierwszy wielki poeta tworzący w języku Marathówmarathi[1].

Spis treści

Inne imiona | edytuj kod

Nieco odmienne formy brzmienia od sanskryckiego imienia świętego, spotyka się w języku marathi. Jednakże oscylują one wokół terminów: iśwara, dźńana i dewa:

  • Dźńaneśwar
  • Dźńanadewa – trl. jñānadeva
  • Dźńanoba – trl. jñānoba
  • Dnjaneśwar
  • Dnjandew.

Życiorys | edytuj kod

Dźńaneśwara urodził się około 1275 w Apegaon (obecnie w zachodnioindyjskim stanie Maharasztra) w rodzinie powiązanej z tradycją śiwaicką. Rodzeństwo to starszy brat Niwryttinatha, młodszy brat Sopanadewa, siostra Muktabai. Tradycja głosi że cała ta czwórka była manifestacjami hinduistycznych bóstw:

Już jako nastolatek zyskał uznanie jako guru i tworzył dzieła filozoficzne. Możliwe, że przebywał na dworze radży Ramadewy Rao w Dewagiri[1]. W drodze do sławnego lokalnego miejsca pielgrzymkowego – świątyni Withoby w Pandharpur, około roku 1293, napotkał Namadewę. Razem kontynuowali wędrówkę po Indiach, szerząc kult Witthali i saguniczną tradycje santów[3].

W 1296, w wieku dwudziestu jeden lat, podjął decyzję o zakończeniu ziemskiego życia i pogrążył się w samadhi. Miejsce odejścia to Alandi, gdzie do dziś kultem otacza się świątynię „grobu” – sandźiwansamadhi Dźńaneśwara. Istnienie drugiej takiej świątyni w Apegaon, miejscu urodzin, niektóre źródła uznają za argument o istnieniu dwóch Dźńaneśwarów[4].

Droga duchowa | edytuj kod

  • Dźńaneśwara urodził się w rodzinie powiązanej z tradycją nathów[3].
  • Był wyznawcą Kryszny, w tym szczególnie Witthala identyfikowanego z Kryszną.
  • Za swoich guru uważał postacie o imionach: Matsjendranatha, Goraksza, Gahininath, Niwrytinath[5].
  • Wielbił Krysznę w postaci osobistego ziemskiego guru. Pojmował samego boga Krysznę jako guru najwyższego[6].
  • Został zainicjowany do tradycji nathów, jednak krytycznie wyrażał się o stosowanych przez ten nurt technik i rytuałów[7].

Dzieła | edytuj kod

Święty tworzył w językach marathi i hindi:

  • Dźńaneśwari (Bhawarthadipika, Objaśnienie kształtów bytu[3])
  • Amrytanubhawa (Anubhawamryta, Nektar poznania[3], Doświadczenie nieśmiertelności[8])
  • abhangi.

Doktryna | edytuj kod

Kiedy stwarzają realny świat, jest to wyraz ich miłości. Każda materialna forma to wibracja, analogiczna do nauk ze szkoły spanda[9].

  • Wyzwolenie dzieli Dźńaneśwara na pośrednie i ostateczne, kładąc nacisk na to pierwsze określane terminem akrytibhakti (naturalne, niesztuczne bahkti[10]).

Jest to stan świadomości będący zjednoczeniem z bogiem, jednak nieznoszący odrębności jednostki. Powoduje jednak iż świadomość boga jest równocześnie świadomością bhakty. Wypływ duchowej miłości (prema) z jaźni czciciela do jaźni bóstwa jest warunkiem zaistnienia tego stanu. Ostatecznie dochodzi do odpowiedzi boga na miłość bhakty. Bóstwo przyjmuje postawę analogiczną do kochającej kobiety w relacji z ukochanym i ma miejsce zwrotny przepływ mistycznej miłości z jaźni bóstwa do jaźni czciciela. Tak cel duchowej drogi objaśnia Dźńaneśwari[11].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Dżńandew, Cezary Galewicz (tł.). W: Louis Frédéric: Słownik cywilizacji indyjskiej. Przemysław Piekarski (red. nauk.). Wyd. 1. T. 1. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 1998, s. 261, seria: Słowniki Encyklopedyczne „Książnicy”. ISBN 83-7132-369-7.
  2. Pasayandana S. 15.
  3. a b c d Małgorzata Sacha-Piekło: Jńāneśvara. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Andrzej Maryniarczyk (red.nacz.). Wyd. 1. T. 2. Lublin: Polskie Towarzystwo św. Tomasza z Akwinu, 2001, s. 364. ISBN 83-914431-4-0.
  4. Jńāneśvara. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Andrzej Maryniarczyk (red.nacz.). Wyd. 1. T. 2. Lublin: Polskie Towarzystwo św. Tomasza z Akwinu, 2001, s. 365. ISBN 83-914431-4-0.
  5. Dźńaneśwari 18.1751 i nn.
  6. Dżnianadew, Cezary Galewicz (tł.). W: Louis Frédéric: Słownik cywilizacji indyjskiej. Przemysław Piekarski (red. nauk.). Wyd. 1. T. 1. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 1998, s. 93, seria: Słowniki Encyklopedyczne „Książnicy”. ISBN 83-7132-369-7.
  7. Dźńaneśwari 18.1138.
  8. Dżnianadew. W: Georg Feuerstein: Joga – Encyklopedia. Maria Kużniak (tłum.). Wyd. 1. Poznań: Wydawnictwo BRAMA, 2004, s. 93. ISBN 83-914652-5-X.
  9. Małgorzata Sacha-Piekło: Jńāneśvara. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Andrzej Maryniarczyk (red.nacz.). Wyd. 1. T. 2. Lublin: Polskie Towarzystwo św. Tomasza z Akwinu, 2001, s. 365. ISBN 83-914431-4-0.
  10. Małgorzata Sacha-Piekło: Jńāneśvara. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Andrzej Maryniarczyk (red.nacz.). Wyd. 1. T. 2. Lublin: Polskie Towarzystwo św. Tomasza z Akwinu, 2001, s. 388. ISBN 83-914431-4-0.
  11. Dźńaneśwari: XII 152-197.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Dźńaneśwar" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy