Dźwińsk


Na mapach: 55°53′N 26°32′E/55,883333 26,533333

Dyneburg w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Dźwińsk) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dyneburg (łot. Daugavpils[a]) – miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną (nazwa w języku łotewskim oznacza zamek nad Daugavą, tj. Dźwiną), miasto wydzielone, drugie co do wielkości miasto Łotwy, stolica i centrum naukowe, przemysłowe i kulturalne Łatgalii (b. Inflant Polskich). W 1956 do miasta przyłączono położone na lewym brzegu (semigalskim) miasteczko Grzywa. Główny ośrodek Polaków na Łotwie; większość mieszkańców miasta stanowi ludność rosyjskojęzyczna (w tym Rosjanie, Białorusini) oraz Polacy, natomiast Łotysze to ok. 17% mieszkańców.

Miejsce obrad sejmików dla ziemian z Inflant pozostałych przy Rzeczypospolitej od 1673 roku[2].

Spis treści

Historia | edytuj kod

W państwie zakonnym | edytuj kod

Pierwszy zamek o nazwie Dinaburg zbudował około 1275 Ernst von Rassburg z inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego. Warownia w 1277 została zaatakowana przez Litwinów na czele z Trojdenem, którzy próbowali ją bez powodzenia zdobyć. W XIV wieku zamek został rozbudowany przez zakon krzyżacki. W 1481 zamek został zdobyty przez moskiewskie wojska Iwana III.

W Rzeczypospolitej | edytuj kod

Plan Dyneburga z 1655 roku

W 1559 r. zamek został oddany w zastaw królowi polskiemu Zygmuntowi Augustowi. Po sekularyzacji zakonu Dyneburg w latach 1559–1772 znajdował się w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako stolica Inflant Polskich. Najpierw był stolicą powiatu dyneburskiego. W 1577 r. stary krzyżacki zamek Dyneburg został zdobyty przez wojska moskiewskie Iwana Groźnego, który wkrótce wybudował bastionowy szaniec około 19 km w dół rzeki Dźwiny.

Dyneburg w 1912 r., z lewej polski kościół Niepokalanego Poczęcia NMP

Po odzyskaniu Inflant przez Polskę, w pobliżu moskiewskiego szańca król Stefan Batory lokował nowe miasto Dyneburg, któremu 26 marca 1582 roku nadał prawo magdeburskie[3] oraz wybudował nową twierdzę. W 1629 r. wojewoda smoleński Aleksander Korwin Gosiewski ufundował w mieście kolegium jezuitów[4], będące pierwszą szkołą w regionie. Obok kolegium powstał kościół. W 1652 sejm wydał konstytucję o ufortyfikowaniu miasta, a projekt powstał z inicjatywy króla Jana Kazimierza[5]. W 1655 r. miasto zajęli Szwedzi, a w 1656 miasto i twierdzę przejęły wojska moskiewskie, które nadały mu nazwę Borisoglebsk. Okupacja moskiewska trwała do 1666 r., gdy Dyneburg został na mocy układu andruszowskiego odzyskany przez Polskę. W 1667 r. Dyneburg został stolicą województwa inflanckiego i od tego czasu w twierdzy przebywała na stałe polska załoga wojskowa. W 1691 r. w Dyneburgu stacjonował polski garnizon liczący prawie 1200 ludzi[6]. W 1710 r. miasto ucierpiało w wyniku zarazy, a w twierdzy zmarli prawie wszyscy żołnierze. W sierpniu 1794 roku miasto spłonęło w wyniku prowadzonych o nie walk[7].

W Rosji carskiej | edytuj kod

5 Pułk Piechoty Legionów Wojska Polskiego w Dyneburgu w styczniu 1920 r.

Po I rozbiorze Polski włączony do Rosji. Podczas insurekcji kościuszkowskiej zajęty przez oddziały Michała Kleofasa Ogińskiego. W 1810 Rosjanie rozpoczęli budowę w Dyneburgu nowej twierdzy, które kontynuowano do 1833. Po uruchomieniu w drugiej połowie XIX w. linii kolejowych do Petersburga, Rygi, Warszawy, Orła i Szawli stał się ważnym węzłem komunikacyjnym. W 1878 ponownie rozbudowano twierdzę. W 1893 car Aleksander III zmienił nazwę miasta na Dźwińsk. W 1913 miasto liczyło ponad 112 tys. mieszkańców (więcej niż Mińsk).

W Republice Łotwy | edytuj kod

Na początku 1920 zdobyty przez oddziały polskie dowodzone przez gen. Rydza-Śmigłego w czasie operacji dyneburskiej. Większą część zajętego terytorium przekazano władzom niepodległej Łotwy. W obawie przed odcięciem przez Rosjan (ofensywa Tuchaczewskiego podczas wojny bolszewickiej) polska załoga cytadeli opuściła miasto w lipcu 1920. W 1923 na murach twierdzy umieszczono tablice ku czci walczącego w powstaniu styczniowym hrabiego Leona Broel-Platera, który został rozstrzelany w twierdzy przez Rosjan (tablica została zniszczona). W latach 1920-1945 działało w mieście Prywatne Gimnazjum Polskie im. Platerów, a od 1991 działa tu Państwowe Gimnazjum Polskie w Daugavpils im. J. Piłsudskiego.

Demografia | edytuj kod

Centrum Kultury Polskiej

Według stanu z 1 stycznia 2006 miasto liczyło 108 260 mieszkańców.

Gospodarka | edytuj kod

W okresie ZSRR w mieście dominowała produkcja przemysłu elektromaszynowego, lekkiego (odzieżowego i tekstylnego) oraz chemicznego. Do największych należały m.in.:

  • Dyneburski Zakład Włókna Chemicznego (ros. Даугавпилсский завод химического волокна) – 7 tys. prac.,
  • Dyneburski Kombinat Obuwniczy (ros. Даугавпилсский обувной комбинат) – 3 tys. zatrudnionych.

Obecnie, po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę, największe zakłady w mieście to:

  • Dyneburski Zakład Łańcuchów (łot. Ditton pievadķēžu rūpnīca) – około 2 tys. zatr.
  • Dyneburski Zakład Remontu Lokomotyw (łot. Daugavpils Lokomotīvju Remonta Rūpnīca).

Transport | edytuj kod

Dworzec kolejowy

Dyneburg to duży węzeł kolejowy, posiadający połączenia m.in. z Petersburgiem, Rygą, Wilnem i Szawlami.

12 km na północny wschód od centrum w miejscowości Lociki znajduje się lotnisko Laci. Utrzymywane dawniej stałe połączenia uległy zawieszeniu w 1990. Trwają prace nad przekształceniem byłej wojskowej bazy lotniczej w Międzynarodowy Port Lotniczy Daugavpils. Utworzono firmę Daugavpils lidosta (Port Lotniczy Daugavpils, Sp. z o.o.). Otwarcie portu nastąpiło w 2015[9].

W mieście funkcjonuje komunikacja tramwajowa.

Turystyka | edytuj kod

Dyneburg nie należy do wielkich centrów turystycznych Łotwy i nie posiada starego miasta, które w ogromnej większości zostało zburzone pod budowę twierdzy. Najstarsze budowle w mieście to właśnie XIX-wieczna twierdza rosyjska, na której budowę wykorzystano materiały ze zburzonych kamienic starówki. Najbardziej reprezentacyjną ulicą miasta jest ulica Ryska (Rīgas iela) biegnąca od dworca kolejowego w kierunku rzeki. Przy niej znajdują się kamienice z XIX i początków XX, kościół św. Piotra z 1848, szereg restauracji, hoteli (w tym największy hotel „Latgola”), banków i najdroższych sklepów.

Warto zobaczyć tu również obiekty sakralne wielu wyznań, w tym synagogę z 1850 oraz największą z nich – prawosławny sobór św.św. Borysa i Gleba. Znajduje się tu także teatr i ogród zoologiczny, oraz parę ciekawych budynków reprezentujących styl secesyjny z przełomu XIX i XX.

Wybrane zabytki:

Oświata | edytuj kod

Uniwersytet Dyneburski

Swoje siedziby mają tutaj: Uniwersytet Pedagogiczny oraz wydział ogólnotechniczny Ryskiego Uniwersytetu Technicznego. W Dyneburgu funkcjonuje Państwowe Gimnazjum Polskie im. J. Piłsudskiego (J. Pilsudska Daugavpils valsts poḷu ġimnāzija).

Sport | edytuj kod

Daugavpils to ośrodek sportu żużlowego, zespół Lokomotiv Daugavpils awansował w sezonie 2007 do I ligi polskiej oraz występuje w lidze fińskiej. Ponadto od 2006 miasto organizuje jeden z turniejów wyłaniających mistrza świataGrand Prix Łotwy. W mieście mają siedzibę również dwa kluby Virsligi (1. ligi piłkarskiej) Dinaburg i Daugava. W mieście działał też klub hokejowy DHK Latgale, występujący w ekstralidze łotewskiej.

Polonica | edytuj kod

Polski grób na cmentarzu katolickim w Dyneburgu Tablica na pamiątkę pobytu J. Piłsudskiego w Dyneburgu 27 stycznia 1920 r.
  • Na Słobódce przy ul. Satiksmes (Daugavpils, Slobodka, Satiksmes iela) znajduje się od 1920 roku cmentarz 237 żołnierzy polskich poległych podczas walk z bolszewikami o Dyneburg w 1920. W 1928 na cmentarzu wzniesiono pomnik.
  • Przy drodze wylotowej z miasta do Petersburga znajduje się polski cmentarz katolicki. Znajduje się na nim nowa tablica pamiątkowa ku czci hrabiego Leona Broel-Platera.
  • W Kościele Niepokalanego Poczęcia NMP odbywają się msze w języku polskim.

Ludzie urodzeni w mieście | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Dyneburgu.

Miasta partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Inne nazwy: ros. Даугавпилс, Динабург ([Dinaburg]), Двинcк ([Dwinsk]), 1656–1667 Борисоглебск ([Borisoglebsk)]; w j. polskim za tłumaczeniem nazwy rosyjskiej używano też Dźwińsk lub Dźwinów; lit. Daugpilis, niem. Dünaburg; biał. Дынабург, Дзвінск, ([Dzwinsk]); jidysz דינאבורג , ענענבורג ([Denenburg] lub [Dineburg]); także: װינסק, ([Dwinsk]); fiń. Väinänlinna.

Przypisy | edytuj kod

  1. «Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās pagastu dalījumā»
  2. Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 34.
  3. B. Breżgo, Przywilej miasta Dyneburga z roku 1582, Dyneburg 1932
  4. Wojciech Boberski, Architektura kościoła i kolegium jezuitów w Witebsku, Roczniki Humanistyczne, Tom L, zeszyt 4, 2002
  5. Bogusław Dybaś, Fortece Rzeczypospolitej. Studium z dziejów budowy fortyfikacji stałych w państwie polsko-litewskim w XVII wieku, Toruń 1998, s. 201, ​ISBN 83-87639-05-2​. Volumina legum t.4 s.175n „Opatrzenie Dynemborku
  6. A.Plater, „Krótka historyczno-chronologiczna wiadomość o dawnym Dynaburgu i o fortecy dynaburgskiej od roku 1667, o jej garnizonie, arsenale, tudzież o starostach dynaburgskich...”, Rubon. Pismo poświęcone pożytecznej rozrywce, t. 1, Wilno 1842, s. 28.
  7. http://www.repcyfr.pl/dlibra/doccontent?id=2403&dirids=1
  8. Polacy nad Dźwiną, pod red. Fauszara M. i Kurczewski J., Warszawa 2009, s. 11.
  9. Inf. o przygotowywanym porcie lotniczym w jęz. ang. [1].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (city under state jurisdiction in Latvia):
Na podstawie artykułu: "Dźwińsk" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy